Đề xuất mở rộng phạm vi giám sát đối với hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính

NHNN cho biết, qua quá trình triển khai Thông tư 41/2024/TT-NHNN, một số nội dung cần được rà soát, sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh hoạt động thanh toán tiếp tục phát triển và có nhiều thay đổi. Một trong những vấn đề đặt ra là cần cập nhật danh mục các hệ thống thanh toán quan trọng thuộc phạm vi giám sát của NHNN.

Bên cạnh đó, thời gian qua đã cấp phép cho Công ty Cổ phần Thanh toán số Mobifone cung ứng dịch vụ chuyển mạch tài chính, dịch vụ bù trừ điện tử. Đồng thời, trong thời gian tới có thể xuất hiện thêm các tổ chức được cấp phép cung ứng các dịch vụ này nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Trên cơ sở giấy phép được cấp, các tổ chức này sẽ kết nối với ngân hàng và các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán để vận hành các hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính.

Theo NHNN, các hệ thống này góp phần hoàn thiện hạ tầng thanh toán, nâng cao năng lực xử lý giao dịch phục vụ nền kinh tế. Tuy nhiên, do kết nối với nhiều ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và việc quyết toán được thực hiện thông qua Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng Quốc gia, hoạt động của các hệ thống này cũng tiềm ẩn rủi ro lan truyền trong trường hợp xảy ra sự cố. Vì vậy, cần bổ sung cơ chế giám sát phù hợp nhằm góp phần bảo đảm các hệ thống được vận hành thông suốt, liên tục và an toàn.

Ảnh minh họa

Bên cạnh đó, NHNN cho biết cần rà soát, bổ sung các chỉ tiêu giám sát và tần suất thu thập dữ liệu đối với các hệ thống thanh toán quan trọng. Việc bổ sung các chỉ tiêu giám sát trực tuyến sẽ từng bước tạo nền tảng cho việc xây dựng công cụ giám sát theo thời gian thực, làm giàu cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, qua đó hỗ trợ phát hiện sớm các dấu hiệu sự cố, quá tải hệ thống hoặc các rủi ro có thể phát sinh.

Đối với hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, NHNN cũng cho biết cần cập nhật một số chỉ tiêu giám sát để phù hợp với những thay đổi trong quy định nghiệp vụ. Cụ thể, Thông tư 40/2024/TT-NHNN về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã được sửa đổi, bổ sung trong đó điều chỉnh một số quy định liên quan đến ví điện tử, cơ chế bảo đảm khả năng thanh toán và hoạt động chuyển tiền. Ngoài ra, thực tế phát sinh việc các tổ chức trung gian thanh toán hợp tác với đối tác để cung ứng dịch vụ thanh toán hàng hóa, dịch vụ ở nước ngoài cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện các tiêu chí giám sát.

Một nguyên nhân khác là việc triển khai Nghị định số 26/2025/NĐ-CP đã làm thay đổi mô hình tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của một số đơn vị thuộc NHNN. Vì vậy, cần rà soát và điều chỉnh các quy định về trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa các đơn vị trong quá trình giám sát để phù hợp với cơ cấu tổ chức mới.

Một trong những nội dung đáng chú ý là điều chỉnh quy định về trách nhiệm của các đơn vị thuộc NHNN theo cơ cấu tổ chức mới. Dự thảo sửa đổi khoản 4 Điều 19 theo hướng Vụ Thanh toán cung cấp thông tin cho Thanh tra NHNN và NHNN chi nhánh khu vực khi phát hiện dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật về hệ thống thanh toán quan trọng hoặc hoạt động cung ứng dịch vụ TGTT.

Đối với Điều 21, dự thảo đổi tên từ “Trách nhiệm của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng” thành “Trách nhiệm của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước”, đồng thời bãi bỏ quy định về việc cung cấp danh sách các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài là thành viên hệ thống thanh toán quan trọng được can thiệp sớm hoặc kiểm soát đặc biệt. Nội dung này được chuyển sang quy định trách nhiệm của Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng tại Điều 21a mới được bổ sung.

Dự thảo cũng bổ sung Điều 21b quy định trách nhiệm của Cục Phòng, chống rửa tiền trong việc thông báo kết quả kiểm tra cho đơn vị giám sát khi thực hiện kiểm tra việc chấp hành chính sách, pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước đối với tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT.

Bên cạnh đó, Điều 22 được sửa đổi để cập nhật tên gọi từ “Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương” thành “Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực”, phù hợp với mô hình tổ chức mới của NHNN.

Về phạm vi giám sát, dự thảo sửa đổi Phụ lục II theo hướng quy định tổ chức vận hành hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính là “các tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép cung ứng dịch vụ chuyển mạch tài chính, dịch vụ bù trừ điện tử”, thay cho việc chỉ nêu Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) như hiện hành. Theo NHNN, việc điều chỉnh nhằm tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động giám sát đối với các hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính do các tổ chức được cấp phép vận hành.

Dự thảo cũng thay thế các Phụ lục III, IV, V và VI để rà soát, bổ sung các chỉ tiêu giám sát và tần suất thu thập dữ liệu đối với các hệ thống thanh toán quan trọng. Cơ quan soạn thảo lý giải, các điều chỉnh nhằm tăng cường khả năng theo dõi, phát hiện sớm sự cố, dấu hiệu quá tải hệ thống, đồng thời làm giàu dữ liệu phục vụ công tác giám sát.

Đối với Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng Quốc gia, dự thảo bổ sung nhiều chỉ tiêu giám sát trực tuyến liên quan đến tốc độ xử lý giao dịch, công suất xử lý của hệ thống, tỷ lệ giao dịch vào hàng đợi, áp lực thanh khoản và thời gian chậm trễ quyết toán. Các chỉ tiêu này được thu thập với tần suất từ theo giờ đến thường xuyên, phục vụ công tác giám sát trực tuyến.

Đối với hệ thống thanh toán ngoại tệ, hệ thống thanh toán tiền giao dịch chứng khoán và hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính, dự thảo bổ sung và điều chỉnh nhiều chỉ tiêu về giao dịch, mức độ tập trung, rủi ro vận hành, rủi ro thanh khoản, rủi ro quyết toán và hoạt động thanh toán quốc tế.

Theo dự thảo, thông tư mới sẽ thay thế các phụ lục liên quan trong Thông tư 41/2024/TT-NHNN và có hiệu lực kể từ năm 2026; một số nội dung liên quan đến phụ lục dữ liệu giám sát sẽ được áp dụng từ năm 2027.