Internet vệ tinh phủ sóng làng Ba Na, đảng viên dẫn bà con tìm đường sáng

Ở Gia Lai, có một ngôi làng Ba Na mang tên rất lạ - thôn O2. Ngôi làng nằm trên núi cao, cách trung tâm xã gần 50 km đường rừng, nơi trước đây chiếc điện thoại của trưởng thôn phải đặt đúng một chỗ mới bắt được sóng, còn một chuyến đi học dưới xuôi có thể khiến người trẻ phải bỏ rẫy, thu xếp việc nhà và vượt gần 100 km đường núi cả đi lẫn về.

Làng O2 nằm cheo leo trên đỉnh núi Konhlon, ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển thuộc xã Vĩnh Sơn (tỉnh Gia Lai) cách trung tâm xã khoảng 50km. Đường đến với O2 tuy đã được đầu tư nâng cấp một phần nhưng việc đi lại vẫn chủ yếu là đi bộ qua những cánh rừng.

Ngày 25/9/2026, Internet vệ tinh Starlink được kết nối tại O2, tín hiệu phủ tới nhà rông và một số hộ dân. Thiết bị sử dụng điện từ trạm điện mặt trời tập trung của thôn, bởi O2 vẫn chưa có điện lưới quốc gia. Theo Sở Khoa học và Công nghệ Gia Lai, đây là điểm lõm sóng cuối cùng trên địa bàn tỉnh được khắc phục; tại thời điểm Internet vệ tinh bắt đầu hoạt động, trạm thu phát sóng di động do Viettel đầu tư ở thôn vẫn đang thi công.

Buổi kết nối ấy mở thêm một lối liên lạc, nhưng cũng đặt ra việc mới cho chi bộ: giúp người dân dùng thông tin đúng cách và biến khả năng kết nối thành cơ hội học tập, làm ăn, giải quyết công việc.

11h30 trưa, tại phòng làm việc của Ban Xây dựng Đảng xã Vĩnh Sơn, tỉnh Gia Lai, Bí thư Đảng ủy xã Đinh Hoài Đức lật giở tập hồ sơ bọc bìa có hàng chữ viết tay “Nguồn quần chúng ưu tú - Thôn O2”. Trong những trang giấy ghi tên người, hoàn cảnh gia đình và quá trình tham gia việc làng, phần thông tin về lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng vẫn còn bỏ trống. Ông dừng ngón tay ở khoảng giấy chưa có chữ, quay sang cán bộ ngồi cạnh và nói: “Đấy, lối đi của tụi nhỏ vướng ngay chỗ này”.

Khoảng trống trong tập hồ sơ không phải chuyện giấy tờ đơn thuần. Nó là dấu vết của một hành trình nhiều năm chưa đi hết ở O2.

Bảy người mang việc làng xuống núi

Ngày mùng 3 hằng tháng, nếu không trùng ngày nghỉ hoặc có việc đột xuất, bảy đảng viên Chi bộ O2 lại thu xếp việc nhà, việc rẫy để xuống trung tâm xã Vĩnh Sơn sinh hoạt.

Buổi sinh hoạt Chi bộ O2 đơn sơ ở giữa nhà rông của làng, thường diễn ra vào buổi tối vì ban ngày Đảng viên trong Chi bộ bận việc nương rẫy.

Từ tối hôm trước, họ ghé nhà Bí thư Chi bộ Đinh Văn Lời, nhắc nhau giờ xuất phát và những việc cần chuẩn bị; khoảng 6h sáng, cả nhóm rời làng bằng xe máy để kịp có mặt tại trụ sở xã lúc 9h. Gần 50 km đường núi có đoạn đi xe, đoạn phải dắt bộ, nhất là khi mặt đường đất đá trơn trượt sau mưa.

Ông Đinh Văn Nglih, sinh năm 1959, là đảng viên nhiều tuổi nhất chi bộ. Ông vẫn nhớ những ngày đường xuống núi chỉ là lối mòn, những con dốc dựng đứng nối nhau, người đi phải rời nhà từ khoảng 3h sáng, bám vào thân cây qua đoạn trơn, có khi phải đặt chân đúng vào dấu chân người đi trước. Từ tháng 8/2025, hơn 4 km đường dốc được bê tông hóa, hành trình đỡ nhọc nhằn hơn, nhưng những đoạn đất đá còn lại vẫn nhắc người O2 rằng khoảng cách với trung tâm xã chưa thể đo bằng một con số trên bản đồ.

“Tới ngày sinh hoạt chi bộ thì đi thôi, mình là đảng viên mà. Trước kia đường xuống núi chỉ là đường mòn, những con dốc ‘đầu gối chạm ngực’ nối tiếp nhau, phải lội bộ đường rừng từ 3h sáng, chúng tôi cũng chưa vắng buổi họp nào. Từ tháng 8/2025, Đảng và Nhà nước đầu tư cho con đường hơn 4 km, rút ngắn thời gian đi bộ, cái chân ít phải mỏi hơn là hạnh phúc lắm”, ông Nglih kể, giọng bình thản như đang nói về một chuyến đi rẫy thường ngày.

Bảy người trong chi bộ, lớn tuổi nhất và người trẻ nhất cách nhau 31 năm. Tất cả đều là nam giới, đều là người Ba Na; một chi bộ vẫn giữ nền nếp sinh hoạt, song lớp kế cận chưa hiện diện trong đội ngũ đảng viên chính thức.

Những chuyến xuống xã không chỉ để nghe phổ biến văn bản rồi trở về. Bảy người mang theo những câu hỏi của dân, từ chuyện hộ nào đang khó khăn, nhà nào có người đau ốm, việc hỗ trợ sản xuất phải hỏi ở đâu, đến những chủ trương mới mà bà con cần được giải thích bằng cách dễ hiểu nhất. Sau buổi họp, mỗi người lại mang về một phần việc phải nói lại, vận động hoặc theo dõi; việc nào vượt quá thẩm quyền của thôn thì báo với xã để tìm hướng giải quyết.

Bí thư Chi bộ Đinh Văn Lời hiểu rằng trách nhiệm của đảng viên không chỉ nằm ở việc nắm chủ trương, mà còn ở việc nói lại cho đúng và biết hỏi lại khi chưa rõ.

“Bà con mình nghe thì hiểu theo cách của bà con. Có cái nghe một lần là biết, có cái phải hỏi lại. Người ta thường hỏi những chuyện rất gần với mình thôi, như làm cái này có được hỗ trợ không, giấy tờ làm ở đâu, con đi học có chính sách gì, nhà mình muốn làm việc này thì hỏi ai. Mình biết thì nói, chưa biết thì xuống hỏi cán bộ rồi về nói lại cho bà con”, anh Lời kể.

Sáng 14/3/2026, trước ngày bầu cử chung của cả nước một ngày, O2 là điểm duy nhất ở Gia Lai được tổ chức bầu cử sớm vì địa bàn biệt lập giữa rừng; toàn bộ 131 cử tri của thôn tham gia bỏ phiếu trong buổi sáng.

Với người O2, niềm tin không được tạo nên từ lời nói riêng lẻ mà từ những việc họ nhìn thấy. Khi làm đường bê tông vào làng, người dân gùi bao cát, sỏi lên núi, đảng viên cùng gùi xi măng, chuyển đá hộc qua cầu treo Đăk Miên và vận động từng hộ góp ngày công. Khi đưa thiết bị Internet vệ tinh lên thôn, các đảng viên cũng có mặt trong đoàn người gùi những hòm thiết bị cồng kềnh qua rừng, vượt dốc. Cũng những con đường ấy từng khiến thanh niên khó đi học, khó liên lạc và khó tiếp cận các bước đầu tiên trên con đường phấn đấu vào Đảng.

Những việc làm đó cho thấy chi bộ có vốn liếng quan trọng là uy tín trong cộng đồng. Nhưng uy tín của bảy người không thể thay thế mãi cho sự cần thiết của một lớp kế cận. Người nhiều tuổi nhất rồi sẽ không còn đủ sức đi những chuyến đường dài; người trẻ nhất trong chi bộ cũng đã ở tuổi trưởng thành, trong khi những thanh niên đang góp sức cho làng vẫn đứng ngoài đội ngũ. Giữ nề nếp hôm nay và chuẩn bị người tiếp bước ngày mai là hai nhiệm vụ liên quan nhưng không thể đánh đồng.

Niềm tin không được tạo nên từ lời nói riêng lẻ mà từ sự đoàn kết của người dân và Đảng viên trong Chi bộ O2. Minh chứng nhất là từng bao cát, sỏi, xi măng, đá hộc và thiết bị cồng kềnh được gùi băng qua cầu treo Đăk Miên, băng rừng, vượt dốc không làm khó con đường phấn đấu vào Đảng của quần chúng ưu tú làng O2.

Người trẻ giữa đường xuống núi và đường vào Đảng

Buổi sáng ở O2, sương còn mắc trên những tán cây phía sau nhà, Đinh Văn Ninh ngồi bên bậc cửa, buộc lại quai chiếc ba lô đã sờn. Bên cạnh là mấy bộ quần áo và đôi giày lao động dính đất đỏ. Một người bạn đang làm thuê dưới xuôi vừa nhắn hỏi bao giờ Ninh xuống; chỗ làm vẫn còn người.

Ở tuổi sinh năm 2005, Ninh đứng trước lựa chọn rất thực tế: ở lại với rẫy bắp, rẫy mì trên đất nhiều đá hộc, hay xuống núi kiếm tiền phụ giúp gia đình và sửa lại căn nhà sàn cho cha mẹ.

“Nói cái bụng không nghĩ ngợi là mình nói dối thôi. Giờ có mạng rồi, thấy người ta đi làm công ty tháng kiếm mấy triệu bạc, sạch sẽ, không phải phơi lưng tắm mưa gánh củi, mình cũng thèm cái bụng lắm. Đường sá giờ thông rồi, đi lại dễ hơn. Mấy đứa em trong làng cũng bàn nhau, hay là bỏ rẫy một thời gian, xuống núi đi làm thuê làm mướn kiếm cục tiền đem về sửa cái nhà sàn cho cha mẹ”, Ninh kể.

Nỗi phân vân ấy không làm mất đi những việc Ninh đã làm cho cộng đồng. Khi đường xuống núi còn khó đi, anh là một trong những thanh niên dùng xe máy cũ quấn xích sắt vào lốp để thồ bắp, mì vượt dốc xuống bán giúp bà con; tiền bán nông sản được dùng mua mắm, muối và những thứ cần thiết cho sinh hoạt. Theo phân công của ban quản lý thôn, Ninh còn tham gia tuần tra cùng kiểm lâm, men theo lối rừng và con suối để giữ rừng đầu nguồn; mùa hè, anh hướng dẫn trẻ nhỏ trong thôn học chữ.

Quần chúng ưu tú Đinh Văn Ninh đứng trước lựa chọn ở lại với rẫy bắp, rẫy mì hay vượt 100km cả đi lẫn về trên con đường rừng núi theo học lớp bồi dưỡng để phấn đấu vào Đảng.

Chi bộ ghi nhận sự chịu khó, trách nhiệm và uy tín của Ninh trong lớp trẻ, đưa anh vào diện quần chúng ưu tú để bồi dưỡng. Nhưng được ghi nhận mới là bước đầu. Ninh và một số thanh niên trong làng từng không có điều kiện dự lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng do huyện Vĩnh Thạnh cũ tổ chức; thiếu thông tin, đường lại xa, người trẻ lỡ mất bước chuẩn bị đầu tiên trên con đường phấn đấu.

Từ ngày 1/7/2025, cấp huyện không còn. Lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng cho quần chúng ở Vĩnh Sơn hiện do Trung tâm Chính trị xã Vĩnh Thạnh tổ chức tại trụ sở UBND xã Vĩnh Thạnh, phục vụ quần chúng ưu tú của bốn xã Vĩnh Thạnh, Vĩnh Thịnh, Vĩnh Quang và Vĩnh Sơn. Từ O2 đến nơi học hơn 40 km, mỗi lượt đi về gần 100 km đường núi, nhiều đoạn vẫn là đất đá. Một lớp học dưới xuôi có thể chỉ kéo dài vài buổi, nhưng với người trẻ O2, đó là chuyến đi cần tính trước lịch rẫy, việc nhà, phương tiện và chi phí; nếu không nhận được thông tin kịp thời hoặc không thể thu xếp, cơ hội học tập có thể trôi qua.

Bí thư Chi bộ Đinh Văn Lời nói, những năm trước, đường xa và liên lạc đứt đoạn khiến quần chúng ưu tú khó tham gia lớp nhận thức do huyện tổ chức; khi chưa hoàn thành bước học tập theo quy định, chi bộ cũng khó tiếp tục quy trình giới thiệu kết nạp. Trở ngại không chỉ nằm ở quãng đường. Trong tập hồ sơ “Nguồn quần chúng ưu tú - Thôn O2”, những mục kê khai thân nhân còn bỏ trống cho thấy thủ tục cũng có thể làm người trẻ chùn bước.

Không phải lớp trẻ không muốn vào Đảng mà đường đèo dốc bầm dập, chỗ thì sạt chỗ lại trơn trượt. Thanh niên đi học là nhà mất một lao động thồ mì, thồ bắp xuống núi. Cái bụng chưa no thì cái chân chưa muốn xuống núi học chữ Đảng là vì vậy.

Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Sơn - Đinh Hoài Đức

Nói về những trang giấy ấy, ông Đinh Hoài Đức lật tiếp xấp tờ khai lý lịch còn trống, chỉ vào những mục kê khai thân nhân kéo dài nhiều trang: có thanh niên làm việc rẫy rừng rất tháo vát, sẵn sàng nhận việc chung, nhưng khi nghe đến lý lịch tự thuật và thủ tục giấy tờ lại lo mình viết không đúng, không đủ.

“Bà con trên đó thật bụng, việc làng việc rừng giao là làm phăng phăng. Nhưng đụng đến thủ tục, kê khai ba đời, viết lý lịch tự thuật... là họ đâm hoảng. Nhiều người rất tích cực nhưng cứ nghe đến chuyện làm hồ sơ, giấy tờ phức tạp là rụt rè, thoái thác ngay vì sợ không biết chữ nghĩa đường hoàng để viết cho đúng. Chi bộ trên đó thì ít người, không cầm tay chỉ việc từng chữ thì nguồn giỏi mấy cũng chịu chết”, ông Đức nói.

Nghe tin Internet vệ tinh đã về làng, Ninh bày tỏ mong muốn được tìm hiểu Điều lệ Đảng và được cán bộ hướng dẫn trực tiếp cách khai lý lịch. “Mình thèm cái chữ của Đảng lắm chứ. Trưởng thôn Khích đi trước làm gương rồi, mình cũng muốn theo. Trước đường đi khó khăn, liên lạc cách trở nên muốn được đứng trong hàng ngũ của Đảng cũng khó. Giờ nghe các cán bộ bảo có sóng Internet vệ tinh về làng, xã tính mở nhóm hướng dẫn Điều lệ ngay tại nhà rông qua Zalo, Facebook, rồi chuyện khai lý lịch cũng sẽ có cán bộ hướng dẫn trực tiếp, cái bụng mình ưng lắm”, Ninh nói.

Theo Bí thư Đảng ủy xã, O2 có hơn 30 thanh niên; ngoài Ninh, danh sách nguồn của chi bộ còn có ít nhất hai quần chúng ưu tú khác, trong đó có một phụ nữ. Nhưng thôn không có đoàn viên thanh niên sinh hoạt tại chỗ, chi bộ chưa có nữ đảng viên và chưa có đảng viên dự bị.

Câu chuyện của Ninh cũng đặt ra câu hỏi về cách giữ người trẻ gắn bó với quê hương mà không biến sự gắn bó thành yêu cầu hy sinh sinh kế. Đinh Rươn, một trong bảy đảng viên, sinh năm 1987, chọn ở lại làng. Những tối sau khi phát rẫy, bẻ bắp, anh cùng thanh niên quây quần bên màn hình điện thoại, tìm video về nuôi bò, nuôi heo, tìm hiểu cây ăn quả phù hợp với thổ nhưỡng và khí hậu trên núi. Đó mới là bước tìm hiểu, chọn lọc để tính chuyện làm ăn, chưa phải kết quả kinh tế đã được kiểm chứng; nhưng nó cho thấy người trẻ đang tìm cách mở thêm lựa chọn ngay tại nơi mình sống.

Già làng Đinh Ly nói: “Cái bụng của người trẻ nơi đây thương núi, thương rừng nhiều lắm. Chúng không muốn bỏ lại nương rẫy, bỏ lại vùng đất mà thời kháng chiến cha ông đã từng che chở cho cán bộ cách mạng”. Lời người già làng không thể thay cho quyết định của người trẻ, cũng không thể giải quyết những lo toan cơm áo, nhưng nhắc rằng muốn có lớp kế cận, tổ chức cần bắt đầu từ việc nhìn thấy cả trách nhiệm cộng đồng lẫn những lựa chọn đời thường của từng người.

Ông Đinh Văn Nglih, Đảng viên nhiều tuổi nhất chi bộ O2 kể về hành trình xuống núi lúc 3h sáng để kịp sinh hoạt Đảng bộ của xã. Con đường chỉ là lối mòn, những con dốc dựng đứng nối nhau, bám vào thân cây qua đoạn trơn, có khi phải đặt chân đúng vào dấu chân người đi trước.

Tìm con đường sáng trên Internet

Ngày 25/9/2026, Internet vệ tinh Starlink được kết nối tại O2, tín hiệu phủ tới nhà rông và một số hộ dân. Thiết bị sử dụng điện từ trạm điện mặt trời tập trung của thôn, bởi O2 vẫn chưa có điện lưới quốc gia.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Gia Lai, đây là điểm lõm sóng cuối cùng trên địa bàn tỉnh được khắc phục; tại thời điểm Internet vệ tinh bắt đầu hoạt động, trạm thu phát sóng di động do Viettel đầu tư ở thôn vẫn đang thi công. Buổi kết nối ấy mở thêm một lối liên lạc, nhưng cũng đặt ra việc mới cho chi bộ: giúp người dân dùng thông tin đúng cách và biến khả năng kết nối thành cơ hội học tập, làm ăn, giải quyết công việc.

Ngay sau khi Internet được lắp đặt, hai cán bộ Đảng ủy xã phụ trách địa bàn là Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã, và Đinh Sát, Đảng ủy viên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, đã lên thôn hướng dẫn đảng viên sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử.

Bí thư Chi bộ Đinh Văn Lời và Trưởng thôn Đinh Khích là những người đầu tiên được hướng dẫn thao tác cơ bản; hai anh đã biết xem lịch sinh hoạt và sử dụng một số chức năng đơn giản, dù vẫn còn lúng túng.

Ngày 25/9/2026, Internet vệ tinh Starlink được kết nối tại O2, tín hiệu phủ tới nhà rông và một số hộ dân, đây là điểm lõm sóng cuối cùng trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Với O2, đó là thay đổi nhỏ nhưng cụ thể: một phần công việc của chi bộ bắt đầu có thể đi qua đường truyền, thay vì chỉ theo bước chân người từ xã lên làng. Theo ông Đinh Hoài Đức, kết nối mới có thể hỗ trợ việc thông báo lịch, trao đổi tài liệu và trong những tháng mưa, nếu đủ điều kiện, tổ chức sinh hoạt trực tuyến, điểm danh qua Sổ tay đảng viên điện tử. Dù vậy, công nghệ không làm con dốc thấp đi, không thay được việc trực tiếp giải thích chính sách và cũng không tự giải quyết được thủ tục cho người chưa quen giấy tờ.

Đảng viên Đinh Văn Thành nhìn nhận: “Cán bộ, đảng viên vẫn phải nói cho bà con hiểu, cái đó không thay được. Nhưng có mạng internet thì người dân có thể xem thêm, có cái mình chưa hiểu thì hỏi lại. Trước đây muốn biết một việc phải chờ người đi về, bây giờ có việc mới thì có thể biết sớm hơn. Cái gì liên quan đến dân thì mình biết sớm, rồi mình mới nói lại cho bà con”.

Còn Bí thư Chi bộ Đinh Văn Lời nói: “Có mạng thì tốt hơn rất nhiều, nhưng mạng chỉ là phương tiện. Quan trọng là người dân dùng nó vào việc gì, người trẻ tận dụng nó thế nào và mình hướng dẫn bà con ra sao”.

Tập hồ sơ “Nguồn quần chúng ưu tú - Thôn O2” vẫn còn những dòng cần được điền bằng công việc thực tế. Internet đã lên núi, một phần đường dốc đã được bê tông hóa, các cấp ủy đã nêu giải pháp và đặt mốc rà soát sau một năm. Nhưng những thay đổi ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi người trẻ được báo lịch học đúng lúc, được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, có người trực tiếp đồng hành và được đánh giá qua quá trình phấn đấu của mình.

Khi Internet vệ tinh đã lên núi, bài toán còn lại là Đảng viên sẽ tiên phong cùng với bà con tìm ra con đường sáng phát triển bản làng như thế nào.

Người thứ tám của Chi bộ O2 chưa xuất hiện trong danh sách đảng viên. Nhưng hành trình tìm người ấy đã có những điểm bắt đầu rõ ràng: một người trẻ đã góp sức cho làng, một tập hồ sơ cần được hoàn thiện, những cán bộ được giao theo dõi, những lớp học cần được kết nối và một mốc thời gian để kiểm tra lại. Điều quan trọng nhất là không để câu chuyện dừng ở lời hẹn, bởi ở một ngôi làng xa, mỗi bước đi vào Đảng có thể bắt đầu từ một chuyến thồ bắp vượt dốc, nhưng chỉ có thể đi xa khi người trẻ và tổ chức cùng bước tiếp.