Đề xuất đầu tư 3 dự án cao tốc hơn 162.000 tỷ đồng, tỉnh cuối cùng có cao tốc

3 tuyến cao tốc gồm: Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum; Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.

34 tỉnh, thành đều có cao tốc

Theo tờ trình của Chính phủ, việc sớm đầu tư 3 tuyến cao tốc này là cần thiết, nhằm hoàn thiện mục tiêu 5.000km cao tốc đến năm 2030; đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng khi các tuyến quốc lộ hiện hữu kết nối các tỉnh Sơn La, Lai Châu và Quảng Ngãi có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp...

Khi có đường cao tốc sẽ rút ngắn thời gian di chuyển 50-60% so với quốc lộ. Lai Châu là tỉnh cuối cùng chưa có tuyến cao tốc đi qua. Sau khi có tuyến Bảo Hà - Lai Châu, nước ta sẽ đảm bảo bao phủ cao tốc ở 34/34 địa phương.

Tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên sẽ kết nối với các đoạn cao tốc liền kề, bảo đảm nối thông tuyến cao tốc Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên vào năm 2030-2031. 

Tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum sẽ tạo nên trục đông - tây kết nối cao tốc Bắc - Nam phía đông với cao tốc Bắc - Nam phía tây, liên kết vùng Tây Nguyên với hệ thống cảng biển phía đông.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày tờ trình

Tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430,5km, trong đó dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179,5km, dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119km, dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132km.

Quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch, tốc độ thiết kế 80-100km/h. Phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng 4 làn xe theo quy hoạch. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.583ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, các dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT, kết quả tính toán cho thấy với mức vốn nhà nước hỗ trợ khoảng 50%-70% sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn.

Bên cạnh đó, các dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế rất khó khăn, là công trình thiết yếu, liên vùng, cần giảm chi phí vận tải, góp phần thu hút đầu tư. Do vậy, Chính phủ đề xuất đầu tư 3 dự án theo hình thức đầu tư công.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó, dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên là 63.120 tỷ đồng; dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là 50.990 tỷ đồng; dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum 48.283 tỷ đồng.

Cơ cấu nguồn vốn gồm ngân sách Trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với 2 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc (Lai Châu 2.004 tỷ đồng, Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng).

Chính phủ đã dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cho 3 dự án trong giai đoạn 2026 - 2030 bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2030.

Về dự kiến tiến độ dự án, theo Bộ trưởng, chuẩn bị đầu tư năm 2026-2027, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031.

Chính phủ cũng đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng nhóm cơ chế, chính sách đặc thù tương tự các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội chấp thuận trước đó. Gồm 5 chính sách chung về thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch và bãi đổ chất thải rắn xây dựng.

Giảm tác động đến rừng tự nhiên, khu bảo tồn

Trình bày thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban nhất trí việc đầu tư 3 dự án cao tốc.

Với nội dung Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (dài 163 km) sẽ đầu tư trước đoạn Bảo Hà - Tân Phong dài 119km, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng. Cơ quan thẩm tra đề nghị tối ưu phương án hướng tuyến sẽ hạn chế việc thu hồi đất, giảm tác động đến rừng tự nhiên, khu bảo tồn, bảo đảm sinh kế cho bà con.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày thẩm tra

Về nguồn vốn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ căn cứ tỉnh Lào Cai không tham gia vốn cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cũng như khả năng bố trí 2.004 tỷ đồng của tỉnh Lai Châu...

Với cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, cơ quan thẩm tra cho biết, nhiều ý kiến tán thành đề xuất đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 80km/giờ, phù hợp với nhu cầu vận tải dài hạn, tránh lãng phí và khó khăn khi nâng cấp, mở rộng sau này.

Về đề xuất sử dụng 100% vốn ngân sách Trung ương, Chính phủ cũng đã có giải trình do Sơn La là tỉnh nghèo biên giới, đã cân đối các nguồn vốn cho 17 tuyến kết nối khác và cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu nên không còn khả năng đối ứng.

Chính phủ cần tiếp tục rà soát, bảo đảm tính khả thi của phương án bố trí vốn theo từng giai đoạn.