Đồng bào Cơ Tu vui hội mùa Xuân

Lễ hội Pơr’ngoóch là biểu tượng sinh động của tinh thần đại đoàn kết, sự gắn bó cộng đồng và sức sống văn hóa bền bỉ của đồng bào Cơ Tu. Ảnh: Tiêu Dao

Mùa xuân về, hoa rừng nở bừng trên dãy Trường Sơn xanh thẳm. Người Cơ Tu nơi miền biên giới A Vương (Đà Nẵng) lại tưng bừng vào lễ hội đoàn kết cộng đồng Pơr’ngoóch. Tiếng chiêng rộn rã chào mừng bao người khách; điệu múa dâng trời Tâng tung da dá nhịp nhàng theo bước chân thiếu nữ; tiếng rì rầm cầu cúng đất trời, gió hiền, mưa thuận của các già làng gửi gắm ước vọng cho bản làng đủ đầy thóc gạo, bầy heo chạy đầy sân, bầy trâu ken đặc bên bờ suối, đàn gà, đàn vịt lúc nhúc trong vườn, lũ dê bụng no căng cỏ; cho người làng khỏe mạnh quanh năm, cho bản làng yên vui và vùng biên giậu yên bình.

Lễ hội Pơr’ngoóch được mở đầu bằng nghi thức nhập làng, cùng các lễ cúng đất, cúng trời, cúng thần linh. Đó là những nghi lễ linh thiêng đã được đồng bào Cơ Tu gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi lời khấn, mỗi động tác nghi lễ đều gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận, gió hòa, bản làng bình yên, cuộc sống no đủ, hạnh phúc.

Thôn Ta Lang vào hội mùa xuân như thế, cứ réo gọi những Atêếp, L’gôm, Ga’lâu... cùng hòa vào ngày hội tưng bừng. Tiếng chiêng trống vang lên, điệu múa dâng trời được trình diễn; những người từ bản làng khác bước vào cổng làng, được trao vòng tre, bước qua cổng thổ cẩm và thanh tre cúng thần, chính thức trở thành bạn bè thân thiết, cùng múa Tâng tung da dá, đánh chiêng rộn ràng dưới sân nhà Gươl.

Với cộng đồng Cơ Tu từ ngày xa xưa, khi các bản làng có mâu thuẫn, muốn làm hòa thì tổ chức lễ Pơr’ngoóch. Khi đội lên đầu vòng tre của làng, bước qua chỗ để nước thần, mọi khúc mắc được hóa giải; mọi người hòa chung trong một mái làng, xóa bỏ chuyện cũ. Bên cạnh đó, lễ hội còn là dịp đón khách phương xa, thể hiện sự hiếu khách và cầu bình an cho mọi người của đồng bào Cơ Tu.

Với nhiều nghi thức truyền thống được tái hiện, lễ hội đại đoàn kết dân tộc Cơ Tu xã A Vương là dịp giao lưu, thắt chặt tình làng nghĩa xóm; đồng thời khẳng định quyết tâm chung sức xây dựng nông thôn mới, giữ vững quốc phòng-an ninh khu vực biên giới, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng Cơ Tu. Bên cạnh đó, lễ hội cũng là dịp chia sẻ kinh nghiệm trong lao động, sản xuất và phát triển kinh tế; giáo dục con cháu gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Cơ Tu, giúp nhau cùng tiến bộ và phát triển bền vững.

Điểm nhấn của lễ hội Pơr’ngoóch chính là nghi thức gặp gỡ, kết nghĩa giữa các thôn làng đồng bào. Ngoài sân nhà Gươl, những rộn ràng của thanh âm mùa lễ hội kéo gần những người con của các bản làng; còn trong nhà Gươl, đại diện 16 vị già làng, người có uy tín của xã A Vương dùng ché rượu cần tiến hành nghi thức “ăn thề”. Các già làng ngồi đối diện bên mâm lễ phủ lá chuối, cất lên những lời hát lý, nói lý-hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc của người Cơ Tu. Những câu hát khi nhẹ nhàng, khi dõng dạc như lời thề ước rằng từ nay, mọi hiềm khích khép lại, các thôn bản cùng chung sức, chung lòng, gắn bó như anh em ruột thịt.

Lễ hội thể hiện sự hiếu khách, cầu bình an cho mọi người của đồng bào Cơ Tu. Ảnh: Tiêu Dao

Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, nhân dân xã A Vương luôn một lòng theo Đảng, tin tưởng vào con đường cách mạng. Thôn Ta Lang là biểu tượng sống động của tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên và lòng trung thành của đồng bào Cơ Tu đối với Đảng, Nhà nước. Những đóng góp của bà con không chỉ làm nên thành quả của xã A Vương, mà còn là điểm sáng trong sự phát triển chung của Đà Nẵng.

Ông B’ríu Quân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã A Vương cho hay, xã A Vương có 16 thôn. Lễ hội Pơr’ngoóch được tổ chức theo nguyện vọng của nhân dân và các già làng, người có uy tín của 16 thôn làng nhằm thể hiện tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Thông qua lễ hội, địa phương cũng lồng ghép công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đồng thời động viên bà con phát triển kinh tế, xây dựng mô hình làng văn hóa cộng đồng gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, trước mắt là tại thôn Ta Lang để các thôn khác học tập.

Thôn Ta Lang có diện tích tự nhiên hơn 1.300ha, 98 hộ với 405 nhân khẩu, 100% là đồng bào Cơ Tu. Dù còn 30 hộ nghèo, bà con vẫn giữ gìn và phát huy tinh thần tự lực, tự cường, tương thân, tương ái, tình làng nghĩa xóm. Công tác an sinh xã hội luôn được quan tâm; toàn thôn có 85 hộ đạt Gia đình văn hóa, trong đó, 80 hộ duy trì liên tục 5 năm. Nhiều tập tục lạc hậu được xóa bỏ; các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu được gìn giữ, phát huy... trở thành điểm tựa quan trọng để Ta Lang phát triển toàn diện, bền vững và đoàn kết hơn. Thôn Ta Lang còn có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng khi được chính quyền các cấp và dự án Trường Sơn xanh chọn để xây dựng, phát triển làng du lịch cộng đồng năm 2019. Ta Lang được các công ty lữ hành đánh giá cao, nhất là du khách quốc tế; được Giấy khen của Hiệp hội Du lịch cộng đồng Việt Nam trao tặng Làng du lịch cộng đồng tiêu biểu năm 2019. Năm 2022, Ta Lang được đầu tư xây dựng nhà trưng bày, đón tiếp khách theo kiến trúc nhà sàn truyền thống để phát triển du lịch cộng đồng.

Những năm qua, chính quyền các cấp đã nỗ lực đẩy mạnh hỗ trợ sinh kế bền vững cho đồng bào biên giới A Vương như trồng rừng gỗ lớn, phát triển dược liệu, chăn nuôi bản địa gắn với bảo vệ môi trường sinh thái. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, củng cố các mô hình tự quản, phát huy vai trò già làng, người uy tín. Đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng khu dân cư ấm no, hạnh phúc” gắn với xóa nghèo, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, gìn giữ nếp sống văn minh và loại bỏ tập tục lạc hậu. Triển khai hiệu quả Đề án “Thay đổi nếp nghĩ, cách làm trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số” cũng như các chương trình mục tiêu quốc gia, giúp đồng bào Cơ Tu từng bước thoát nghèo bền vững, tiếp cận tiến bộ khoa học-kỹ thuật.

Lễ hội Pơr’ngoóch không chỉ là một lễ hội truyền thống, mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần đại đoàn kết, sự gắn bó cộng đồng và sức sống văn hóa bền bỉ của đồng bào Cơ Tu nơi vùng biên giới phía Tây thành phố Đà Nẵng. Vùng đất này còn bảo lưu khá nguyên vẹn các giá trị truyền thống tốt đẹp, đặc biệt là sự hiếu khách; tất cả tạo nên bản sắc văn hóa bản địa đặc trưng, độc đáo, có thể phát triển thành sản phẩm du lịch cộng đồng, thu hút đầu tư và phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Tiêu Dao