Đề xuất doanh nghiệp bưu chính lưu dữ liệu người gửi tối thiểu một năm

Tại họp báo thường kỳ tháng 9/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ngày 30/9, ông Lê Văn Chung, đại diện Vụ Bưu chính, đã trình bày những định hướng sửa đổi căn bản trong dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi).

Sự cần thiết sửa đổi xuất phát từ sự dịch chuyển quy mô và phương thức hoạt động của thị trường. Nhìn lại chặng đường từ khi ban hành Luật Bưu chính năm 2010 đến nay, ông Lê Văn Chung nhấn mạnh hai con số chứng minh sự tăng trưởng vượt bậc: "Số doanh nghiệp bưu chính đã tăng từ 40 lên 710, tức gần 18 lần. Sản lượng bưu chính tăng từ 310 triệu lên hơn 5 tỷ bưu gửi, tức hơn 15 lần". 

Bên cạnh quy mô, cơ cấu dịch vụ cũng đảo chiều hoàn toàn. Trước đây, thư từ chiếm tới 80% sản lượng nhưng hiện nay tỉ lệ giảm xuống chỉ còn khoảng 10%, nhường chỗ cho các gói, kiện hàng hóa phục vụ thương mại điện tử.

Quy mô và phương thức hoạt động của thị trường bưu chính đã thay đổi rõ rệt từ khi ban hành Luật Bưu chính năm 2010. Ảnh: VNPost

Để đáp ứng thực tiễn vận hành mới, qua các vòng lấy ý kiến, thẩm định, thẩm tra, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) tập trung vào 5 nhóm nội dung trọng tâm:

1. Làm rõ phạm vi dịch vụ bưu chính, phân định với vận tải và kho bãi, logistics

Trong thực tế, các khâu lưu kho, đóng gói, xử lý đơn hàng hay vận chuyển có sự giao thoa giữa bưu chính và logistics.

Dự thảo Luật chuẩn hóa khái niệm dựa trên bản chất dịch vụ: bưu chính là dịch vụ được cung cấp trên mạng bưu chính, từng bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh, bảo đảm khả năng theo dõi và phát đến người nhận theo địa chỉ thỏa thuận.

Để dễ hình dung, đại diện Vụ Bưu chính đưa ra ví dụ trực quan: "Nếu một xe chở nguyên một chuyến hàng từ kho A đến kho B, đó là vận tải. Nếu từng gói hàng có mã riêng, ví dụ mã QR, mã vạch, được chấp nhận tại bưu cục hoặc địa chỉ người gửi, được phân loại, định tuyến hoặc theo dõi phát đến từng địa chỉ nhận thì hàng hóa đó mang đặc trưng của dịch vụ bưu chính".

2. Đưa mạng bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Dự thảo xác định mạng bưu chính là hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số.

Bài học thực tiễn từ giai đoạn thiên tai, dịch bệnh cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì chuỗi lưu thông hàng hóa phục vụ nhân dân.

Luật mới sẽ phân loại doanh nghiệp theo năng lực tổ chức và vận hành mạng thực tế để giao nhiệm vụ và quyền hạn phù hợp.

Những doanh nghiệp được huy động tham gia phục vụ trong tình huống khẩn cấp sẽ được nhà nước bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ.

3. Cắt giảm 13 thủ tục hành chính, chuyển mạnh sang hậu kiểm

Điểm đột phá tạo thuận lợi cho môi trường kinh doanh là chuyển từ cấp giấy phép bưu chính bản giấy sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính điện tử.

Ông Lê Văn Chung đánh giá: "Dự thảo giảm từ 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục đăng ký. Qua đó, đã giảm thời gian, chi phí gia nhập thị trường cũng như bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về bưu chính thông qua công tác hậu kiểm". 

Doanh nghiệp chỉ cần nộp hồ sơ đăng ký qua phương thức điện tử trước khi hoạt động và tự chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của thông tin. Cơ quan quản lý chỉ kiểm tra tính đầy đủ hồ sơ, không thẩm định nội dung kê khai như hiện tại.

4. Mở rộng phạm vi bưu chính phổ cập 

Đáp ứng xu hướng tiêu dùng hiện đại, phạm vi phổ cập được mở rộng từ thư từ sang gói, kiện hàng hóa.

Chính sách này bảo đảm người dân ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, biên giới hay hải đảo được tiếp cận dịch vụ với giá cước thống nhất toàn quốc, thay vì chịu mức cao hơn. 

Theo ông Lê Văn Chung, việc mở rộng phổ cập sang gói kiện hàng hóa không chỉ sát nhu cầu thực tế mà còn tạo điều kiện cho người dân tham gia thương mại điện tử, đưa nông sản và sản phẩm địa phương đến các thị trường trong và ngoài nước.

5. Tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu định danh

Với hàng tỷ bưu gửi mỗi năm, phương thức kiểm tra thủ công đồng loạt đã không còn khả thi. Dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi yêu cầu mỗi bưu gửi phải gắn mã nhận dạng để theo dõi, truy vết và quản lý trong suốt quá trình lưu thông. 

Doanh nghiệp bưu chính có nghĩa vụ thu thập thông tin hợp lệ của người gửi, lưu trữ dữ liệu định danh dự kiến tối thiểu 1 năm kể từ ngày phát thành công để phục vụ công tác an ninh, phòng chống hành vi vi phạm như gửi hàng lậu, hàng cấm, vũ khí, vật liệu nổ.

Trên cơ sở thông tin người gửi và quá trình cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp quản lý bưu gửi theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp thay vì kiểm tra đồng loạt như hiện nay.

Việc tạo lập, thu thập, sử dụng, kết nối, cung cấp, lưu trữ bảo vệ dữ liệu phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) hiện đang được Bộ KH&CN phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội hoàn thiện, dự kiến sẽ trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.