Để văn hóa trở thành động lực phát triển - Kỳ 1: Nâng tầm sản phẩm văn hóa
Khánh Hòa là địa phương có bề dày, chiều sâu giá trị lịch sử, văn hóa vừa phong phú, đa dạng, vừa thống nhất, tiêu biểu. Hiện nay, với không gian rộng mở và nhiều lợi thế nổi trội, tỉnh có những tiền đề quan trọng để phát triển nhanh, toàn diện, bền vững. Trong đó, văn hóa được xác định là động lực, sức mạnh mềm và chứa đựng nhiều yếu tố để đột phá thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Thời gian qua, việc xã hội hóa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trên địa bàn tỉnh đã góp phần tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng phục vụ cho phát triển du lịch. Trong đó, các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương được chú trọng khai thác, xây dựng và quảng bá rộng rãi đến công chúng, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.
Văn hóa thúc đẩy du lịch
Vinpearl Nha Trang không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp thiên nhiên cùng hệ sinh thái nghỉ dưỡng hàng đầu, mà còn có các show diễn nghệ thuật quy mô quốc tế được mệnh danh là “Tam đại đỉnh show” gồm: Tata Show; Stunt Show Rise of the Ocean Princess; Việt Nam bách nghệ. Khi màn đêm xuống, du khách sẽ bước vào “cuộc phiêu lưu” đầy sắc màu giữa những không gian nghệ thuật rực rỡ được đầu tư và dàn dựng theo chuẩn quốc tế. Năm 2019, Tata Show ra mắt khán giả tại Vinpearl Nha Trang và nhanh chóng tạo được tiếng vang trong ngành du lịch Việt Nam. Lần đầu tiên, công nghệ 3D mapping, sân khấu chuyển động, âm nhạc điện ảnh, vũ đạo, cùng hiệu ứng đặc biệt được kết hợp hài hòa đã mang đến hành trình phiêu lưu kỳ ảo, nơi trí tưởng tượng trẻ thơ trở thành sức mạnh siêu nhiên. Tiếp đó, Vinpearl Nha Trang cho ra mắt Stunt Show Rise of the Ocean Princess - show diễn thực cảnh trên mặt biển đầu tiên tại Việt Nam. Sử dụng mặt biển Vinpearl Harbour làm sân khấu, show diễn là sự hội tụ giữa kỹ xảo điện ảnh và những màn trình diễn hành động biến mỗi đêm thành một siêu phẩm sống động ngoài đời thực. Còn với Việt Nam bách nghệ, khán giả được xem, trải nghiệm những tinh hoa của văn hóa nghề Việt. Show diễn đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử sân khấu Việt Nam, chủ đề các làng nghề truyền thống trở thành trung tâm của một tác phẩm nghệ thuật đương đại quy mô lớn.
zzBiểu diễn nghệ thuật truyền thống ở Làng nghề Nha Trang Xưa.
Tháng 4-2023, công trình Nhà hát Đó (thuộc dự án Vegacity, khu vực Bãi Tiên, phường Bắc Nha Trang) được khánh thành đúng dịp kỷ niệm 370 năm xây dựng và phát triển tỉnh Khánh Hòa cũ (1653 - 2023). Ngay sau khi đi vào hoạt động, Nhà hát Đó đã nhanh chóng trở thành điểm check-in thu hút du khách khi đến với Nha Trang. Nơi đây cũng nổi tiếng với show diễn “Rối mơ” và “Chum show” - những tác phẩm được dàn dựng công phu, ấn tượng trên nền tảng khai thác chất liệu văn hóa, nghệ thuật dân gian bản địa. Sau gần 3 năm hoạt động, Nhà hát Đó đã chứng minh được tính hiệu quả trong cách vận hành hoạt động, khai thác sản phẩm văn hóa vào du lịch. Còn nhớ, đến dự và phát biểu tại lễ khánh thành Nhà hát Đó, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã hoan nghênh việc doanh nghiệp quan tâm, dành nguồn lực tài chính đầu tư xây dựng Nhà hát Đó nhằm tạo điểm đến du lịch độc đáo và không gian cho hoạt động nghệ thuật. Thủ tướng Chính phủ cũng đề nghị chủ đầu tư tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện mô hình hoạt động của Nhà hát Đó; xây dựng các chương trình nghệ thuật biểu diễn chất lượng cao, phát huy tốt hơn nữa những giá trị quý báu, phong phú của văn hóa địa phương, văn hóa dân tộc; tỉnh Khánh Hòa chú trọng phát triển văn hóa, thúc đẩy du lịch theo chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Thủ tướng Chính phủ mong muốn, Nhà hát Đó sẽ trở thành một hình mẫu thành công về hợp tác công - tư, huy động nguồn lực xã hội, bảo tồn, phát triển nền văn hóa dân tộc vì mục tiêu đất nước hùng cường, thịnh vượng, Nhân dân ấm no, hạnh phúc.
Cũng ở khu vực Bãi Tiên, từ tháng 9-2025, không gian Quảng trường Trống Đồng đã trở thành một điểm hẹn văn hóa mới. Những sự kiện được tổ chức tại đây đã thu hút hàng nghìn khán giả, du khách trong và ngoài nước tham gia. Nếu như “Sóng vọng miền tiên” kết nối con người - thiên nhiên - di sản thì “La Tiên Show: The Cội” lại tạo dấu ấn với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại tôn vinh bản sắc Việt, “La Tiên Show: Đón trăng vịnh ngọc” đưa khán giả trở về với tuổi thơ đầy ắp tiếng cười. Trong những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, vào mỗi thứ Bảy hằng tuần, không gian Quảng trường Trống Đồng lại sôi nổi với chuỗi chương trình mang chủ đề “Sắc Việt miền tiên”. Tại đây, du khách được tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa Việt ngày Tết như: Ẩm thực, trình diễn Việt phục truyền thống, phố đi bộ, gói bánh chưng, các trò chơi dân gian...
Tata Show - chương trình nghệ thuật đầy sắc màu tại Vinpearl Nha Trang. (Ảnh do đơn vị cung cấp)
Xã hội hóa để phát triển
Từ nhiều năm qua, vấn đề xã hội hóa hoạt động văn hóa, nghệ thuật đã được tỉnh triển khai, mời gọi. Điển hình như trong các kỳ Festival Biển Nha Trang - Khánh Hòa; Lễ hội Nho - Vang luôn có sự tham gia tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước. Điều đó đã mang đến nhiều chương trình, hoạt động, sự kiện đa dạng về nội dung, phong phú về hình thức thể hiện và khẳng định quan điểm lễ hội của Nhân dân, phục vụ Nhân dân. Hay như mô hình Làng nghề Nha Trang Xưa, khai thác các giá trị văn hóa truyền thống Khánh Hòa để mang đến cho du khách những trải nghiệm đong đầy cảm xúc hoài niệm. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động văn hóa trên địa bàn tỉnh thời gian qua cho thấy, cần quan tâm và có những giải pháp cụ thể hơn đối với vấn đề xã hội hóa trong lĩnh vực này. Từ đó, góp phần nâng tầm giá trị của văn hóa, nghệ thuật truyền thống; khai thác những yếu tố độc đáo, bản sắc phù hợp với xu hướng hưởng thụ văn hóa của công chúng hiện nay.
Khu du lịch Trăm Trứng tổ chức biểu diễn nghệ thuật dân gian Chăm phục vụ khách du lịch.
“Chum show” - một chương trình biểu diễn nghệ thuật ấn tượng tại Nhà hát Đó.
Theo họa sĩ Trần Hà - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, để đẩy mạnh xã hội hóa nhằm phát triển văn hóa, trước hết, cần hoàn thiện cơ chế và có chính sách ưu đãi rõ ràng, đủ mạnh với các dự án văn hóa, đặc biệt là dự án bảo tồn, phát huy di sản văn hóa, đầu tư thiết chế văn hóa, đơn giản hóa thủ tục hành chính để tạo môi trường pháp lý thông thoáng cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa nguồn lực và cơ chế tài chính thông qua việc thực hiện cơ chế tự chủ, cho phép các đơn vị sự nghiệp văn hóa, nghệ thuật nâng cao mức độ tự chủ tài chính, khuyến khích mô hình hợp tác công - tư trong đầu tư, quản lý thiết chế văn hóa, đồng thời huy động đa dạng nguồn vốn và sự đóng góp của cộng đồng. Cùng với đó, cần gắn kết văn hóa với kinh tế để phát triển sản phẩm bền vững; lựa chọn các di sản tiêu biểu phát triển thành sản phẩm du lịch có giá trị cao, bền vững như các làng nghề, ẩm thực, nghệ thuật truyền thống; ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR/AR, du lịch thông minh... để nâng cao chất lượng trải nghiệm và số hóa các tài liệu, tư liệu văn hóa. Mặt khác, cần đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, mở rộng không gian, điểm biểu diễn nghệ thuật đường phố, xây dựng các làng văn hóa - du lịch cộng đồng có sự tham gia của tư nhân và đông đảo người dân.
Được biết, thời gian tới, một số công trình thiết chế văn hóa trọng điểm của tỉnh như: Trung tâm biểu diễn nghệ thuật, các công trình bảo tàng... đều có sự tham gia xã hội hóa của doanh nghiệp. Điều này hứa hẹn mang đến những diện mạo, sản phẩm mới về văn hóa, góp phần hiện thực hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước, của tỉnh về phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới.
