Để vọng cổ kể chuyện người trẻ hôm nay

- Thưa chị, là giảng viên và cũng là người sáng tác, điều gì khiến chị lựa chọn quê hương, đất nước và những sự kiện trọng đại làm mạch đề tài xuyên suốt trong các sáng tác của mình?

Tác giả Trương Thị Chanh (thứ tư từ phải sang) tại buổi hội thảo khoa học và thực hành diễn xướng dân gian.

Tác giả Trương Thị Chanh: Tôi nghĩ rằng với người sáng tác, quê hương chính là nơi gần gũi nhất nhưng cũng là nguồn cảm hứng rộng lớn nhất. Tôi được sinh ra và lớn lên trong tình yêu quê hương, được nuôi dưỡng bởi những câu hò, điệu lý, câu vọng cổ và tình cảm của người Nam Bộ. Bên cạnh đó, là người làm công tác giáo dục, tôi luôn ý thức rằng nghệ thuật không chỉ để giải trí mà còn giáo dục tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm của mỗi người đối với cộng đồng.

Tôi thường bắt đầu từ cảm xúc rất thật, có thể đến từ hình ảnh, con người hay câu chuyện trong cuộc sống. Với tôi, hàng đước, dòng sông hay người dân bình dị cũng có thể trở thành câu hát, nếu trong đó có tình yêu và sự rung động.

- Theo chị, làm thế nào để những đề tài vốn mang tính trang trọng như: tình yêu Tổ quốc, lịch sử, các ngày lễ lớn được thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ chạm đến cảm xúc của công chúng, đặc biệt là giới trẻ?

Tác giả Trương Thị Chanh: Tình yêu Tổ quốc đôi khi không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều quá xa vời. Nó có thể bắt đầu từ tình yêu với quê hương, gia đình, những người đã hy sinh, với con đường mình đang đi, nơi mình đang sống và làm việc. Khi sáng tác, tôi cố gắng tìm hình ảnh gần gũi, câu chuyện đời thường và sử dụng ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu nhưng vẫn giữ được sự trang trọng cần thiết. Với giới trẻ, tôi nghĩ càng cần tránh sự áp đặt. Hãy để các bạn trẻ cảm nhận lịch sử bằng cảm xúc, để từ đó, tình yêu quê hương, đất nước được hình thành tự nhiên. Tôi cũng mong rằng, nghệ thuật truyền thống được đặt trong đời sống hôm nay để người trẻ thấy nghệ thuật truyền thống không hề xa cách, mà vẫn có thể nói những câu chuyện của chính thời đại mình.

- Trong những sáng tác về quê hương Cà Mau, hình ảnh nào của vùng đất và con người nơi đây thường khiến chị xúc động và muốn đưa vào tác phẩm nhất? Qua đó, chị muốn gửi gắm thông điệp gì đến người dân Cà Mau?

Tác giả Trương Thị Chanh: Tôi rất xúc động trước hình ảnh người dân làm nghề biển và những công việc gắn bó với rừng. Dù công việc của họ vất vả, nhưng luôn chịu thương, chịu khó và có niềm tin vào ngày mai. Ðiều tôi muốn giữ lại nhiều nhất trong tác phẩm không chỉ là cảnh đẹp, mà là tình người Cà Mau - chân chất, nghĩa tình, thuỷ chung và luôn biết trân trọng cội nguồn.

Người sáng tác không thể chỉ nhìn về quá khứ mà còn phải biết nhìn thấy hiện tại và hướng đến tương lai. Cà Mau hôm nay vẫn giữ được những giá trị rất riêng của vùng đất phương Nam, nhưng đồng thời đang chuyển mình mạnh mẽ. Từ những công trình mới, diện mạo đô thị, du lịch, kinh tế biển, năng lượng xanh cho đến đời sống người dân ngày càng khởi sắc, tất cả đều gợi cho tôi suy nghĩ: làm sao để âm nhạc vừa giữ được hồn quê, vừa kể được câu chuyện về Cà Mau đang vươn lên. Vì vậy, trong sáng tác, tôi muốn có cả hình ảnh Cà Mau của truyền thống và của tương lai - một quê hương biết trân trọng quá khứ nhưng luôn hướng về phía trước.

Nếu bài hát khiến người Cà Mau nghe xong thấy yêu quê mình hơn một chút, nhớ quê hơn một chút và muốn làm điều gì đó tốt đẹp cho quê hương, thì với tôi, đó là niềm hạnh phúc.

Tác giả Trương Thị Chanh (giữa) cùng Nghệ sĩ Hồng Nhiên và Lâm Minh Nghiên khi quay MV Bạch Long tiên tử do chị viết lời.

- Theo chị, âm nhạc và vọng cổ có thể góp phần như thế nào trong việc nuôi dưỡng lòng yêu nước, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ? Văn nghệ sĩ địa phương có thể đóng góp gì thông qua tác phẩm để lan toả những giá trị tốt đẹp, tinh thần sẻ chia trong cộng đồng?

Tác giả Trương Thị Chanh: Âm nhạc có thể đi vào trái tim theo cách nhẹ nhàng. Một câu vọng cổ về người mẹ, người lính hay quê hương có thể đánh thức trong mỗi người những tình cảm rất sâu xa. Ðối với thế hệ trẻ, tôi nghĩ cần làm cho nghệ thuật truyền thống trở nên gần gũi với các em. Vọng cổ không chỉ nói về những câu chuyện của ngày hôm qua mà hoàn toàn có thể nói về người trẻ hôm nay, về ước mơ, tình yêu quê hương, trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng xây dựng đất nước.

Tôi luôn nghĩ rằng, văn nghệ sĩ không chỉ sáng tác để mang đến những tác phẩm hay cho khán giả, mà còn cần có trách nhiệm với xã hội. Một tác phẩm có thể khơi dậy tình yêu quê hương; câu hát có thể làm người ta biết trân trọng cha mẹ hơn; câu chuyện có thể giúp mỗi người muốn sống tốt hơn. Ðó cũng là cách nghệ sĩ trao đi giá trị và nhận lại tình yêu thương từ cộng đồng.

Thời gian tới, tôi muốn tiếp tục dành nhiều tâm huyết cho những sáng tác về Cà Mau, quê hương Nam Bộ, tình yêu gia đình, tình yêu đất nước và những giá trị nhân văn trong cuộc sống. Ðặc biệt, tôi muốn viết về Cà Mau đang chuyển mình - vừa hiện đại, năng động nhưng vẫn giữ được cái hồn, cái tình và bản sắc của vùng đất phương Nam. Ðiều tôi luôn tự nhắc mình là: còn cảm xúc với quê hương thì còn viết; còn yêu tiếng hát dân tộc thì còn giữ gìn và lan toả giai điệu truyền thống đến với công chúng, nhất là thế hệ trẻ. Tôi viết không phải để nói điều lớn lao, mà để giữ lại điều mình yêu thương. Mỗi câu hát là chút tình dành cho quê hương, con người và cuộc đời. Nếu những câu hát ấy chạm được vào trái tim của khán giả, đó chính là niềm hạnh phúc lớn nhất của người sáng tác.

- Cảm ơn chị về buổi trao đổi này!