Đề thi lại tốt nghiệp THPT tại Chuyên Tuyên Quang: Môn Hóa, Sinh phân hóa rõ

Môn Hoá: Chuyển trọng tâm sang đánh giá năng lực sử dụng kiến thức

Trao đổi với PV Báo Sức khoẻ và Đời sống, nhận định về đề thi môn Hóa học, cô Nguyễn Thị Tố Loan (Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên) cho biết nội dung và cấu trúc tương đối phù hợp với định hướng của Chương trình GDPT 2018, bám sát các yêu cầu cần đạt của môn Hóa học và mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đề gồm ba dạng thức: trắc nghiệm nhiều lựa chọn, trắc nghiệm Đúng/Sai và trắc nghiệm trả lời ngắn, tạo điều kiện đánh giá học sinh ở nhiều mức độ khác nhau.

Điểm đáng chú ý của đề là sự chuyển trọng tâm từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực sử dụng kiến thức. Học sinh phải đọc hiểu thông tin, phân tích dữ liệu, giải thích hiện tượng, xử lý các tình huống thực nghiệm và thực hiện các bài toán nhiều bước. Đặc biệt, các câu hỏi về thiết kế thí nghiệm, kiểm soát biến, chuẩn độ và xử lý số liệu thể hiện rõ yêu cầu phát triển tư duy thực nghiệm và năng lực giải quyết vấn đề hóa học.

Cô Nguyễn Thị Tố Loan - Trường ĐH Sư Phạm, ĐH Thái Nguyên. Ảnh: NVCC

Về nội dung, đề có độ bao quát khá tốt các mạch kiến thức hóa học, đồng thời kết hợp giữa kiến thức vô cơ, hữu cơ, đại cương, thực nghiệm và ứng dụng. Nhiều câu hỏi được đặt trong các bối cảnh liên quan đến sản xuất, môi trường, đời sống và thí nghiệm hóa học, giúp kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức thay vì chỉ ghi nhớ máy móc.

Đề thi có mức độ khó vừa phải, cấu trúc hợp lý và khả năng phân hóa khá rõ. Phần I chủ yếu kiểm tra kiến thức nền và nhận biết – thông hiểu; Phần II bắt đầu yêu cầu vận dụng, đặc biệt câu 2 và câu 3 đòi hỏi phân tích dữ kiện, suy luận và xử lý hóa học. Phần III có tính phân hóa cao, nổi bật ở câu 1, câu 3 và câu 6, yêu cầu học sinh phối hợp nhiều kiến thức, tư duy định lượng và giải quyết vấn đề.

Đặt trong cùng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018 và mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT, so với đề thi cùng môn trong đợt thi tháng 6/2026, hai đề có độ tương đương rất cao. Hai đề đều sử dụng ba dạng câu hỏi nhằm tạo các tầng đánh giá khác nhau: nhận biết-thông hiểu ở phần nhiều lựa chọn; đánh giá khả năng phân tích nhận định ở phần Đúng/Sai và yêu cầu xử lý, tính toán, suy luận độc lập ở phần trả lời ngắn. Đây là điểm phù hợp với định hướng đánh giá năng lực của chương trình GDPT 2018.

Phạm vi kiến thức của hai đề cũng tương đồng. Về mức độ khó, hai đề tương đương về yêu cầu tổng thể, nhưng có sự khác nhau trong cách thức đánh giá. Đề tháng 6/2026 chú trọng năng lực đọc hiểu bối cảnh khoa học, nhận diện biến số, phân tích dữ liệu và giải quyết vấn đề thực tiễn; trong khi đề lần 2 chú trọng hơn đến tư duy hóa học và xử lý định lượng theo chuỗi.

Môn Sinh học: Duy trì chất lượng phân hóa cao, đảm bảo công bằng cho thí sinh

TS. Triệu Anh Trung (Phó trưởng Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) đánh giá cấu trúc đề thi tuân thủ định dạng đề thi tốt nghiệp THPT mới của Bộ GD&ĐT áp dụng đối với Chương trình GDPT 2018, gồm 3 phần.

Phần I kiểm tra diện rộng kiến thức nền tảng, giúp học sinh dễ dàng lấy điểm ở mức độ nhận biết và thông hiểu. Phần II với định dạng câu hỏi hạn chế tình trạng học sinh "khoanh bừa", đòi hỏi học sinh phải hiểu sâu bản chất sinh học và có tư duy phân tích đa chiều để đạt điểm tối đa ở từng câu hỏi. Phần III là một bước cải tiến đột phá, tiệm cận với dạng câu hỏi tự luận nhưng được chuẩn hóa chấm trắc nghiệm. Học sinh phải tự tính toán, lập luận và đưa ra con số chính xác thay vì lựa chọn từ các phương án có sẵn.

TS. Triệu Anh Trung (Phó trưởng Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội).

Về mức độ bám sát Chương trình GDPT 2018, đề thi bám sát các yêu cầu cần đạt của chương trình. Điểm tiến bộ của đề là loại bỏ các bài tập tính toán di truyền thuần túy, xa rời thực tế và tập trung vào năng lực thực hành, tư duy khoa học, đọc hiểu biểu đồ và xử lý số liệu thực nghiệm. Nội dung đề thi bao phủ đầy đủ các chuyên đề cốt lõi của Sinh học 11 và Sinh học 12 theo chương trình mới.

Đề cũng chú trọng đánh giá nhiều năng lực của học sinh. Về năng lực tư duy thực nghiệm và thực hành, đề lồng ghép các câu hỏi về quy trình thực hành thực tế; học sinh phải thực sự được thực hành trong phòng thí nghiệm mới dễ dàng hoàn thành tốt những câu hỏi dạng này. Về năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn, nhiều câu hỏi gắn liền với thực tế sản xuất và môi trường. Đối với năng lực phân tích số liệu, đồ thị, đề đòi hỏi học sinh phải có kỹ năng khai thác thông tin từ bảng biểu và biểu đồ mới có thể đưa ra đáp án chính xác.

Về mức độ khó và khả năng phân hóa, đề có độ khó vừa phải ở các câu hỏi lý thuyết cơ bản trong Phần I, nhưng độ thách thức tăng dần và đạt mức độ cao ở Phần II và Phần III. Qua đó, đề có thể phân loại các nhóm đối tượng học sinh khác nhau.

So với đề thi của Kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra tháng 6/2026, hai đề tương đồng về cấu trúc ma trận đề, thời gian làm bài và tỉ lệ điểm số giữa các phần. Về đánh giá năng lực, cả hai đề đều nhất quán theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình GDPT 2018: giảm tải học thuộc lòng, tăng cường đọc hiểu số liệu, sơ đồ sinh thái và các bài toán thực tiễn.

Về mức độ phân hóa, đề thi lần 2 khai thác tư duy phân tích đồ thị và số liệu thực nghiệm. Các câu hỏi đọc hiểu thông tin khoa học đòi hỏi học sinh phải suy luận logic nhiều bước, qua đó tạo sự phân hóa tốt học sinh để hỗ trợ các trường đại học tốp đầu trong công tác tuyển sinh. Mức độ yêu cầu của hai đề thi là tương đương nhau. Đề thi lần 2 đã hoàn thành mục tiêu bảo đảm tính công bằng cho các thí sinh tham gia thi đợt sau, đồng thời duy trì chất lượng phân hóa cao của Kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Môn Tiếng Anh: Bảo đảm tính công bằng

Thầy Trần Xuân Bình (Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, tỉnh Ninh Bình) cho biết, về nội dung ngữ liệu và mức độ bao phủ chương trình, đề thi sử dụng ngữ liệu phong phú, hiện đại, giàu tính thực tiễn và tính học thuật, bao quát các chủ điểm quen thuộc trong Chương trình GDPT 2018 như sức khỏe và lối sống, môi trường, nông nghiệp, tài chính, mạng xã hội, tài nguyên. Các đơn vị kiến thức, kỹ năng được kiểm tra, đánh giá đều nằm trong chương trình, gồm lượng từ, so sánh, liên từ, thành ngữ/cụm từ cố định, câu điều kiện, thể sai khiến, cấu tạo từ...

Thầy Trần Xuân Bình (Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, tỉnh Ninh Bình). Ảnh: NVCC

Các câu hỏi kiểm tra năng lực sử dụng ngôn ngữ, gồm từ vựng và ngữ pháp trong các văn bản nhật dụng, được xây dựng phù hợp với mục tiêu xét tốt nghiệp, giúp học sinh đạt điểm khi đáp ứng ngưỡng chuẩn đầu ra. Học sinh nắm chắc các chuẩn kiến thức cốt lõi về ngữ pháp cơ bản, từ loại và các cụm từ quen thuộc có thể giải quyết tốt phần này.

Các câu hỏi đánh giá năng lực giao tiếp ngôn ngữ thông qua kỹ năng đọc hiểu, viết và nói gián tiếp, phù hợp với đặc điểm của bài thi trên giấy, được thiết kế có dụng ý để phân hóa thí sinh. Đặc biệt, hai bài đọc hiểu dài là phần phân hóa then chốt của đề thi. Ngữ liệu được lựa chọn từ các bài báo, tạp chí nghiên cứu uy tín, có độ dài, mật độ thông tin và hàm lượng học thuật cao. Các câu hỏi yêu cầu học sinh không chỉ dịch máy móc mà phải vận dụng tư duy phản biện, kỹ năng phân tích cấu trúc diễn ngôn và khả năng loại trừ các phương án nhiễu có tính bẫy cao.

So với đề thi tháng 6/2026, đề thi lần này có sự tương đồng về cấu trúc và tỉ lệ phân bố giữa các phần. Hai đợt thi cũng có sự tương đồng và kế thừa chặt chẽ về mặt chủ đề, trong đó các bài đọc có tính phân hóa tiếp tục xoay quanh những trụ cột kiến thức mang tính toàn cầu như kinh tế, công nghệ và môi trường. Độ dài các đoạn văn, mức độ phức tạp về cú pháp của ngữ liệu và hệ thống phương án nhiễu (distractors) được thiết kế đồng đều, tương đương với đề thi tháng 6, qua đó bảo đảm tính công bằng, chuẩn hóa, tin cậy và đáp ứng mục tiêu kép của Kỳ thi tốt nghiệp THPT.