Đề xuất đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc với tổng mức đầu tư hơn 162.000 tỷ đồng

Theo tờ trình của Chính phủ, mục tiêu đầu tư các dự án là hình thành các tuyến đường bộ cao tốc kết nối các tỉnh: Sơn La, Lai Châu, Quảng Ngãi với các địa phương trong vùng, với Thủ đô Hà Nội và hệ thống cảng biển khu vực; đáp ứng nhu cầu vận tải; tăng cường kết nối quốc tế; phát huy hiệu quả các dự án đã, đang triển khai. Tạo động lực lan tỏa hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo, bảo đảm quốc phòng, an ninh; từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch; góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV và các Nghị quyết của Đảng.

 Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư các dự án cao tốc. Ảnh: quochoi.vn

Tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430,5km (trong đó, Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179,5km; Bảo Hà - Lai Châu dài 119km; Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132km). Quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch. Tốc độ thiết kế 80-100km/giờ. Phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng 4 làn xe theo quy hoạch. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.583ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng. 

Các dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT; kết quả tính toán cho thấy với mức vốn nhà nước hỗ trợ khoảng 50-70% sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn. Bên cạnh đó, các dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế rất khó khăn; là công trình thiết yếu, liên vùng, cần giảm chi phí vận tải, góp phần thu hút đầu tư. Do vậy, đề xuất đầu tư 3 dự án theo hình thức đầu tư công. 

Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỷ đồng, gồm ngân sách Trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với 2 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc (Lai Châu là 2.004 tỷ đồng, Quảng Ngãi là 2.047 tỷ đồng). 

Chính phủ đã dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cho 3 dự án trong giai đoạn 2026-2030 bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2030. 

Dự kiến tiến độ thực hiện dự án: Chuẩn bị đầu tư năm 2026 - 2027; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027; cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031. 

Trên cơ sở thực tiễn triển khai đầu tư các dự án đường bộ cao tốc trong thời gian qua, căn cứ quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Đầu tư công và các pháp luật khác có liên quan, 3 dự án đề xuất áp dụng các nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt tương tự các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội chấp thuận, gồm 5 chính sách chung về: Thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch; bãi đổ chất thải rắn xây dựng. 

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư các dự án cao tốc. Ảnh: TRỌNG HẢI

Thẩm tra về chủ trương đầu tư các dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, đối với cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, cập nhật khả năng cân đối nguồn vốn ngân sách Trung ương, làm rõ phương án bố trí phần vốn còn thiếu cho dự án, bảo đảm tính khả thi của phương án bố trí vốn, đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong quản lý, phân bổ và sử dụng vốn, bảo đảm tiến độ, hiệu quả đầu tư và không ảnh hưởng đến khả năng cân đối vốn cho các nhiệm vụ, dự án cấp thiết khác.

Đối với cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị làm rõ căn cứ tỉnh Lào Cai không tham gia vốn cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; khả năng bố trí 2.004 tỷ đồng của tỉnh Lai Châu và tác động đến các nhiệm vụ thiết yếu; bảo đảm cơ cấu nguồn vốn phù hợp khả năng cân đối và trách nhiệm của từng cấp ngân sách; cân nhắc sử dụng ngân sách trung ương để bố trí toàn bộ vốn thực hiện Dự án, nhằm bảo đảm tiến độ và giảm áp lực cân đối ngân sách cho tỉnh Lai Châu, qua đó tạo điều kiện để địa phương dành nguồn lực đầu tư các tuyến đường kết nối, phát huy hiệu quả khai thác tuyến cao tốc.

Bên cạnh đó, đề nghị làm rõ sự phù hợp giữa phân kỳ vốn với tiến độ, khả năng cân đối phần chuyển tiếp; bảo đảm đủ vốn trong toàn bộ thời gian thực hiện, không để kéo dài thi công, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Đối với cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, về đề xuất sử dụng 100% vốn ngân sách Trung ương, bao gồm cả chi phí giải phóng mặt bằng, Chính phủ đã có giải trình: Sơn La là tỉnh nghèo, ở khu vực biên giới, đã tự cân đối khoảng 7.390 tỷ đồng cho 17 tuyến đường kết nối và 1.538 tỷ đồng cho đoạn Hòa Bình - Mộc Châu nên không còn khả năng đối ứng. Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, bảo đảm tính khả thi của phương án bố trí vốn theo từng giai đoạn, nhất là phần vốn dự kiến bố trí sau năm 2030; bảo đảm tiến độ, hiệu quả đầu tư và không ảnh hưởng đến khả năng cân đối vốn cho các nhiệm vụ, dự án cấp thiết khác.