Đề xuất dự án bỏ hoang quá 60 tháng sẽ bị thu hồi: Cần rút ngắn thời gian xử lý hơn nữa?

Ảnh minh họa: LQ

Siết chặt chế tài xử lý dự án treo và mở rộng các trường hợp thu hồi đất

Để khắc phục triệt để tình trạng đầu cơ, bỏ hoang tài nguyên, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đề xuất cơ chế tài chính đánh trực tiếp vào chi phí găm giữ đất. Đối với các dự án được giao hoặc cho thuê đất nhưng chậm đưa vào sử dụng, Nhà nước sẽ áp dụng mức thu tiền phạt lũy tiến tăng dần theo thời gian chậm trễ. Đặc biệt, nếu quá thời hạn 60 tháng kể từ mốc quy định mà chủ đầu tư vẫn không triển khai, Nhà nước sẽ chính thức thu hồi đất. Chế tài cứng rắn này được các chuyên gia đánh giá là "liều thuốc đặc trị" buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa việc tập trung nguồn lực thực hiện dự án hoặc trả lại đất, thay vì ôm đất chờ tăng giá như trước đây.

Dù đồng tình với chủ trương xử lý nghiêm các dự án treo, nhiều người dân cho rằng thời hạn 60 tháng (tương đương 5 năm) vẫn còn quá dài và dễ bị lạm dụng. Ông Trần Văn Mạnh, 62 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội, chia sẻ: "Đất đai để trống 5 năm là lãng phí rất lớn nguồn lực xã hội, trong khi người dân thiếu đất sản xuất, kinh doanh. Theo tôi, chỉ cần 30 đến 36 tháng không triển khai là đã đủ để đánh giá năng lực của chủ đầu tư và xem xét thu hồi". Cùng chung quan điểm, bà Nguyễn Thị Mai, phường Long Biên, Hà Nội, cho rằng việc rút ngắn thời gian xử lý xuống khoảng 3 năm sẽ tạo áp lực đủ lớn để các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc phải khẩn trương đưa đất vào sử dụng, tránh tình trạng "xí phần" rồi kéo dài thời gian chờ sang tay hưởng chênh lệch.

Song song đó, dự thảo cũng bổ sung và gom toàn bộ các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội thành 6 nhóm tập trung nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đáng chú ý là việc luật hóa các quy định từ Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội, mở rộng thu hồi đất cho các dự án an sinh xã hội, hạ tầng logistics quy mô lớn trên 50ha, bãi tạm giữ phương tiện vi phạm hay dự án phục vụ Điều ước quốc tế. Cụ thể, 6 nhóm thu hồi đất bao gồm: Xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; xây dựng công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; thực hiện dự án phát triển kinh tế, chỉnh trang đô thị - nông thôn; thực hiện Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; và các dự án đã được Quốc hội hoặc Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư. Các trường hợp phát sinh ngoài 6 nhóm này sẽ do Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung theo thủ tục rút gọn.

Đảm bảo quyền lợi người dân qua cơ chế bồi thường và tái định cư linh hoạt

Một điểm sáng quan trọng khác của dự thảo là những điều chỉnh mang tính nhân văn nhằm giảm xáo trộn đời sống người dân có đất bị thu hồi. Dự luật bổ sung quy định ưu tiên tái định cư tại chỗ cho người dân, theo hướng những trường hợp bị thu hồi đất ở để thực hiện dự án khu đô thị hay khu dân cư nông thôn sẽ được ưu tiên bồi thường, giao đất ở hoặc mua nhà ở ngay tại chính dự án đó. Quy định này giúp người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống tại nơi gắn bó lâu đời, đồng thời hỗ trợ Nhà nước tiết kiệm ngân sách và quỹ đất bố trí tái định cư tập trung.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng mở ra cơ chế linh hoạt cho phép hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất còn lại của thửa đất.

Ghi nhận thực tế, chính sách cho phép hoán đổi đất và ưu tiên tái định cư tại chỗ nhận được sự ủng hộ rất lớn từ cộng đồng. Ông Lê Hoàng Nam, 54 tuổi, xã Đông Anh, Hà Nội, bày tỏ: "Việc cho phép hoán đổi phần diện tích đất bị thu hồi sang diện tích đất còn lại của chính thửa đất nhà mình là một bước tiến rất thấu tình đạt lý của cơ quan soạn thảo. Người dân chúng tôi ngại nhất là bị thu hồi rồi phải chuyển đi nơi khác, mất toàn bộ sinh kế và xóm giềng quen thuộc. Việc được tiếp tục ở lại trên chính mảnh đất cũ giúp gia đình yên tâm định cư ngay, đồng thời cũng giảm bớt áp lực gánh nặng chi phí đền bù cho Nhà nước".

Đồng quan điểm, bà Phạm Thị Thu, 50 tuổi, phường Suối Hoa, TP Bắc Ninh, chia sẻ thêm: "Quy định ưu tiên bồi thường nhà ở, đất ở tại chỗ cho các dự án khu đô thị rất sát với nguyện vọng của dân. Tuy nhiên, chúng tôi mong muốn cơ chế định giá hoán đổi và chất lượng nhà ở tái định cư phải được công khai, minh bạch ngay từ khâu điều tra, khảo sát ban đầu để người dân không bị thiệt thòi".

Để phương án bồi thường sát với thực tế, dự thảo bắt buộc cơ quan chức năng phải điều tra, đánh giá mức độ sụt giảm thu nhập của hộ gia đình và tổ chức lấy ý kiến người dân trước khi phê duyệt. Các khu tái định cư cũng sẽ được thiết kế đa dạng về cấp nhà và diện tích phù hợp với khả năng tài chính của từng đối tượng. Ngay cả những trường hợp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong thời gian có thông báo thu hồi vẫn được hỗ trợ bồi thường theo quy định. Những cải cách này hứa hẹn sẽ hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, tạo động lực cho sự phát triển bền vững.