Đề xuất nhiều điểm mới trong Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Ngày 29/5, tại Quảng Ninh, Bộ Tư pháp phối hợp với UBND tỉnh Quảng Ninh tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng Tổ soạn thảo chủ trì hội thảo.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: TV)

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới. Đây cũng là một trong những dự án luật quan trọng thuộc chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai. Theo Thứ trưởng, tiến độ xây dựng luật đã được đẩy nhanh từ tháng 10 lên tháng 7/2026, do đó Ban soạn thảo đang khẩn trương tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.

Đánh giá kết quả hơn 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định công tác hòa giải đã phát huy hiệu quả tích cực trong đời sống xã hội. Nhiều mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong cộng đồng được giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, góp phần giữ vững an ninh trật tự, củng cố tình làng nghĩa xóm, hạn chế khiếu kiện kéo dài và giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp, đặc biệt là hệ thống Tòa án.

Hoạt động hòa giải cũng góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong Nhân dân. Thứ trưởng bày tỏ sự trân trọng đối với đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở đã dành nhiều tâm huyết, trách nhiệm cho công việc dù điều kiện hoạt động và chế độ hỗ trợ còn nhiều khó khăn.

Quang cảnh buổi hội thảo. (Ảnh: TV)

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua, tập trung khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn và đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc điều chỉnh mô hình tổ chức hòa giải ở cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền hiện nay. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp đặc biệt nhằm bảo đảm đủ số lượng tổ hòa giải khi việc bầu hòa giải viên gặp khó khăn do các yếu tố khách quan.

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng đối tượng được mời tham gia hòa giải, đặc biệt là những người có chuyên môn sâu về kinh tế, xã hội hoặc pháp luật; đồng thời quy định rõ hơn trách nhiệm của các cá nhân tham gia hỗ trợ hòa giải nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết các vụ việc.

Một điểm mới quan trọng khác là đề xuất đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, thủ tục này cần được thiết kế theo hướng thuận tiện, dễ thực hiện, không áp dụng quy trình phức tạp như khi giải quyết một vụ án tại Tòa án, qua đó nâng cao giá trị pháp lý và uy tín của công tác hòa giải ở cơ sở.

Dự thảo luật cũng bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến bên cạnh phương thức hòa giải trực tiếp truyền thống, việc áp dụng hình thức này không mang tính bắt buộc mà được thực hiện linh hoạt tùy điều kiện thực tế của từng địa phương, góp phần tận dụng lợi thế của công nghệ số để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Đại biểu đóng góp ý kiến tại hội thảo. (Ảnh: TV)

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung góp ý đối với những nội dung mới của dự thảo luật, nhất là các quy định liên quan đến tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở, tiêu chuẩn hòa giải viên, cơ chế hỗ trợ hoạt động hòa giải và tính khả thi của các quy định khi triển khai trong thực tiễn.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, sát thực tiễn của các đại biểu. Theo Thứ trưởng, đây là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tiến độ trình dự án luật trong tháng 6/2026, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo và hồ sơ liên quan; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ các nội dung mới như chỉ định hòa giải viên, công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai trên thực tế.

Việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, phát huy vai trò của hòa giải trong giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ xa, góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng, ổn định xã hội và giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp.