Nghi thức vào vụ sản xuất mới của người Mường ở Đắk Lắk

Giữa những thửa ruộng mạ non đầu Xuân, tiếng cồng chiêng vang lên từ sáng sớm trong sân đình Lạc Sơn. Âm thanh ấy như lời hiệu triệu, gọi bà con trở về dự nghi lễ quan trọng nhất sau Tết. Người già, thanh niên, trẻ nhỏ trong trang phục truyền thống tề tựu đông đủ, sẵn sàng bước vào thời khắc mở đầu mùa sản xuất mới.

Theo truyền thống của người Mường, cây nêu được dựng từ ngày 27 tháng Chạp, đánh dấu thời điểm nghỉ Tết. Khi hạ nêu cũng là lúc kết thúc những ngày du xuân, bà con chính thức trở lại ruộng nương. Lễ khai hạ vì thế mang ý nghĩa xác lập chu kỳ lao động mới, củng cố niềm tin cho một năm sản xuất thuận lợi.

Lễ khai hạ là một trong 3 nghi lễ quan trọng trong năm được người Mường ở Đắk Lắk duy trì thường xuyên

Nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Thành, chủ trì nghi lễ tại Đình Lạc Sơn cho biết, nghi thức không chỉ mang yếu tố tâm linh mà còn gửi gắm ước vọng về sự bình an và no ấm.

“Xin cho đất làng này được bình an vô sự, Quốc thái, dân an. Con dân Mường làng đầu năm xin khai hạ, ra đồng để dưới ruộng thì làm ruộng, trên đồi thì trồng bắp, trồng khoai làm sao cho tốt, chắc, không bị sâu bọ, lúa thì không bị rầy, bị hư, bắp thì không bị con chim con vẹt nó phá, khoai trồng thì không bị sâu, bị hà, và cho con dân Mường là không có cái việc tang chế, chỉ có việc là đón dâu, đưa rể dân làng được một năm bình yên vô sự”.

Trong không gian trang nghiêm, lễ vật được chuẩn bị chu đáo. Thầy mo thực hành các nghi thức cúng, tiếng cồng chiêng hòa cùng tiếng trống, sáo, nhị, tạo nên nhịp điệu linh thiêng. Khi cây nêu được hạ xuống trong sự chứng kiến của đông đảo bà con, một chu kỳ sản xuất mới chính thức bắt đầu.

Lễ khai hạ, còn gọi là lễ hạ nêu là một nghi thức nông nghiệp lâu đời của người Mường, mang ý nghĩa xác lập chu kỳ lao động mới, củng cố niềm tin cho một năm sản xuất thuận lợi

Tại phường Tân Lập hiện có 7 đình làng của các nhánh người Mường di cư từ phía Bắc. Từ mùng 7-10 tháng Giêng, mỗi đình lần lượt tổ chức khai hạ, tạo nên không khí sinh hoạt văn hóa cộng đồng nối tiếp những ngày đầu xuân.

Bà Bùi Thị Hợi, ở tổ dân phố 2B, phường Tân Lập cho biết, bà con chuẩn bị cho lễ từ nhiều ngày trước, với mong muốn giữ gìn phong tục cho thế hệ sau:“Từ mùng 1 Tết cho tới giờ anh em chú bác chuẩn bị rất rầm rộ. Từ sáng hôm qua đã thịt heo, thịt gà và đồ cơm, gói bánh, cả đêm qua không ngủ, rất là rộn ràng. Khi mình đi như vậy thì mình sẽ cho con, cho cháu thấy phong tục của người Mường mình như thế để con cháu mình biết, để sau này nó cũng sẽ truyền đạt lại thế hệ sau”.

Sau phần lễ là phần hội sôi nổi. Ném đúm, một trò chơi đặc trưng của người Mường thu hút đông đảo người dân tham gia. Những quả đúm tung lên giữa tiếng reo vui thể hiện ước vọng sinh sôi, no đủ. Kéo co, trèo cột mỡ, đập heo đất, bắt vịt… làm không khí đình làng thêm náo nhiệt.

Nghi lễ diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian sôi nổi, vui tươi

Những năm gần đây, lễ hội còn có sự tham gia của du khách gần xa, trong đó có khách quốc tế. Ông Mark Schmidt, du khách Canada chia sẻ cảm xúc khi lần đầu dự lễ: “Tôi rất vui mừng và vinh dự được mời tham dự lễ hội này, một lễ kỷ niệm truyền thống của Tết Nguyên đán. Đây là một cách tuyệt vời để gắn kết cộng đồng, gia đình và quốc gia. Lễ hội này tôn vinh quá khứ, hiện tại và hướng tới tương lai tươi sáng. Tôi mong chờ sự thịnh vượng của đất nước và hạnh phúc của người dân. Đây là một điều rất tốt đẹp và tôi hy vọng mình có thể được chứng kiến nhiều lễ hội như thế này hơn nữa”.

Lễ khai hạ được cộng đồng người Mường ở Đắk Lắk duy trì trong nhiều năm qua, nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng trên quê mới. Nghi thức hạ nêu khép lại những ngày xuân, mở ra mùa vụ mới với niềm tin, quyết tâm và kỳ vọng về một năm sản xuất thuận lợi, cuộc sống ấm no.

H Xíu/VOV-Tây Nguyên