Đề xuất bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc trên nền tảng số

Toàn cảnh phiên thảo luận (Ảnh: Media Quốc hội)

Mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội

Ngày 23/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung nội dung liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp; bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục hành chính về bảo hiểm xã hội; sửa đổi về thẩm quyền, tên gọi các bộ, ngành và một số quy định về chế độ, chính sách và nội dung đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội.

Về những nội dung sửa đổi, bổ sung về chế độ chính sách bảo hiểm xã hội, theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ chính sách nhằm bảo đảm tính thống nhất trong các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan trong quá trình triển khai thực hiện. Dự thảo luật sửa đổi theo hướng loại trừ người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng thì không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện.

Để đảm bảo có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, tại dự thảo Luật bổ sung, sửa đổi quy định theo hướng: "Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu, đánh giá toàn diện trong quá trình xây dựng nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội để trình cấp có thẩm quyền xem xét quyết định".

Về sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ BHXH, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho rằng, thực hiện kết luận của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội tại Thông báo số 722/TB-VPQH ngày 4/4/2026 của Văn phòng Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, cơ quan có liên quan cập nhật, bổ sung việc tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện đầu tư quỹ BHXH và đề xuất phương án sửa đổi như sau: "Tiền gửi tại các ngân hàng, gồm: Ngân hàng thương mại nhà nước; Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn Nhà nước trên 50% vốn điều lệ; Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn Nhà nước và doanh nghiệp Nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, có chất lượng tốt, mức độ an toàn cao theo đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng. Không thực hiện đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội tại các ngân hàng thương mại đang được kiểm soát đặc biệt".

Xác định cụ thể đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban Văn hoá và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật theo Tờ trình của Chính phủ. Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền an sinh xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28. Tuy nhiên, quy định nhóm đối tượng "người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số" phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là rất rộng, cần cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng.

Thường trực Ủy ban cũng đề nghị, Chính phủ xác định cụ thể đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trên cơ sở phân tích, đánh giá đầy đủ cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn; rà soát, sửa đổi để bảo đảm tính đồng bộ của pháp luật về lao động, việc làm và các lĩnh vực có liên quan.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, theo ông Vinh, có ý kiến băn khoăn việc bổ sung đối tượng chỉ gồm người lao động tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung là chưa phù hợp với quan điểm của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mới được Quốc hội thông qua. Do đó, đề nghị Chính phủ làm rõ đề xuất mở rộng đối tượng; quy định cơ chế kiểm soát việc quản lý, sử dụng quỹ và trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan; cân nhắc chưa sửa đổi quy định này khi chưa có báo cáo đánh giá kỹ tác động của chính sách và thông tin đầy đủ về hiệu quả thực hiện chính sách trong thời gian qua.

Tại hội thảo quốc tế “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam”, do Bảo hiểm Xã hội Việt Nam phối hợp Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 22/9, ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào, các doanh nghiệp nền tảng đang tạo ra khoảng 2 triệu cơ hội việc làm tại Việt Nam cho biết, khảo sát của WB trên gần 5.000 lao động nền tảng số cho thấy, hơn 90% coi đây là nguồn thu nhập chính, trong khi chỉ khoảng 20% tham gia bảo hiểm xã hội. Người lao động có nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro như tai nạn, ốm đau và có thu nhập khi về già. Nhiều người sẵn sàng dành một phần thu nhập để tham gia BHXH nếu chính sách linh hoạt, dễ tiếp cận và phù hợp với đặc thù công việc.