Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, luật hóa cấm thuốc lá điện tử, nung nóng

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống cũng như giảm đáng kể tình trạng phơi nhiễm khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc và nhiều địa điểm công cộng.

Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành Luật cũng cho thấy nhiều khoảng trống pháp lý trước sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Thuốc lá điện tử được thiết kế dạng hộp sữa, phụ huynh cũng khó phân biệt.

Thuốc lá điện tử tiềm ẩn nhiều nguy cơ đặc biệt đối với thanh thiếu niên

Theo cơ quan soạn thảo, Luật hiện hành chưa quy định cụ thể về khái niệm cũng như các biện pháp quản lý đối với hai loại sản phẩm này. Trong khi đó, Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã quy định cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người. Đồng thời, Luật Đầu tư cũng đã đưa thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục cấm kinh doanh.

Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất bổ sung quy định cấm sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, tàng trữ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như các sản phẩm thuốc lá mới khác.

Theo đánh giá của Bộ Y tế, thuốc lá điện tử tiềm ẩn nhiều nguy cơ đặc biệt đối với thanh thiếu niên khi có thể bị lợi dụng để pha trộn ma túy hoặc các chất gây nghiện khác. Người sử dụng cũng có thể tự ý tăng hàm lượng nicotine vượt ngưỡng an toàn mà rất khó kiểm soát.

Những năm gần đây, nhiều địa phương đã ghi nhận các trường hợp ngộ độc do sử dụng thuốc lá điện tử, trong đó phần lớn là học sinh, thanh thiếu niên, kể cả nữ giới.

Tuy nhiên, sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực, tình trạng này đã có những chuyển biến tích cực.

Theo số liệu sơ bộ của Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, trước khi có lệnh cấm, trong vòng 22 tháng, đơn vị tiếp nhận khoảng 120 trường hợp cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tương đương 5-6 ca mỗi tháng. Không ít trường hợp bị tổn thương não nặng sau khi sử dụng sản phẩm chứa chất ma túy pha trộn.

Sau khi Nghị quyết được ban hành, số ca cấp cứu giảm xuống còn khoảng 1-2 trường hợp mỗi tháng.

Hoạt động quảng cáo công khai trên mạng xã hội cũng như việc bày bán tại các cửa hàng gần như chấm dứt sau các đợt thanh tra, xử lý.

Báo cáo của Bộ Công an cũng cho thấy hiệu quả rõ nét. Giai đoạn từ năm 2020 đến quý I/2024, lực lượng công an cả nước phát hiện, xử lý 728 vụ với 883 đối tượng liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Trong khi đó, từ đầu năm 2025 đến nay chỉ còn phát hiện 5 vụ, khởi tố 2 vụ với 17 bị can về hành vi sản xuất, buôn bán hàng cấm.

Việt Nam vẫn thuộc nhóm có tỷ lệ hút thuốc cao trên thế giới

Đối với thuốc lá điếu truyền thống, dù tỷ lệ hút thuốc đã giảm nhưng tốc độ còn khá chậm. Theo điều tra STEPS năm 2021, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành Việt Nam là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%, nữ giới là 0,6%. Ước tính cả nước hiện có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc.

So với năm 2010, tỷ lệ hút thuốc giảm từ 23,8% xuống còn 20,8%, tức chỉ giảm khoảng 3 điểm phần trăm sau hơn một thập kỷ. Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba trong khu vực ASEAN.

Việt Nam vẫn thuộc nhóm có tỷ lệ hút thuốc cao trên thế giới.

Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trích dẫn, mỗi năm thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam. Trong đó có khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và gần 18.800 người chết vì phơi nhiễm khói thuốc thụ động.

Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng rất lớn về kinh tế.

Năm 2022, tổng chi phí do các bệnh liên quan đến thuốc lá ước tính lên tới 108,7 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 1,14% GDP. Trong đó, chi phí do tử vong sớm chiếm gần 79% tổng gánh nặng kinh tế. Riêng quỹ bảo hiểm y tế đã phải chi khoảng 8,7 nghìn tỷ đồng để điều trị các bệnh do thuốc lá gây ra.

Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán

Một trong những nội dung mới đáng chú ý của dự thảo Luật là bổ sung quy định cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các điểm bán.

Theo cơ quan soạn thảo, mặc dù Luật Quảng cáo và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đều cấm quảng cáo thuốc lá, song việc trưng bày tại điểm bán trên thực tế vẫn là một hình thức quảng bá thông qua các kệ hàng, bảng hiệu, đèn chiếu sáng và vật dụng hỗ trợ bán hàng. Đây cũng là khuyến nghị của WHO và Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá.

Đến cuối năm 2024, đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN, Singapore, Thái Lan, Brunei, Lào và Malaysia đều đã áp dụng quy định này.

Theo Bộ Y tế, việc cấm trưng bày không chỉ hạn chế quảng bá thuốc lá đến giới trẻ mà còn góp phần hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện, giảm nguy cơ tái sử dụng.

Tiếp tục hoàn thiện chính sách để đạt mục tiêu đến năm 2030

Bộ Y tế cho rằng việc sửa đổi Luật lần này nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để thực hiện mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ nam giới từ 15 tuổi trở lên hút thuốc xuống dưới 36%; duy trì tỷ lệ hút thuốc ở nữ giới dưới 1%; đồng thời tiếp tục giảm tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc tại nơi làm việc, nhà hàng, khách sạn và các địa điểm công cộng theo mục tiêu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng đánh giá việc thực thi Luật giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số do hạn chế về hạ tầng thông tin, nguồn lực và rào cản ngôn ngữ. Vì vậy, cùng với hoàn thiện khung pháp lý, cần tăng cường truyền thông, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ y tế cơ sở để chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá được triển khai đồng bộ, hiệu quả trên phạm vi cả nước.