Đề thi lại Địa lí bảo đảm độ tương đương, chú trọng vận dụng kiến thức

Thầy Trần Ngọc Điển, Trường THPT Yên Thế, tỉnh Bắc Ninh và học trò.

Thầy Nguyễn Quyết Chiến - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Đề thi chú trọng đánh giá khả năng hiểu, liên hệ và vận dụng kiến thức

Đề thi lần này so với đề thi trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra tháng 6/2026 có sự tương đương nhau, thể hiện ở một số điểm sau:

Thứ nhất, cả hai đề đều bám sát các yêu cầu cần đạt được xác định trong Chương trình môn Địa lí thuộc Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành (thực hiện từ năm 2018 đến nay), bao gồm: năng lực nhận thức khoa học địa lí; năng lực tìm hiểu địa lí; năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học,...

Thứ hai, cả hai đề đều bao quát chương trình môn Địa lí cấp THPT, gồm nội dung lớp 10, lớp 11 và lớp 12, trong đó tập trung chủ yếu vào nội dung lớp 12.

Thứ ba, cấu trúc đề thi (các mảng nội dung kiến thức của chương trình môn học được thể hiện trong đề), dạng câu hỏi và độ khó của đề thi lần 2 tương đương với đề thi môn Địa lí lần 1 năm 2026. Đây là yếu tố cần thiết nhằm bảo đảm sự công bằng, khách quan giữa hai lần thi.

Thứ tư, tương tự đề thi lần 1, đề thi lần 2 không đặt nặng yêu cầu ghi nhớ, tái hiện kiến thức mà chú trọng đánh giá khả năng hiểu, liên hệ và vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi.

Tương tự đề thi lần 1, đề thi lần 2 có sự phân hóa rõ giữa học sinh trung bình với học sinh khá, giỏi. Sự phân hóa được thể hiện ở từng phần của đề thi; trong mỗi phần đều có những câu hỏi bắt buộc học sinh phải tư duy logic, vận dụng kiến thức đã học để trả lời, thay vì chỉ lựa chọn đáp án dựa trên việc nhận diện từ khóa một cách máy móc. Mức độ phân hóa tập trung rõ hơn ở Phần II – câu hỏi Đúng - Sai.

Dạng câu hỏi Đúng - Sai yêu cầu học sinh có tư duy tổng hợp, tư duy hệ thống, kiến thức nền tảng và khả năng vận dụng kiến thức vững vàng; do đó, đây cũng là phần có thể khiến học sinh mất điểm nếu chưa đáp ứng được các yêu cầu trên.

Việc bảo đảm sự phân hóa của đề thi là rất quan trọng nhằm đánh giá, phân loại học sinh, bởi đề thi vừa được sử dụng để xét công nhận tốt nghiệp THPT, vừa phục vụ công tác tuyển sinh vào các trường đại học.

Thầy Nguyễn Quyết Chiến.

Thầy Trần Ngọc Điển, Trường THPT Yên Thế, tỉnh Bắc Ninh: Đề chú trọng hơn đến xử lý bảng số liệu, phân tích biểu đồ, vận dụng thực tế

Về nội dung và cấu trúc, đề thi môn Địa lí lần 2 gồm 28 câu hỏi với 40 lệnh hỏi, thực hiện trong 50 phút, theo 3 dạng thức: 18 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn, 4 câu Đúng/Sai với 16 lệnh hỏi và 6 câu trả lời ngắn. Các dạng câu hỏi lần lượt đánh giá kiến thức nền tảng và kĩ năng cốt lõi; khả năng nắm bản chất, phân tích đa chiều; kĩ năng tính toán, xử lý số liệu và tư duy độc lập.

Về nội dung, đề thi bám sát chương trình lớp 12, bao quát các chủ đề cốt lõi như Địa lí tự nhiên, Địa lí dân cư, Địa lí các ngành kinh tế, Địa lí các vùng kinh tế và kết hợp kiến thức trong phần Chuyên đề học tập; đồng thời có một số nội dung lớp 10 và lớp 11, tạo tính liên thông theo mạch kiến thức. Đề giảm sự phụ thuộc vào Atlat Địa lí Việt Nam, chú trọng hơn đến xử lý bảng số liệu, phân tích biểu đồ và vận dụng tri thức thực tế.

Đề thi bám sát Chương trình GDPT 2018, thể hiện qua việc đánh giá ba thành phần năng lực địa lí: nhận thức khoa học địa lí, tìm hiểu địa lí và vận dụng kiến thức, kĩ năng. Học sinh được yêu cầu hiểu các quy luật và mối quan hệ nhân - quả trong tự nhiên, kinh tế - xã hội; khai thác biểu đồ, phân tích số liệu, đọc hiểu thông tin địa lí và vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn như biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế bền vững, bảo vệ chủ quyền biển đảo. Đề cũng phù hợp với mục tiêu Kỳ thi tốt nghiệp THPT, vừa bảo đảm yêu cầu xét tốt nghiệp với khoảng 60-70% câu hỏi ở mức Nhận biết - Thông hiểu, vừa tạo khả năng phân hóa phục vụ xét tuyển đại học với khoảng 30-40% câu hỏi ở mức Vận dụng, tập trung ở dạng Đúng/Sai và Trả lời ngắn.

Điểm đáng chú ý là đề tăng cường các câu hỏi tích hợp, trong đó có vận dụng kiến thức toán học để xử lý số liệu và các nội dung thời sự như chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xanh hóa, phát triển bền vững. Kĩ năng tư duy định lượng được chú trọng thông qua các yêu cầu tính tốc độ phát triển, tỉ trọng, mật độ, phân tích xu hướng qua biểu đồ. Đề đồng thời hạn chế học vẹt, học tủ; học sinh phải hiểu bản chất địa lí mới có thể trả lời chính xác các chuỗi ý trong dạng Đúng/Sai. Nhìn chung, đề thể hiện bước tiến trong đổi mới kiểm tra, đánh giá theo tinh thần Chương trình GDPT 2018, với thời gian làm bài gọn nhưng yêu cầu đánh giá năng lực sâu hơn.

Về mức độ khó - dễ và khả năng phân hóa, nhóm câu hỏi nền tảng từ dễ đến trung bình chiếm khoảng 50-60%, tập trung ở Phần I và một số ý cơ bản ở Phần II, giúp học sinh nắm chắc kiến thức có thể đạt khoảng 5,0-6,5 điểm. Nhóm câu hỏi khó đến rất khó chiếm khoảng 40-50%, tạo sự phân hóa rõ: mức 7,0-8,0 đòi hỏi học sinh hiểu bản chất các hiện tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội; mức 8,5-10,0 chủ yếu dành cho học sinh có tư duy địa lí không gian, kĩ năng tính toán và phản xạ logic tốt.

Các nội dung phân hóa rõ nhất là những câu hỏi yêu cầu tính toán các chỉ số địa lí, xử lý số liệu qua nhiều bước và các câu hỏi vận dụng cao, tích hợp, gắn với thực tiễn. Học sinh phải phân tích sự tác động qua lại giữa các nhân tố tự nhiên đối với sự phân hóa khí hậu, sinh thái; đồng thời phân tích các vấn đề về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xanh hóa, bảo vệ chủ quyền biển đảo và phát triển bền vững trước biến đổi khí hậu. Nhìn chung, độ khó của đề không nằm ở việc ghi nhớ số liệu mà chủ yếu ở khả năng xử lý thông tin và phản xạ logic.

Thầy Trần Ngọc Điển.

Đặt trong cùng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018 và mục tiêu Kỳ thi tốt nghiệp THPT, đề thi lần 2 có nhiều điểm tương đồng với đề thi môn Địa lí trong đợt thi tháng 6/2026. Hai đề cùng sử dụng 3 dạng thức câu hỏi và đánh giá các năng lực địa lí cốt lõi. Về phạm vi kiến thức, đề thi chính thức bảo đảm độ phủ diện rộng, phù hợp với mặt bằng học sinh toàn quốc; trong khi đề thi Chuyên Tuyên Quang lần 2 khai thác sâu hơn một số chuyên đề như biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế xanh, liên kết vùng, đòi hỏi khả năng tư duy hệ thống và tư duy không gian mạnh hơn.

Về mức độ khó - dễ, đề thi lần 2 có độ tương đồng cao với đề thi lần 1; một số câu hỏi ở Phần II và Phần III đòi hỏi học sinh không chỉ tính toán chính xác mà còn phải phân tích, giải mã thông tin trong ngữ liệu. Về khả năng phân hóa, đề thi tháng 6/2026 phân hóa tốt ở dải điểm 7,5-9,0, trong khi đề thi lần 2 tạo sự phân hóa mạnh hơn ở nhóm 8,5-10,0, qua đó sàng lọc học sinh có năng lực nổi trội phục vụ xét tuyển vào các ngành, trường đại học có tính cạnh tranh cao.

Nhìn chung, mức độ yêu cầu của hai đề thi tương đương; sự khác biệt thể hiện ở một số câu hỏi có tính tư duy, vận dụng và phân hóa.