Đề xuất mở rộng đối tượng, nâng mức hỗ trợ học sinh vùng khó khăn

Gỡ vướng về điều kiện, khoảng cách và đối tượng thụ hưởng

Bộ Tư pháp đã công bố tài liệu thẩm định dự thảo Nghị định quy định chính sách đối với trẻ em nhà trẻ, học sinh, học viên tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo và các cơ sở giáo dục có người học thuộc diện được hưởng chính sách. Dự thảo do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định số 66/2025.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, sau gần 2 năm thực hiện, các chính sách hỗ trợ tiền ăn, tiền ở, gạo và đồ dùng thiết yếu đã góp phần giảm khó khăn cho gia đình học sinh nghèo, hạn chế tình trạng bỏ học theo mùa vụ, duy trì tỷ lệ chuyên cần và bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ nhiều vướng mắc. Một trong những bất cập đáng chú ý là quy định học sinh bán trú phải ở lại trường hoặc khu vực gần trường do không thể tự đi đến trường và trở về nhà trong ngày. 

Các em học sinh tại Trường THCS và THPT Bá Thước (xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa), nhiều em phải di chuyển khoảng 30km tới trường.

Trong khi đó, phần lớn trường phổ thông ở địa bàn khó khăn không có ký túc xá, nhà ở bán trú; khu vực quanh trường cũng không có nhà dân cho thuê. Vì vậy, dù đáp ứng điều kiện về khoảng cách và địa hình cách trở, học sinh vẫn phải đi về hằng ngày hoặc được phụ huynh đưa đón, khiến nhà trường lúng túng khi xét duyệt chế độ.

Việc xác định khoảng cách từ nhà đến trường cũng chưa thống nhất, nhất là trường hợp học sinh có nơi thường trú khác nơi ở thực tế, theo cha mẹ đi thuê trọ hoặc học tại các điểm trường, phân hiệu sau sáp nhập. 

Một số học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, mồ côi hoặc khuyết tật có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn nhưng không được hưởng chính sách do nhà ở gần trường hơn khoảng cách quy định.

Bên cạnh đó, việc phân định lại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, cùng quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, đã khiến một số địa bàn trước đây thuộc diện xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nay chuyển thành thôn thuộc vùng này. Nếu không bổ sung đối tượng thôn vào phạm vi điều chỉnh, học sinh tại những địa bàn trên có nguy cơ bị loại khỏi chính sách dù điều kiện sống chưa được cải thiện.

Theo báo cáo của các Sở Giáo dục và Đào tạo, có hơn 16.000 trẻ em, học sinh, học viên bị ảnh hưởng bởi các quyết định phân định vùng, không còn được hưởng chính sách hỗ trợ. Đây là vấn đề đặt ra yêu cầu rà soát, điều chỉnh đối tượng thụ hưởng để bảo đảm quyền lợi của người học có hoàn cảnh khó khăn.

Việc sắp xếp mạng lưới trường lớp cũng phát sinh những vấn đề mới. Nhiều trường phổ thông dân tộc bán trú, nội trú quy mô nhỏ được sáp nhập vào trường phổ thông trong khu vực và chuyển thành phân hiệu, điểm trường. 

Tuy nhiên, quy định hiện hành chủ yếu thiết kế chính sách theo mô hình trường chuyên biệt, chưa có hướng dẫn cụ thể đối với điểm trường, phân hiệu. Trong khi đó, việc đưa học sinh từ các điểm trường lẻ về trường chính có thể làm tăng số lượng học sinh phải ở lại trường, tạo áp lực về cơ sở vật chất, nơi ăn ở và kinh phí.

Ngoài ra, một số quy định về quản lý buổi trưa tại trường mầm non, chi trả kinh phí cho giáo viên trực đêm, tổ chức Tết dân tộc và thủ tục thanh quyết toán chưa rõ ràng. Mức hỗ trợ đồ dùng cá nhân, học phẩm 1,08 triệu đồng/học sinh/năm học, tiền ăn 936.000 đồng/tháng cũng không còn phù hợp trước tác động của trượt giá.

Nâng mức hỗ trợ tiền ăn lên 1,17 triệu đồng/tháng

Để khắc phục những bất cập nêu trên, dự thảo Nghị định đề xuất điều chỉnh điều kiện, đối tượng và mức hưởng chính sách đối với trẻ em nhà trẻ bán trú, học sinh bán trú, học viên bán trú, học sinh dân tộc nội trú và học sinh dự bị đại học.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vào phạm vi địa bàn áp dụng chính sách. Đối tượng thụ hưởng cũng được xác định cụ thể hơn, gồm trẻ em, học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo; không có nguồn nuôi dưỡng; là con người có công với cách mạng và học sinh khuyết tật học hòa nhập.

Về điều kiện hưởng chính sách, dự thảo quy định khoảng cách từ nhà đến trường hoặc phân hiệu, điểm trường. Đối với học sinh tiểu học và trung học cơ sở, khoảng cách tối thiểu lần lượt là 4km và 7km; học sinh trung học phổ thông là 10km. Trường hợp địa hình cách trở, giao thông đi lại khó khăn, phải qua biển, hồ, sông, suối, đèo, núi cao hoặc vùng có nguy cơ sạt lở đất, đá thì cũng được xem xét theo quy định.

Dự thảo đồng thời làm rõ khái niệm "nhà học sinh", "nhà học viên" là nhà ở của gia đình theo đăng ký thường trú, đồng thời là nơi sinh sống thực tế của học sinh cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ.

Trường hợp học sinh tự nguyện học tại cơ sở giáo dục khác xa nhà hơn trường gần nhất thuộc địa bàn tuyển sinh, khoảng cách để xét hưởng chính sách được tính từ nhà đến cơ sở giáo dục gần nhất thuộc địa bàn tuyển sinh.

Một điểm đáng chú ý khác là học sinh, học viên đáp ứng điều kiện hưởng chính sách bán trú nhưng đi về nhà trong ngày vẫn được hỗ trợ ăn trưa. Chính sách này được thực hiện tại cơ sở giáo dục có tổ chức bữa ăn và học sinh phải đăng ký, thực tế ăn trưa tại trường.

Về mức hỗ trợ, dự thảo đề xuất trẻ em nhà trẻ bán trú được hỗ trợ 360.000 đồng tiền ăn trưa mỗi tháng, tối đa 9 tháng/năm học. Học sinh, học viên bán trú được hỗ trợ 1,17 triệu đồng tiền ăn mỗi tháng, tăng so với mức 936.000 đồng hiện hành; 360.000 đồng tiền nhà ở đối với trường hợp phải tự túc chỗ ở theo điều kiện quy định và 15kg gạo mỗi tháng. Các khoản hỗ trợ được thực hiện tối đa 9 tháng/năm học.

Đối với học sinh tiểu học và trung học cơ sở thuộc diện được hưởng chính sách ăn trưa nhưng chưa được hưởng chế độ bán trú, mức hỗ trợ dự kiến là 450.000 đồng tiền ăn và 8kg gạo mỗi tháng, tối đa 9 tháng/năm học.

Với học sinh dân tộc nội trú và học sinh dự bị đại học, dự thảo tiếp tục quy định các chính sách học bổng, khen thưởng, trang cấp đồ dùng cá nhân, học phẩm, hỗ trợ gạo và tiền tàu xe. Học sinh đạt danh hiệu "Học sinh Xuất sắc" được thưởng 800.000 đồng, danh hiệu "Học sinh Giỏi" được thưởng 600.000 đồng. Mỗi học sinh được hỗ trợ 15kg gạo/tháng, tối đa 9 tháng/năm học.

Không chỉ người học, các cơ sở giáo dục có học sinh thuộc diện thụ hưởng cũng được đề xuất hỗ trợ kinh phí. Trong đó, cơ sở giáo dục mầm non có trẻ nhà trẻ bán trú được hỗ trợ 1,35 triệu đồng/trẻ/năm học để mua đồ dùng, học liệu; đồng thời được hỗ trợ điện, nước và kinh phí quản lý buổi trưa.

Trường phổ thông dân tộc bán trú và trường phổ thông tổ chức ăn, ở tập trung cho học sinh bán trú được hỗ trợ kinh phí mua sắm dụng cụ sinh hoạt, khám sức khỏe, tiền điện, nước, nấu ăn và quản lý học sinh ngoài giờ lên lớp. Mức hỗ trợ phục vụ nấu ăn là 160.000 đồng/học sinh/tháng; kinh phí quản lý học sinh bán trú ngoài giờ lên lớp là 50.000 đồng/học sinh/tháng, đều tối đa 9 tháng/năm học.

Đối với cơ sở giáo dục tổ chức ăn trưa cho học sinh, dự thảo đề xuất hỗ trợ 80.000 đồng/học sinh/tháng để phục vụ nấu ăn, cùng kinh phí điện, nước và đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ bữa ăn.