Để văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới sau Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu đặt ra không chỉ là hiểu đúng Nghị quyết 80, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả, để văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc, động lực nội sinh và trụ cột của phát triển bền vững.

Du khách tham quan làng tranh Đông Hồ và thưởng thức những làn điệu Quan họ (Thuận Thành, Bắc Ninh)

Từ nhận thức mới về vai trò của văn hóa đến yêu cầu hành động

Điểm nổi bật đầu tiên khi triển khai Nghị quyết 80 là phải quán triệt sâu sắc sự thay đổi về tư duy phát triển văn hóa. Nếu trước đây văn hóa thường được nhìn nhận như một lĩnh vực quan trọng nhưng mang tính hỗ trợ, thì nay Nghị quyết xác định rõ: Văn hóa và con người phải trở thành nền tảng vững chắc, là nguồn lực nội sinh, là trụ cột và đồng thời là hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững.

Tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh một thông điệp có tính định hướng: Văn hóa không chỉ đồng hành, mà phải đứng ở vị trí dẫn đường; nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Đây chính là tinh thần cần được cụ thể hóa trong quá trình triển khai Nghị quyết 80 ở các cấp, các ngành và các địa phương.

Sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa về lý luận, mà đặt ra yêu cầu điều chỉnh trong cách hoạch định và thực thi chính sách. Văn hóa không thể đứng ngoài quá trình phát triển kinh tế, xã hội, càng không thể chỉ gắn với các hoạt động lễ hội, di sản hay phong trào. Văn hóa phải đi vào bên trong của các quyết sách phát triển, phải hiện diện trong cách quản trị, trong môi trường kinh doanh, trong giáo dục, trong đời sống cộng đồng và trong từng hành vi ứng xử của mỗi cá nhân.

Tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh một thông điệp có tính định hướng: Văn hóa không chỉ đồng hành, mà phải đứng ở vị trí dẫn đường; nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Đây chính là tinh thần cần được cụ thể hóa trong quá trình triển khai Nghị quyết 80 ở các cấp, các ngành và các địa phương.

Từ góc độ tổ chức thực hiện, yêu cầu đầu tiên là chuyển mạnh từ tư duy “ngành văn hóa làm văn hóa” sang tư duy cả hệ thống chính trị cùng làm văn hóa. Mỗi Bộ, ngành, địa phương cần rà soát lại các chương trình, chiến lược phát triển của mình dưới góc nhìn văn hóa. Phát triển đô thị phải gắn với bảo tồn không gian văn hóa; phát triển kinh tế phải đi cùng văn hóa kinh doanh và đạo đức thị trường; cải cách hành chính phải gắn với văn hóa công vụ; chuyển đổi số phải đi cùng xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh.

Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về giá trị ngày càng rõ nét, việc triển khai Nghị quyết 80 cũng đồng nghĩa với việc nâng cao năng lực văn hóa như một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Hình ảnh đất nước, mức độ văn minh của xã hội, niềm tin của người dân và chất lượng môi trường sống đều là những chỉ số quan trọng của phát triển.

Nhận thức đúng vai trò của văn hóa chính là điểm khởi đầu. Nhưng nhận thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể, có mục tiêu, có lộ trình và có cơ chế đánh giá.

Vào những ngày đầu Xuân năm mới, người dân và du khách thường tụ đến di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) để chiêm bái, học tập

Xây dựng hệ giá trị, môi trường văn hóa và phát triển con người

Một trong những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 80 là đặt con người vào vị trí trung tâm của phát triển văn hóa. Vì vậy, trọng tâm triển khai trong thời gian tới phải tập trung vào ba trục lớn: Hệ giá trị - môi trường văn hóa - phát triển con người.

Trước hết là xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn

Việc triển khai Nghị quyết 80 chỉ có thể thành công khi văn hóa được xây dựng ngay trong bộ máy công quyền. Văn hóa công vụ phải là văn hóa gương mẫu, trách nhiệm, liêm chính và phục vụ nhân dân. Tại hội nghị, Tổng Bí thư nhấn mạnh rằng nêu gương là phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất.

Nêu gương không phải là lời nói, mà là hành động cụ thể, là kỷ luật thực thi, là tinh thần trách nhiệm trong công việc. Ở đâu cán bộ gương mẫu, ở đó kỷ cương được củng cố; ở đâu kỷ cương được bảo đảm, ở đó niềm tin xã hội được nâng cao.

mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đây không chỉ là vấn đề lý luận, mà là “la bàn” định hướng hành vi xã hội. Những phẩm chất như yêu nước, kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, nhân ái, sáng tạo và khát vọng vươn lên cần được cụ thể hóa thành nội dung giáo dục, tiêu chí đánh giá trong cơ quan, đơn vị, chuẩn mực trong cộng đồng và thước đo của sự phát triển. Điều quan trọng là hệ giá trị không thể chỉ tồn tại trong văn bản. Nó phải hiện diện trong đời sống hằng ngày, trong môi trường làm việc, trong cách ứng xử giữa con người với con người. Khi các giá trị được thực hành thường xuyên, chúng sẽ trở thành chuẩn mực xã hội, tạo nên sức mạnh tự điều chỉnh của cộng đồng.

Song song với đó là nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Môi trường văn hóa không chỉ là không gian sinh hoạt văn nghệ hay các thiết chế văn hóa, mà là tổng hòa các chuẩn mực ứng xử, thái độ tôn trọng pháp luật, tôn trọng sự thật, tôn trọng con người và tôn trọng lao động. Trong kỷ nguyên số, môi trường văn hóa mở rộng sang không gian mạng, nơi thông tin lan truyền nhanh và tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội. Những biểu hiện như tin giả, bạo lực ngôn từ, thông tin sai lệch, kích động cảm xúc tiêu cực… đang trở thành thách thức lớn đối với sự lành mạnh của đời sống văn hóa. Vì vậy, triển khai Nghị quyết 80 đòi hỏi phải nâng cao “sức đề kháng xã hội”, xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng và kiên quyết xử lý các hành vi phản văn hóa.

Trục thứ ba, cũng là trục xuyên suốt, là phát triển con người. Nhà trường phải chú trọng giáo dục nhân cách, trách nhiệm công dân và năng lực sống. Gia đình phải thực sự là nền tảng hình thành các giá trị đạo đức. Cộng đồng phải tạo môi trường tôn vinh điều tốt, khuyến khích học tập, lao động và cống hiến. Chấn hưng văn hóa không bắt đầu từ những chương trình lớn, mà từ những hành vi rất cụ thể: Trung thực trong công việc, trách nhiệm với cộng đồng, tôn trọng pháp luật, sống nhân ái và có khát vọng vươn lên. Khi mỗi người dân trở thành chủ thể của văn hóa, thì nền tảng xã hội sẽ được củng cố một cách bền vững.

Du khách quốc tế trải nghiệm gói bánh chưng truyền thống của Việt Nam

Những đột phá mang tính thực thi

Một nghị quyết chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được bảo đảm bằng thể chế, nguồn lực và cơ chế thực thi hiệu quả. Đây cũng là điểm mới quan trọng của Nghị quyết 80: Chuyển từ định hướng chung sang yêu cầu cụ thể, có chỉ tiêu, có phân công và có giám sát.

Trước hết là hoàn thiện thể chế. Văn hóa là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi cơ chế linh hoạt, khuyến khích sáng tạo và phát huy tài năng. Việc chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, từ quản lý sang quản trị hiện đại là điều kiện để giải phóng nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa. Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật về văn hóa theo hướng đồng bộ, tháo gỡ các rào cản, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển công nghiệp văn hóa, bảo vệ bản quyền, thúc đẩy xã hội hóa và phát triển các mô hình hợp tác công - tư.

Thứ hai là bảo đảm nguồn lực. Quan điểm “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển” cần được cụ thể hóa trong phân bổ ngân sách và trong các chương trình mục tiêu. Đồng thời, cần có cơ chế huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển công nghiệp văn hóa, thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo. Thứ ba là phát triển hạ tầng văn hóa. Nghị quyết đặt ra yêu cầu đầu tư các thiết chế văn hóa hiện đại, đồng bộ, tạo không gian sáng tạo và hưởng thụ văn hóa cho người dân. Hạ tầng văn hóa không chỉ nâng cao đời sống tinh thần, mà còn góp phần phát triển kinh tế dịch vụ, du lịch và công nghiệp văn hóa.

Trong những định hướng mới, công nghiệp văn hóa luôn được quan tâm, chú trọng, góp phần quảng bá hình ảnh, con người Việt Nam ra thế giới

Triển khai hiệu quả Nghị quyết 80 vì thế không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Văn hóa, mà là trách nhiệm chung của toàn hệ thống chính trị và của mỗi người dân. Khi văn hóa thực sự soi đường cho hành động, đất nước sẽ không chỉ đi nhanh hơn, mà còn đi xa hơn, vững chắc hơn trên con đường phát triển bền vững.

Nhưng yếu tố quyết định vẫn là con người trong hệ thống chính trị. Việc triển khai Nghị quyết 80 chỉ có thể thành công khi văn hóa được xây dựng ngay trong bộ máy công quyền. Văn hóa công vụ phải là văn hóa gương mẫu, trách nhiệm, liêm chính và phục vụ nhân dân. Tại hội nghị, Tổng Bí thư nhấn mạnh rằng nêu gương là phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất. Nêu gương không phải là lời nói, mà là hành động cụ thể, là kỷ luật thực thi, là tinh thần trách nhiệm trong công việc. Ở đâu cán bộ gương mẫu, ở đó kỷ cương được củng cố; ở đâu kỷ cương được bảo đảm, ở đó niềm tin xã hội được nâng cao.

Một yêu cầu quan trọng khác là tránh triển khai dàn trải, hình thức. Mỗi địa phương, mỗi ngành cần xác định rõ thực trạng văn hóa của mình, lựa chọn vấn đề trọng tâm và tổ chức thực hiện đến cùng. Chỉ khi có kết quả cụ thể, người dân mới cảm nhận được sự chuyển biến của Nghị quyết trong đời sống. Hội nghị toàn quốc ngày 25.2 đã mở ra một giai đoạn mới trong việc đưa Nghị quyết 80 vào cuộc sống. Từ nhận thức chiến lược đến hành động cụ thể, từ định hướng đến thực thi, từ chính sách đến kết quả, đó là con đường để văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc, động lực nội sinh và trụ cột của phát triển.

Trong kỷ nguyên mới, khi đất nước hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, văn hóa không chỉ là di sản của quá khứ, mà là sức mạnh của tương lai. Khi hệ giá trị được củng cố, môi trường văn hóa được lành mạnh, con người được phát triển toàn diện và bộ máy thực thi có kỷ cương, trách nhiệm, thì mọi mục tiêu phát triển sẽ có nền tảng để bứt phá. Triển khai hiệu quả Nghị quyết 80 vì thế không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Văn hóa, mà là trách nhiệm chung của toàn hệ thống chính trị và của mỗi người dân. Khi văn hóa thực sự soi đường cho hành động, đất nước sẽ không chỉ đi nhanh hơn, mà còn đi xa hơn, vững chắc hơn trên con đường phát triển bền vững.

PGS.TS BÙI HOÀI SƠN; ảnh: TR.HUẤN