Đề xuất dùng dữ liệu thay bản gốc khi công chứng

Theo đó, nếu thông tin trong hồ sơ yêu cầu công chứng đã có trong các cơ sở dữ liệu đủ điều kiện khai thác, người yêu cầu công chứng không phải cung cấp các giấy tờ chứa thông tin đó như thẻ căn cước, hộ chiếu, giấy tờ định danh, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản. Công chứng viên sẽ khai thác, sử dụng dữ liệu sẵn có để xem xét, giải quyết hồ sơ. Công chứng viên không yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu và chỉ được đề nghị bổ sung hồ sơ khi không khai thác được thông tin trong ngày giải quyết hoặc dữ liệu không đầy đủ, không chính xác. Bộ Tư pháp cho rằng quy định này giúp đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, chi phí và bảo đảm việc sử dụng dữ liệu điện tử trong hoạt động công chứng. Dự thảo cũng sửa đổi theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân và tổ chức hành nghề công chứng, đồng thời vẫn bảo đảm tính chặt chẽ của hoạt động công chứng với vai trò là dịch vụ công cơ bản. Đánh giá về dự án luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật công chứng, một số ý kiến đồng tình với quy định cho phép sử dụng dữ liệu điện tử, thay thế giấy tờ khi giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng.

Luật sư Trần Văn Tiền – Đoàn luật sư thành phố Hà Nội cho rằng: "Công chứng điện tử cùng việc tích hợp dữ liệu quốc gia là xu thế không thể đảo ngược. Khi mọi thông tin từ định danh cá nhân đến mã số định danh đất đai đều được số hóa và liên thông, công tác quản lý sẽ trở nên cực kỳ thuận lợi và chính xác. Đây là bước tiến tất yếu của sự phát triển mà không một cá nhân hay tổ chức nào có thể đứng ngoài cuộc. Chúng tôi hoàn toàn tán thành và ủng hộ lộ trình chuyển đổi số toàn diện này."

Tán thành việc sử dụng dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ trong hoạt động công chứng, song Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị rà soát các quy định về trường thông tin, chủ thể quản lý, phương án đầu tư cơ sở dữ liệu công chứng để bảo đảm tính khả thi; quy định cụ thể việc quản lý, khai thác thông tin về nguồn gốc, tình trạng giao dịch của tài sản trong cơ sở dữ liệu. Đồng thời rà soát các giao dịch bắt buộc phải công chứng theo hướng thu hẹp phạm vi, tăng công chứng tự nguyện, giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân. Hiện quy định về giao dịch bắt buộc công chứng còn phân tán, gây khó tra cứu. Vì vậy, cần nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục với giao dịch giá trị nhỏ như mua bán xe máy cũ và cho phép công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính, khi đã có cơ sở dữ liệu đất đai và định danh điện tử.

Ông Đào Duy An – Tổng thư ký Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam chia sẻ: "Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đặt ra yêu cầu cấp bách cho ngành công chứng phải chủ động thích nghi. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh hiện đại hóa quản lý thông qua ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, ngành công chứng cần sớm hoàn thiện hệ thống cơ sở pháp lý tương ứng. Việc này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu chứng nhận các giao dịch điện tử ngày càng tăng mà còn đảm bảo tính an toàn, minh bạch và hiệu quả trong môi trường quản trị số."

Cho rằng việc sửa đổi Luật Công chứng là cơ hội để bổ sung các quy định về hệ thống thông tin công chứng, bà Đinh Thị Phương Lan – Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi cho rằng cần đặc biệt lưu ý tới yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin: "Việc chuyển đổi số trong ngành công chứng không chỉ dừng lại ở kỹ thuật, mà quan trọng nhất là phải đảm bảo tính bảo mật cũng như quyền lợi hợp pháp của tổ chức và cá nhân. Khai thác dữ liệu số là một nhiệm vụ nhạy cảm, gắn liền với đạo đức nghề nghiệp của công chứng viên. Chúng ta cần xác định rõ quy trình khai thác thông tin như thế nào cho đúng thẩm quyền, phương thức bảo mật ra sao để chống rò rỉ và cơ chế quản lý như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất. Đây là những yếu tố cốt lõi mà tôi đặc biệt quan tâm để giữ vững sự minh bạch và uy tín của ngành."

Dự thảo cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất toàn quốc do Bộ Tư pháp quản lý tập trung, thay cho mô hình song song giữa Trung ương và địa phương hiện nay; đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phân quyền, chuyển một số thẩm quyền về công chứng viên từ Bộ trưởng Tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua dự án luật này tại kỳ họp thứ nhất khóa XVI, dự kiến khai mạc ngày 6/4.

Ngọc Ánh