Để trẻ em không đơn độc trong hành trình tìm kiếm sự giúp đỡ

Mở đầu chương trình, bà Dương Thị Ngọc Linh, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chánh Văn phòng Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển, khẳng định: “Trẻ em có quyền được sống trong môi trường an toàn, được tôn trọng, được bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực, xâm hại và được hỗ trợ khi cần thiết. Đây không chỉ là yêu cầu về đạo đức, trách nhiệm của gia đình và cộng đồng, mà còn là trách nhiệm được quy định trong hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước”.

Bà Dương Thị Ngọc Linh, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chánh Văn phòng Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển phát biểu mở đầu diễn đàn. (Ảnh: PV)

Thực tế, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em: Luật Trẻ em năm 2016; Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 9 tháng 5 năm 2017 quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em; Quyết định số 23/QĐ-TTg ngày 7 tháng 1 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2021–2030; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2023, và Nghị định số 76/2023/NĐ-CP ngày 1 tháng 11 năm 2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật. Những văn bản này đã góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện quyền trẻ em, tiếp nhận thông tin, đánh giá nguy cơ, xây dựng kế hoạch hỗ trợ, phòng ngừa và can thiệp đối với trẻ em có nguy cơ hoặc đang bị bạo lực, xâm hại. 

Các chính sách, quy định đó cho thấy Nhà nước đã từng bước xây dựng khuôn khổ pháp lý và các cơ chế nhằm bảo vệ trẻ em. Trẻ em và gia đình cũng có thể tìm kiếm sự trợ giúp thông qua nhiều kênh, như Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, các cơ quan chức năng, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và các tổ chức xã hội. Đây là những nền tảng quan trọng nhằm bảo đảm trẻ em được phát hiện, bảo vệ và hỗ trợ kịp thời khi có nhu cầu.

Tuy nhiên, từ việc có chính sách, có đường dây tiếp nhận thông tin và có các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ đến việc “trẻ em thực sự tiếp cận được sự giúp đỡ mà mình cần” vẫn còn một khoảng cách đáng lưu ý. Theo số liệu của Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em (111), từ năm 2019  đến nay,  đã tiếp nhận gần 6 triệu cuộc gọi, ghi nhận hơn 11.000 trường hợp trẻ bị bạo lực, xâm hại cần can thiệp. Trong đó có 4.901 trường hợp bạo lực trẻ em và 2.635 trường hợp xâm hại tình dục trẻ em. Đáng chú ý, có tới 58% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực hoặc kỷ luật thể chất, tinh thần trong gia đình, trong khi chỉ khoảng 6% tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ. Trong 19 năm hoạt động, Ngôi nhà Bình yên đã hỗ trợ 1.978 phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại và mua bán người, đến từ 34 tỉnh, thành phố, thuộc 18 nhóm dân tộc. Gần một nửa số người được hỗ trợ là trẻ em, trong đó 76% là nạn nhân của bạo lực gia đình và xâm hại tình dục, số còn lại là nạn nhân mua bán người.

Ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) nhấn mạnh. (Ảnh: PV)

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) nhấn mạnh, trẻ phải vượt qua nỗi sợ hãi, xấu hổ, lo bị đổ lỗi hoặc không được tin tưởng. Trẻ cũng phải biết mình có thể tìm đến đâu, tìm đến ai. Và quan trọng nhất, trẻ phải tin rằng khi mình lên tiếng, sẽ có một người thực sự lắng nghe, tin tưởng và đứng bên cạnh mình.

Vì vậy, có dịch vụ là chưa đủ. Dịch vụ phải thực sự đến được với trẻ em. Khi cần giúp đỡ, trẻ phải biết tìm đến đâu, được tiếp cận dịch vụ an toàn, được lắng nghe và tôn trọng, và được kết nối kịp thời với những hỗ trợ phù hợp.

Hình ảnh các em học sinh chăm chú nghe lời chia sẻ từ các diễn giả. (Ảnh: PV)

Đặc biệt, khi một trẻ đã lấy hết can đảm để nói: “Con cần được giúp đỡ”, chúng ta không thể tiếp tục đặt trách nhiệm tìm đường qua hệ thống hỗ trợ lên vai trẻ em và gia đình. Từ thời điểm đó, trách nhiệm thuộc về người lớn chúng ta và thuộc về hệ thống bảo vệ trẻ em.

Một hệ thống bảo vệ trẻ em hiệu quả không phải là tập hợp những dịch vụ hoạt động riêng rẽ. Đó phải là một hệ thống trong đó phúc lợi xã hội, giáo dục, y tế, công an, tư pháp và các dịch vụ tại cộng đồng được kết nối để phòng ngừa, phát hiện sớm và hỗ trợ trẻ em một cách toàn diện, liên tục.

Các diễn giả đã có những chia sẻ đáng quý tại diễn đàn. (Ảnh: PV)

Thạc sĩ Phạm Thị Thảo, chuyên gia tâm cho rằng, việc trẻ em lên tiếng hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ khi bị bạo lực, xâm hại không hề đơn giản, bởi các em phải đối mặt với nhiều nỗi sợ hãi và giằng xé tâm lý. Trong đó, trẻ có thể lo bị trả thù, bị đe dọa, sợ gia đình tan vỡ, xấu hổ trước bạn bè hoặc tự cho rằng mình có lỗi nên phải chịu đựng bạo lực. Bên cạnh đó, những trải nghiệm từng không được lắng nghe, tin tưởng, hỗ trợ hoặc lo ngại thông tin cá nhân bị tiết lộ cũng khiến trẻ ngần ngại chia sẻ.

Theo bà Thảo, im lặng và né tránh có thể là phản ứng tự nhiên của trẻ khi đối diện với khủng hoảng, căng thẳng, vì vậy người lớn không nên gây áp lực hay đòi hỏi các em phải lập tức kể lại sự việc. 

Để giúp trẻ cảm thấy an toàn, gia đình cần xây dựng thói quen lắng nghe, tôn trọng cảm xúc và để trẻ hiểu rằng cha mẹ luôn sẵn sàng đồng hành, bảo vệ các em. Khi trẻ chia sẻ về việc bị bạo lực, xâm hại, điều quan trọng trước tiên là lắng nghe, trấn an và ghi nhận cảm xúc của trẻ, thay vì vội vàng chất vấn hay yêu cầu đưa ra bằng chứng. Đối với nhà trường, cần tăng cường giáo dục về quyền trẻ em, kỹ năng tự bảo vệ, nhận diện bạo lực, đồng thời trang bị cho giáo viên kỹ năng tiếp nhận, xử lý thông tin và bảo mật. Các dịch vụ hỗ trợ cũng cần phối hợp theo quy trình liên thông, hạn chế việc trẻ phải kể lại trải nghiệm đau buồn nhiều lần, đồng thời bảo đảm cách tiếp cận nhạy cảm với sang chấn.