Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại Phiên họp

Kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra hình sự

Báo cáo tại Phiên họp, khẳng định sự cần thiết ban hành Luật, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, qua gần 10 năm thi hành, quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn.

Luật được xây dựng và ban hành nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) quy định về nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Điều tra viên và các chức danh khác trong điều tra hình sự; quan hệ phân công, phối hợp và kiểm soát trong hoạt động điều tra hình sự; bảo đảm điều kiện cho hoạt động điều tra hình sự và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 52 điều, giảm 21 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, trong đó: Bỏ 1 chương (Chương IV) và 24 điều; bổ sung 2 điều; giữ nguyên 7 điều; sửa đổi, bổ sung 43 điều.

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, thấy rằng dự án Luật đã thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách của Đảng về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng ban hành trong thời gian gần đây; rà soát kỹ quy định trong dự thảo, đối chiếu với các quy định liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Về tổ chức Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định cụ thể về tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân ngay tại Luật để bảo đảm phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, quy định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và khoản 2 Điều 5 của Luật Tổ chức Quốc hội, thống nhất, đồng bộ với quy định về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân.

Về tiêu chuẩn đối với các ngạch Điều tra viên, theo Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Điều tra viên là chức danh tư pháp không những cần được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn mà cần qua cơ chế kiểm tra, sàng lọc, đáp ứng tiêu chuẩn đầu vào trước khi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định. Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị giữ lại quy định về tiêu chuẩn cụ thể đối với các ngạch Điều tra viên và thi tuyển lần đầu khi bổ nhiệm vào ngạch Điều tra viên, tương tự như quy định đối với Kiểm sát viên, Thẩm phán của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Về cơ chế ủy quyền, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu về cơ chế ủy quyền theo các nguyên tắc: Việc ủy quyền cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra chỉ khi Thủ trưởng Cơ quan điều tra vắng mặt (giữ như quy định của Luật hiện hành); đối với việc ủy quyền cho Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã thì cần làm rõ ranh giới giữa phân công và ủy quyền, phạm vi về lãnh thổ, về nhiệm vụ, quyền hạn được thực hiện và trách nhiệm của người ủy quyền, người được ủy quyền, đồng thời phải bảo đảm đồng bộ với các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Phạm vi sửa đổi rộng, có nhiều chế định mới

Thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cảm ơn các ý kiến góp ý của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; nhấn mạnh, dự thảo Luật lần này được sửa đổi một cách cơ bản và toàn diện, phạm vi sửa đổi rộng, có nhiều chế định mới, nhiều vấn đề tiến bộ, tiệm cận với thế giới.

Nêu rõ dự án Luật có ý nghĩa quan trọng, tác động rộng lớn, liên quan đến việc bảo vệ pháp chế, bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, cũng như an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong bối cảnh mới, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an, Cơ quan soạn thảo tiến hành đầy đủ các bước một cách thận trọng, trách nhiệm; đặc biệt chú trọng việc lấy ý kiến rộng rãi của các cơ quan, bộ, ngành, địa phương.

Sau Phiên họp, Chính phủ tiếp tục chỉ đạo Bộ Công an, Cơ quan soạn thảo trên tinh thần cầu thị, trách nhiệm, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến để nhanh chóng hoàn thiện dự án Luật theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu mong muốn Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục ủng hộ, đồng hành, chỉ đạo các Ủy ban, các cơ quan có liên quan phối hợp cùng Bộ Công an, Viện kiểm sát tối cao và Cơ quan soạn thảo để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chất lượng, để khi ban hành sớm đi vào cuộc sống.

Kết luận nội dung Phiên họp, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao Chính phủ, Cơ quan soạn thảo là Bộ Công an đã tích cực, chủ động phối hợp với các cơ quan có liên quan và phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành cơ bản với những nội dung chính trong Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; đồng thời đề nghị Chính phủ, Bộ Công an phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo Luật, bảo đảm đồng bộ với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, kịp tiến độ trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026 tới đây.