Ngân hàng Nhà nước làm rõ phạm vi giám sát phòng, chống rửa tiền

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng.

Trước một số cách diễn giải chưa phản ánh đầy đủ bản chất pháp lý của dự thảo, NHNN đã làm rõ phạm vi đối tượng giám sát cũng như mục đích thu thập thông tin liên quan đến khách hàng, người quản lý và một số nhóm khách hàng đặc thù.

Theo NHNN, dự thảo xác định đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo, gồm tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán và các tổ chức thuộc phạm vi quản lý. Đây là các tổ chức, pháp nhân chịu sự giám sát, chứ không phải từng cá nhân là khách hàng hay lãnh đạo ngân hàng.

Do đó, cách hiểu cho rằng khách hàng VIP hoặc lãnh đạo ngân hàng sẽ được “đưa vào diện giám sát chống rửa tiền” không phản ánh đúng nội dung của dự thảo.

Thông tin về lãnh đạo, cổ đông phục vụ đánh giá tổ chức

Dự thảo yêu cầu thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát của tổ chức tín dụng. Trong đó có các dữ liệu liên quan đến Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, tỷ lệ sở hữu và quy mô vốn.

NHNN cho biết dự thảo Thông tư quy định việc thu thập, phân loại thông tin để đánh giá rủi ro rửa tiền tại các tổ chức thuộc diện giám sát. Ảnh: HA

Theo NHNN, những thông tin này nhằm giúp cơ quan quản lý có cái nhìn đầy đủ về cơ cấu quản trị, quy mô cũng như hoạt động của tổ chức được giám sát.

Đây cũng không phải yêu cầu hoàn toàn mới trong hoạt động quản lý ngân hàng. NHNN cho biết các thông tin cơ bản nêu trên vốn đã nằm trong trách nhiệm báo cáo của ngân hàng theo các quy định hiện hành về giám sát an toàn vi mô, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán.

Hiện nay, Thông tư 08/2022/TT-NHNN cũng đã quy định trình tự, thủ tục giám sát ngân hàng và nội dung giám sát an toàn vi mô đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Khách VIP, lãnh đạo ngân hàng không phải đối tượng giám sát riêng

Một nội dung khác được quan tâm là dự thảo yêu cầu các tổ chức tín dụng cung cấp một số số liệu liên quan đến khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên, người có chức vụ chính trị và doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực được đánh giá có mức độ rủi ro rửa tiền đáng chú ý.

NHNN giải thích rằng các tổ chức tín dụng không phải cung cấp thông tin để đưa từng cá nhân hoặc doanh nghiệp vào một diện giám sát riêng. Thay vào đó, ngân hàng có trách nhiệm báo cáo tổng số lượng khách hàng và tiếp tục phân loại theo một số nhóm đặc điểm để phục vụ công tác đánh giá rủi ro.

Các nhóm được phân loại có thể bao gồm khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách hàng VIP hoặc doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực như cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.

Việc phân nhóm này nhằm tạo ra các chỉ tiêu đầu vào cho quá trình đánh giá mức độ rủi ro của chính tổ chức tín dụng. Những dữ liệu đó được xem xét trong mối tương quan với đặc điểm hoạt động kinh doanh, cơ cấu khách hàng và các yếu tố rủi ro khác của từng ngân hàng.

Theo NHNN, cách tiếp cận trong dự thảo được xây dựng dựa trên phương pháp luận và các khuyến nghị của Lực lượng Đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Vì vậy, một ngân hàng có số lượng khách hàng thuộc các nhóm đặc thù nhiều hơn sẽ được xem xét như một yếu tố trong tổng thể dữ liệu đánh giá rủi ro của ngân hàng. Điều này không đồng nghĩa từng khách hàng thuộc các nhóm trên bị đưa vào danh sách giám sát riêng.

NHNN nhấn mạnh, thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập nhằm phục vụ phân tích và đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo.

Việc tổ chức tín dụng cung cấp những dữ liệu này không có nghĩa các chủ thể liên quan trở thành đối tượng giám sát độc lập, càng không đồng nghĩa họ mặc nhiên được xác định là có rủi ro hoặc vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền.

Không mở rộng đối tượng báo cáo

NHNN cũng khẳng định dự thảo Thông tư không bổ sung hay mở rộng “đối tượng báo cáo”, “đối tượng giám sát” so với quy định tại Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022.

Về bản chất, dự thảo tập trung vào việc thiết lập trình tự, thủ tục nghiệp vụ để NHNN thực hiện chức năng giám sát phòng, chống rửa tiền đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.

Cách tiếp cận trong dự thảo được xây dựng dựa trên phương pháp luận và các khuyến nghị của Lực lượng Đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Ảnh: HA

Do đó, cách diễn giải rằng dự thảo đang “mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP” có thể tạo ra cách hiểu sai lệch rằng các cá nhân này được xác định là những chủ thể có dấu hiệu hoặc nguy cơ vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền.

Trong thực tế, mục tiêu của dự thảo là xây dựng hệ thống chỉ tiêu tổng hợp cần thiết để NHNN đánh giá mức độ rủi ro của từng tổ chức tín dụng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể xác định mức độ và phương thức giám sát phù hợp với từng tổ chức.

Cách tiếp cận này cũng nằm trong quá trình NHNN hoàn thiện khuôn khổ giám sát phòng, chống rửa tiền theo hướng kết hợp giữa giám sát tuân thủ và giám sát dựa trên rủi ro.

Theo đó, nguồn lực giám sát được phân bổ phù hợp hơn với mức độ rủi ro của từng đối tượng, thay vì đồng nhất cách thức giám sát đối với tất cả tổ chức thuộc phạm vi quản lý.