Đề xuất bỏ Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, chuyển thẩm quyền sang Bộ Công an

Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng báo cáo tại phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội)

Đề nghị quy định tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân ngay tại luật

Ngày 25/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Liên quan đến dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết, dự thảo Luật quy định khi không tổ chức Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao thì thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao sẽ được chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an. Thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát quân sự Trung ương được chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Chính phủ cũng đề xuất bổ sung thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra thuộc Công an nhân dân và Quân đội nhân dân với các tội phạm khác theo phân công của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, nhằm giải quyết các vụ án trên thực tế nhằm bảo đảm tính khách quan.

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo luật là việc sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và công an cấp xã.

Theo đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung tên các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Công an nhân dân và Quân đội nhân dân phù hợp với tổ chức, bộ máy mới.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của công an cấp xã khi tiếp nhận thông tin do cơ quan, tổ chức, cá nhân để phân loại, xác định tố giác, tin báo về tội phạm.

Cùng với các quy định về điều tra viên, dự thảo luật bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp là trưởng hoặc phó trưởng công an cấp xã khi được Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh ủy quyền, phân công điều tra vụ án hình sự.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định cụ thể tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân ngay tại luật theo hướng thống nhất, đồng bộ với quy định về tổ chức bộ máy của Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân.

Làm rõ mức độ khoan hồng, phạm vi áp dụng, bảo đảm nguyên tắc xét xử độc lập

Về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), tại phiên họp, ông Nguyễn Huy Tiến, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho biết, sau các phiên thảo luận tại hội trường và tại tổ, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu đầy đủ ý kiến và tiếp thu tối đa những nội dung qua thảo luận, tiếp tục rà soát và bảo đảm tính khả thi của dự thảo Bộ luật. Sau khi tiếp thu ý kiến các đại biểu Quốc hội, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự gồm 528 điều; trong đó bổ sung, sửa đổi 217 điều, bổ sung mới 30 điều và giữ nguyên 276 điều.

Về chế định tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt, nhiều đại biểu tán thành việc thiết kế chế định này, nhưng đề nghị làm rõ nội hàm khái niệm, bảo đảm việc nhận tội không thay thế nghĩa vụ chứng minh; phân biệt với các tình tiết giảm nhẹ như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo; làm rõ mức độ khoan hồng, phạm vi áp dụng, bảo đảm nguyên tắc xét xử độc lập.

Theo ông Tiến: Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo đã bổ sung và giải thích các khái niệm về tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt; đồng thời xây dựng Chương XXI quy định riêng về thủ tục áp dụng đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử. Dự thảo thiết kế các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc nhận tội là tự nguyện, có căn cứ, không làm giảm trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng và không ảnh hưởng đến thẩm quyền quyết định của Tòa án.

Việc bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt với các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, tự thú, đầu thú. Cơ chế này không chỉ thể hiện thái độ thừa nhận hành vi phạm tội mà còn tạo điều kiện rút ngắn quá trình giải quyết vụ án, giảm kháng cáo, thúc đẩy khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại. Trong khi đó, các tình tiết giảm nhẹ nêu trên chủ yếu phản ánh thái độ của người phạm tội, chưa bao hàm sự chấp nhận toàn bộ trách nhiệm về pháp lý.

Chỉ hình sự hóa những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội

Về các quy định bổ sung tội danh mới, hành vi phạm tội mới được quy định trong dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhiều ý kiến cơ bản tán thành với việc bổ sung các tội danh mới, hành vi mới, tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng sự cần thiết, tránh hình sự hóa quá rộng, tránh sự chồng chéo, trùng dẫm trong các tội danh trong Bộ luật Hình sự và chồng chéo với pháp luật khác.

Liên quan đến vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho hay, cơ quan chủ trì soạn thảo xác định đây là một trong những nội dung quan trọng của lần sửa đổi Bộ luật Hình sự này. Quan điểm của Cơ quan chủ trì soạn thảo là việc bổ sung tội danh mới, hành vi mới phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chỉ hình sự hóa những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội mà các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính không đủ hiệu quả để phòng ngừa, xử lý; đồng thời, phải bảo đảm có căn cứ pháp lý rõ ràng, cấu thành tội phạm chặt chẽ và phân định được ranh giới giữa tội phạm với vi phạm hành chính.

Trên cơ sở đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát từng tội danh, từng hành vi mới bảo đảm căn cứ rõ ràng về tính nguy hiểm cho xã hội; các quy định cấu thành tội phạm bảo đảm tính khả thi, xác định rõ ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự và bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành, không chồng lấn với vi phạm hành chính và không làm cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo hợp pháp.