Đề xuất hoàn thiện chính sách, tiêu chuẩn phúc lợi động vật trong chăn nuôi

Hội thảo “Phúc lợi động vật: Đề xuất thể chế chính sách và thực thi”. Ảnh: Báo NN và MT

Nếu trước đây ngành chăn nuôi chủ yếu quan tâm đến năng suất, sản lượng và phòng, chống dịch bệnh, thì hiện nay thị trường và xã hội đặt ra những yêu cầu mới: vật nuôi phải được chăm sóc phù hợp, hạn chế đau đớn, sợ hãi và stress, được nuôi dưỡng trong điều kiện đáp ứng nhu cầu sinh học; đồng thời sản phẩm phải bảo đảm an toàn, có nguồn gốc và đáp ứng trách nhiệm xã hội.

Tại Hội thảo “Phúc lợi động vật: Đề xuất thể chế chính sách và thực thi”  do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam tổ chức sáng 23/9, bà Hạ Thúy Hạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam cho biết, Việt Nam đã từng bước luật hóa và xây dựng các tiêu chuẩn liên quan đến phúc lợi động vật. Tuy nhiên, hệ thống quy định còn phân tán, thiếu tiêu chí cụ thể theo từng loài, thiếu dữ liệu quốc gia và còn khoảng cách giữa chính sách với thực thi.

Phúc lợi động vật được đánh giá trên 5 lĩnh vực chính gồm dinh dưỡng, môi trường, sức khỏe, hành vi và trạng thái tinh thần. Luật Chăn nuôi và Luật Thú y đã có những quy định về đối xử với động vật, trong đó đề cập yêu cầu phù hợp với từng loài, giảm đau đớn, giảm sợ hãi và đối xử nhân đạo. Từ năm 2018 đến nay, một số tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến vận chuyển, giết mổ, chuồng trại, vệ sinh, an toàn và chăm sóc vật nuôi cũng từng bước được xây dựng.

Tuy nhiên, theo bà Hạ Thúy Hạnh, chính sách về phúc lợi động vật vẫn còn những khoảng trống. Các quy định hiện nằm rải rác trong nhiều lĩnh vực, trong khi tiêu chí cụ thể đối với từng loài chưa đầy đủ.

Chẳng hạn, đối với gia cầm, còn thiếu các tiêu chí theo loài và phương thức nuôi. Với lợn, các yêu cầu về mật độ chuồng nuôi, máng ăn, điều kiện đối với từng loại lợn chưa được quy định đầy đủ. Chăn nuôi bò sữa và thủy sản cũng cần tiếp tục hoàn thiện các chỉ số phúc lợi…

Một khoảng trống khác là dữ liệu quốc gia. Hiện chưa có hệ thống thống kê đầy đủ về tỷ lệ trang trại đạt tiêu chuẩn phúc lợi động vật, số động vật bị thương hoặc chết trong quá trình vận chuyển, hiệu quả gây ngất tại cơ sở giết mổ hay tỷ lệ cơ sở giết mổ đạt yêu cầu.

bà Hạ Thúy Hạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam. Ảnh: Báo NN và MT

Theo bà Hạ Thúy Hạnh, cách tiếp cận của Việt Nam hiện chủ yếu hướng đến vật nuôi khỏe mạnh, tăng năng suất, giảm dịch bệnh, bảo đảm an toàn sinh học và an toàn thực phẩm. Trong khi đó, phúc lợi động vật còn đòi hỏi đánh giá việc con vật được chăm sóc, nuôi dưỡng và đối xử như thế nào, mức độ đau đớn và sợ hãi mà chúng phải chịu.

Do đó, Việt Nam cần nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chuẩn phù hợp với điều kiện trong nước, đồng thời có khả năng được các quốc gia ASEAN công nhận; xây dựng bộ chỉ số phúc lợi động vật quốc gia, cụ thể hóa các tiêu chí về sức khỏe, dinh dưỡng, môi trường, hành vi và trạng thái tinh thần.

Giai đoạn 2026-2035 cần được xem xét là thời kỳ xây dựng và hoàn thiện khung chính sách về phúc lợi động vật. Trong bối cảnh Luật Chăn nuôi và Luật Thú y sẽ được sửa đổi, nội dung này cần được xem xét trong quá trình hoàn thiện pháp luật.

Từ thực tiễn địa phương, bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Bắc Ninh cho rằng, phúc lợi động vật không phải là nội dung “thêm vào” mà cần trở thành một cấu phần của chăn nuôi an toàn, hiệu quả và bền vững. Muốn phúc lợi động vật đi vào thực tế phải đưa nội dung này vào các chương trình người chăn nuôi đang thực hiện như an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh, VietGAHP, chuỗi liên kết, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm hàng hóa.

Bắc Ninh đã triển khai hướng dẫn, khuyến khích chăn nuôi gà theo hướng phúc lợi động vật. Khoảng 500 cơ sở chăn nuôi gà đẻ và khoảng 12 triệu gà thả đồi đang áp dụng các hình thức chăn nuôi không lồng hoặc bán chăn thả. Các mô hình này tạo điều kiện để vật nuôi thực hiện những hành vi tự nhiên như đi lại, đậu nghỉ, cào bới, làm ổ, qua đó góp phần hạn chế stress và nâng cao sức khỏe đàn vật nuôi.

Tuy nhiên, chuyển đổi sang mô hình có điều kiện phúc lợi tốt hơn đòi hỏi người chăn nuôi đầu tư chuồng trại, hệ thống thông gió, chiếu sáng, làm mát, tăng cường quản lý sức khỏe đàn, ghi chép, truy xuất và đánh giá, chứng nhận. Những yêu cầu này đều tạo ra chi phí thực tế.

“Phúc lợi động vật muốn phát triển bền vững thì không thể chỉ dựa vào tuyên truyền và trách nhiệm tự nguyện của người chăn nuôi; cần đồng thời tạo ra cơ chế để thị trường trả giá cho giá trị của phúc lợi”, bà Nguyễn Thị Hồng Minh cho hay.

Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam. Ảnh: Báo NN và MT

Tại Công ty cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam, ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc cho biết, doanh nghiệp hiện có 15 trang trại đạt chứng nhận Global S.L.P. và toàn bộ hệ thống được vận hành theo các yêu cầu của tiêu chuẩn, trong đó có nội dung về phúc lợi động vật.

Doanh nghiệp đưa các yêu cầu về phúc lợi vào quy trình nội bộ, sử dụng camera, phần mềm quản lý chăn nuôi, hồ sơ số và truy xuất nguồn gốc để theo dõi; đồng thời quản lý sức khỏe đàn, an toàn sinh học, dinh dưỡng và điều kiện chuồng nuôi.

Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đầu tư thêm cho chuồng trại, thiết bị, quy trình và giám sát trong khi sản phẩm sản xuất theo yêu cầu phúc lợi động vật chưa có sự khác biệt rõ ràng trên thị trường. Sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn và sản phẩm thông thường chưa có cơ chế nhận diện đủ rõ, trong khi giá bán chưa phản ánh đầy đủ phần chi phí đầu tư.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, bên cạnh hoàn thiện quy định, cần có cơ chế chứng nhận, nhận diện và truy xuất sản phẩm. Khi người mua biết sản phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn nào, doanh nghiệp mới có cơ sở xây dựng thương hiệu, còn người chăn nuôi mới có cơ hội thu hồi phần chi phí đã đầu tư.

Theo các đại biểu, bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, các quy định về trách nhiệm thực thi, kiểm tra, giám sát và chế tài xử lý vi phạm cũng cần được xác định rõ. Cùng với đó là từng bước xây dựng khung chứng nhận, hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về phúc lợi động vật cho từng nhóm vật nuôi, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam và hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế.