Đề xuất đầu tư 38.500 tỷ đồng để 'trả lại màu xanh' cho hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải

Chiều 26/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị nghe báo cáo phương án xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và bàn giải pháp phát triển tổng thể hệ thống theo hướng hiện đại, đa mục tiêu, bền vững.

Tham dự hội nghị có lãnh đạo Bộ và lãnh đạo các tỉnh thành trong hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải: Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng.

Chiều 26/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp phương án giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. Ảnh: Minh Ngọc

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức xây dựng các giải pháp phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải phục vụ đa mục tiêu và bảo vệ môi trường bền vững để làm rõ định hướng phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải theo hướng hiện đại, phục vụ đa mục tiêu, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững nhằm thúc đẩy các hoạt động phát triển kinh tế xã hội, gắn với phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, truyền thống các địa phương trong vùng", Bộ trưởng Trần Đức Thắng nói.

Nhận định về thực trạng của hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, những năm gần đây, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải phải đối mặt nhiều thách thức nghiêm trọng dưới sức ép của đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu.

Điển hình là ô nhiễm môi trường nước kéo dài, trở thành “điểm nóng” nhưng chưa được xử lý triệt để, ảnh hưởng lớn đến chức năng cấp, tiêu nước cũng như tiềm năng phát triển đa mục tiêu của công trình.

Báo cáo phương án giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho hay, cần phải thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp. Cụ thể:

Nhóm thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng và hiện đại hóa quản lý, vận hành hệ thống thủy lợi đảm bảo năng lực phục vụ đa mục tiêu, trong đó, cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới, hiện đại hóa 13 công trình thủy lợi đầu mối lớn (như Xuân Quan, Cầu Cất, An Thổ, Nam Kẻ Sặt…) và công trình điều tiết trên kênh trục chính (như cống Kênh Cầu, Lực Điền, Bằng Ngang…) để chủ động tưới, cấp nước, tiêu nước, tạo dòng chảy liên tục trong hệ thống thủy lợi góp phần cải thiện môi trường nước.

Cải tạo, xây dựng mới, hiện đại hóa các công trình tại 18 đầu kênh nhánh cấp 1 để kiểm soát số lượng và chất lượng nước trước khi chảy vào các kênh trục chính.

Cải tạo, hoàn thiện hệ thống thủy lợi do các địa phương quản lý nhằm bảo đảm cấp nước, tiêu nước, bảo vệ chất lượng nước phục vụ khai thác đa mục tiêu, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Kiện toàn tổ chức quản lý khai thác thủy lợi cấp vùng, quy mô hoạt động và năng lực quản trị của doanh nghiệp đảm bảo điều hành hệ thống thủy lợi đa mục tiêu, phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay.

Lắp đặt, thuê dịch vụ cung cấp dữ liệu đo tự động số lượng, chất lượng nước; xây dựng, kết nối cơ sở dữ liệu đồng bộ, phát triển công cụ, hạ tầng quản lý, vận hành thông minh.

Nhóm thứ hai, kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước: Quản lý ô nhiễm nguồn nước trong hệ thống kết hợp với kiểm soát các nguồn nước thải xả xuống các kênh trục chính được xử lý đạt chuẩn, không gây ô nhiễm nước trong hệ thống thủy lợi.

Theo đó, xây dựng hệ thống thu gom tập trung, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi chảy ra trục chính kênh Bắc Hưng Hải tại 18 điểm đầu kênh nhánh cấp 1 trên địa bàn các tỉnh, thành phố với tổng công suất không thấp hơn lượng nước thải cần xử lý hiện tại và có khả năng mở rộng, nâng công suất khi yêu cầu xử lý nước tăng.

Đặc biệt, cần phải xử lý ngay và triệt để một số nguồn thải lớn, có nồng độ ô nhiễm cao và tồn tại nhiều năm như kênh Cầu Bây (Hà Nội), kênh Trần Thành Ngọ (Hưng Yên)… Thu gom các nguồn xả thải phân tán dọc các kênh trục để xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn; xử lý nước thải cơ bản đạt chuẩn ở hộ gia đình cho các nguồn xả thải còn lại không trực tiếp đổ vào hệ thống kênh trục trong hệ thống.

Xây dựng và tổ chức triển khai kế hoạch quản lý, kiểm soát, giám sát nguồn thải và xả thải, bảo vệ môi trường trong hệ thống trên nguyên tắc thống nhất từ trung ương đến địa phương, giữa cấp quản lý đến với các đối tượng có nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợi.

Thực thi cơ chế phân cấp, phân quyền, quy chế phối hợp và phân định trách nhiệm giữa các cấp, các đối tượng liên quan trong quản lý xả thải, xử lý nguồn thải, bảo vệ môi trường hệ thống thủy lợi, trong đó đảm bảo theo nguyên tắc cấp nào, đơn vị nào phê duyệt, cấp giấy phép xả nước thải vào nguồn thải thì cấp đó, đơn vị đó phải quản lý, kiểm soát, giám sát được nguồn thải đã cấp phép.

Tăng cường truyền thông phổ biến kinh nghiệm, kiến thức xử lý, kiểm soát nước thải, chất thải, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Khu vực đầu nguồn nối với sông Hồng của hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. Ảnh: Minh Thành

Nhóm thứ ba, khai thác đa tầng không gian, hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử trong vùng kết hợp chỉnh trang hạ tầng các công trình trọng điểm và hệ thống kênh trục chính Bắc Hưng Hải. Lấy các kênh trục chính của hệ thống Bắc Hưng Hải được kiểm soát ô nhiễm nguồn nước với dòng chảy luôn được luân chuyển, màu nước trong xanh làm điểm nhấn để phát triển đô thị, giao thông, công nghiệp, nông nghiệp, du lịch, dịch vụ..., gắn với di tích lịch sử, làng nghề và sản xuất nông nghiệp tập trung, nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao.

Theo đó, tổng hợp, xác định quy hoạch không gian, hạ tầng… từ các quy hoạch tỉnh, thành phố đã phê duyệt để nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh quy hoạch (nếu có) gắn với quan điểm, yêu cầu, mục tiêu phát triển mới, bổ sung quy hoạch trục không gian, phát triển hạ tầng dọc các tuyến kênh, sông trục chính hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải nhằm sử dụng hiệu quả diện tích đất dư ra sau khi nắn chỉnh các đoạn kênh cong, đảm bảo phát huy giá trị kinh tế theo hướng xanh, bền vững.

Chỉnh trang công trình đầu mối cống Xuân Quan, xây dựng Quảng trường gắn với cụm di tích lịch sử 4 lần Bác Hồ về thăm thủy lợi Bắc Hưng Hải, tượng đài Bác Hồ, phù điêu “Bác Hồ về thăm Bắc Hưng Hải”, nhà trưng bày, tưởng niệm và không gian vườn hoa,..; kết nối với khu du lịch Bát Tràng.

Gia cố bờ kênh kết hợp chỉnh trang, nắn chỉnh các đoạn sông cong để tạo quỹ đất (tổng cộng khoảng 2.150ha) phục vụ phát triển hạ tầng giao thông, đô thị, thoát nước… theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Phát triển không gian đô thị sinh thái, nông thôn văn minh kết hợp hoạt động du lịch, văn hóa, thể thao… dọc các tuyến kênh trục trên cơ sở tận dụng quỹ đất dư ra sau nắn chỉnh tuyến kênh.

Theo ông Hiệp, sơ bộ kinh phí dự kiến để thực hiện các giải pháp khoảng 38.500 tỷ đồng (chưa bao gồm kinh phí giải phóng mặt bằng, kinh phí chỉnh trang,…).

Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đề nghị, dự án triển khai phải đảm bảo tính đồng bộ, hiện đại, hiệu quả cao. Muốn triển khai được dự án này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về môi trường để các địa phương cùng thực hiện.

Từ kinh nghiệm giải phóng mặt bằng dự án đường vành đai 4, Bí thư Thành ủy Hà Nội cho biết, để tránh "đội vốn", dự án giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải cần triển khai khởi công ngay trong tháng 4 tới đây và thời gian hoàn thành dưới 2 năm.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định, việc xử lý dứt điểm ô nhiễm môi trường trên hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải là nhiệm vụ rất quan trọng, phải triển khai sớm, đồng bộ và phải mang lại hiệu quả ngay.

Ông cho hay, Bộ sẽ báo cáo, đề xuất Chính phủ đưa vào dự án "cấp bách" để tổ chức triển khai thực hiện ngay. Khi được Chính phủ đồng ý, trong quá trình triển khai thực hiện để đảm bảo tính đồng bộ, hiện đại, các đơn vị thuộc Bộ phải xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về môi trường cho dự án này.

Minh Thành