Đề xuất mở rộng công chứng điện tử, siết bảo vệ dữ liệu cá nhân

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Tham gia thảo luận Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Huế đánh giá dự thảo đã có nhiều điểm mới tích cực, nhất là các quy định liên quan đến hiện đại hóa hoạt động công chứng như công chứng điện tử, khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia.

Tuy vậy, theo đại biểu Nguyễn Tiến Nam, một số nội dung vẫn cần tiếp tục chỉnh lý để bảo đảm tính khả thi, công bằng, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức trong các giao dịch dân sự.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề xuất chỉnh lý 4 nhóm vấn đề trọng tâm, hướng đến mục tiêu nâng cao tính minh bạch, hiệu lực và hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực công chứng.

Thứ nhất, về Điều 3 liên quan đến mở rộng định nghĩa các giao dịch phải công chứng. Đại biểu Nguyễn Tiến Nam cho rằng khoản 1 Điều 3 đã xác định các giao dịch thuộc diện phải công chứng là những giao dịch quan trọng, yêu cầu điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao. Tuy nhiên, danh mục cụ thể các giao dịch bắt buộc công chứng lại chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong quá trình áp dụng thực tiễn.

Từ đó, đại biểu đề nghị cần cụ thể hóa danh mục này trong văn bản hướng dẫn thi hành; đồng thời Bộ Tư pháp rà soát, tham mưu Chính phủ công khai trên cổng thông tin điện tử nhằm bảo đảm tính minh bạch. Bên cạnh đó, cần bổ sung trách nhiệm giải thích của tổ chức hành nghề công chứng đối với người dân về lý do giao dịch thuộc diện phải công chứng, tránh tình trạng áp dụng không thống nhất.

Thứ hai, về khoản 7a Điều 42 liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân. Dự thảo cho phép công chứng viên khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc nguồn dữ liệu được công bố để phục vụ việc chứng nhận giao dịch. Tuy nhiên, quy định hiện hành chưa làm rõ cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như trách nhiệm pháp lý trong trường hợp khai thác sai lệch hoặc để xảy ra rò rỉ thông tin.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm bảo mật, sử dụng dữ liệu đúng mục đích của công chứng viên; đồng thời thiết lập cơ chế xử lý vi phạm, có thể áp dụng chế tài hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Thứ ba, về Điều 44 quy định thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản. Theo dự thảo, việc công chứng thuộc thẩm quyền của công chứng viên tại địa phương nơi có bất động sản, trừ một số trường hợp. Tuy nhiên, quy định này có thể gây khó khăn cho người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa hoặc trong bối cảnh triển khai công chứng điện tử.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cho phép thực hiện công chứng giao dịch bất động sản bằng hình thức điện tử; đồng thời mở rộng khả năng liên thông, kết nối dữ liệu để công chứng viên ở địa phương khác có thể thực hiện khi đáp ứng điều kiện kỹ thuật và có sự đồng thuận của các bên. Cùng với đó, cần điều chỉnh lộ trình theo hướng linh hoạt, không phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ hoàn thiện cơ sở dữ liệu.

Thứ tư, về khoản 3 Điều 50 liên quan đến quy trình điểm chỉ. Đại biểu cho rằng quy định chi tiết việc điểm chỉ trong trường hợp không ký được - như xác định cụ thể ngón tay hoặc bàn tay sử dụng - có thể vô tình tạo ra rào cản đối với người khuyết tật nặng hoặc người hạn chế vận động.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung các hình thức điểm chỉ linh hoạt hơn, như sử dụng toàn bộ bàn tay hoặc phương thức phù hợp khác khi không thể dùng ngón trỏ. Đồng thời, cần xem xét cho phép áp dụng cơ chế hỗ trợ điểm chỉ thông qua người đại diện hoặc hình thức điện tử trong những trường hợp đặc biệt, có xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng được xây dựng nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động bổ trợ tư pháp, gắn với yêu cầu đột phá về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Dự thảo cũng hướng đến bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời có tính dự báo cho sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.

Dự thảo cơ bản kế thừa các chính sách, mục tiêu và định hướng của Luật Công chứng năm 2024; chỉ tập trung sửa đổi, bổ sung những nội dung thực sự cần thiết, chưa đặt vấn đề sửa đổi toàn diện do luật mới được thông qua cuối năm 2024 và cần thêm thời gian kiểm nghiệm thực tiễn. Với những vướng mắc phát sinh từ cách hiểu, cách áp dụng, Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh được đề nghị kịp thời hướng dẫn để bảo đảm thống nhất trong thực hiện.

Về nội dung, dự thảo tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền quản lý Nhà nước trong lĩnh vực công chứng, xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng và đẩy mạnh sử dụng dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ trong hồ sơ, qua đó góp phần đơn giản hóa thủ tục. Dự thảo gồm 3 điều, trong đó Điều 1 sửa đổi, bổ sung nhiều điều khoản quan trọng của Luật hiện hành; Điều 2 quy định chuyển tiếp; Điều 3 quy định thi hành.