Ông Trump lên phương án 'tự vệ' sau khi rời Nhà Trắng?

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: New York Times

Ngay sau khi thất cử năm 2020, Tổng thống Mỹ Donald Trump vấp phải hàng loạt thách thức pháp lý. Ông suýt bị luận tội liên quan đến cáo buộc lật ngược kết quả bầu cử tổng thống và liên tục bị điều tra với các cáo buộc khác nhau, thậm chí bị truy tố hình sự năm 2024.

Dường như ông chủ Nhà Trắng không muốn kịch bản này lặp lại. Chính quyền của ông đang áp dụng hàng loạt biện pháp để hạn chế khả năng ông tiếp tục bị truy tố vì các vụ việc trong quá khứ - từ án dân sự tới án hình sự.

Gần đây nhất, ông Trump và cơ quan thuế liên bang Mỹ (IRS) đạt thỏa thuận dàn xếp liên quan đến việc hồ sơ thuế của ông bị rò rỉ. Theo đó, IRS sẽ không còn quyền truy thu thuế của ông Trump, các cơ sở kinh doanh của ông và gia đình. Để đổi lại, gia đình ông Trump sẽ không còn yêu cầu bồi thường 10 tỷ USD do tiết lộ trái phép hồ sơ thuế của ông chủ Nhà Trắng.

Tuy đây chỉ là thỏa thuận về thuế quan, một số nhà quan sát đánh giá ngôn ngữ của thỏa thuận dàn xếp có thể bảo vệ ông Trump khỏi các vấn đề vượt ra ngoài khuôn khổ thuế.

“Món quà” với ông Trump

Ngôn ngữ của thỏa thuận dàn xếp có thể được diễn giải theo hướng: Thỏa thuận không chỉ áp dụng với các vụ việc liên quan tới cơ quan thuế và Bộ Tài chính Mỹ, mà còn áp dụng với tất cả cơ quan, miễn là bị coi là hành vi “chiến tranh pháp lý” hoặc “vũ khí hóa”.

Bộ Tư pháp Mỹ xác nhận với CNN rằng thỏa thuận dàn xếp tập trung vào các vấn đề mang tính dân sự thay vì các vấn đề hình sự. Cơ quan này cũng nhấn mạnh thỏa thuận chỉ có hiệu lực đối với các hồ sơ thuế trước ngày 19/5.

Các thuật ngữ “chiến tranh pháp lý” hoặc “vũ khí hóa” không được quy định chặt chẽ trong luật pháp Mỹ. Thỏa thuận dàn xếp định nghĩa các thuật ngữ này theo hướng khá rộng, khiến giới chuyên gia nhận định thỏa thuận hướng đến mục tiêu ngăn mọi cuộc điều tra nhằm vào hành vi của ông Trump và gia đình trong quá khứ.

“Trong mọi thỏa thuận, cả hai bên đều phải nhượng bộ điều gì đấy”, quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche bảo vệ thỏa thuận. Thỏa thuận đang bị một thẩm phán liên bang yêu cầu đánh giá lại.

Ông Trump tại tòa án New York năm 2023. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh đó, chính quyền Trump cũng áp dụng chiến thuật gây sức ép: Trừng phạt những ai có ý định tham gia vào các cuộc điều tra nhằm vào ông Trump, trong khi ngăn cản những người ủng hộ ông bị khởi tố.

Các công tố viên và cán bộ Bộ Tư pháp Mỹ tham gia điều tra vụ bạo loạn tại Đồi Capitol năm 2021 đã bị sa thải. Cựu Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) James Comey và Tổng chưởng lý bang New York Letitia James - những người từng điều tra ông Trump - cũng trở thành mục tiêu của các cáo buộc hình sự.

Hồi năm 2024, một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ khẳng định quyền miễn trừ của tổng thống đối với các cáo buộc hình sự. Bộ Tư pháp Mỹ đang cố gắng mở rộng quyền này sang cả các cáo buộc dân sự nhằm vào ông Trump liên quan đến vụ bạo loạn năm 2021.

Bộ Tư pháp Mỹ cũng đang soạn thảo quy định nhằm vô hiệu hóa cuộc điều tra kỷ luật của hiệp hội luật sư của các bang nhằm vào luật sư của bộ này. Trước đó, nhiều thủ tục kỷ luật đã được khởi động nhằm vào những người tham gia kế hoạch lật ngược kết quả bầu cử năm 2020.

Nỗ lực nhiều hướng của Nhà Trắng

Trong nỗ lực ngăn chặn các cuộc điều tra có thể liên quan đến Tổng thống Trump, chính quyền Mỹ đã động chạm đến các cải cách hậu cuộc khủng hoảng Watergate - vốn có mục đích tạo ra cơ chế kiểm soát và giám sát nội bộ trong nhánh hành pháp.

Ngay đầu nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã sa thải hàng loạt chánh thanh tra của các bộ ngành. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, các cơ quan này đã khởi xướng nhiều cuộc điều tra nhằm vào chính quyền Trump, dẫn đến hành động của Quốc hội - bao gồm lần ông Trump bị điều tra luận tội năm 2019.

Hồi đầu năm nay, một cố vấn pháp lý của Bộ Tư pháp nói với ông Trump rằng ông không còn nghĩa vụ tuân thủ Đạo luật Lưu trữ Tổng thống, vốn quy định các tài liệu của Nhà Trắng cần được bảo quản và nộp về Lưu trữ Quốc gia. Lập luận được Bộ Tư pháp đưa ra là đạo luật trên vi hiến do Quốc hội không thể thông qua một đạo luật xâm phạm đến quyền hành pháp của tổng thống.

Ông Trump đã sa thải nhiều nhân viên điều tra liên quan đến vụ bạo loạn tại Điện Capitol năm 2021. Ảnh: Reuters.

Trong khi đó, Tòa án Tối cao Mỹ cũng đang có hàng loạt động thái ủng hộ lập luận đề cao quyền lực tổng thống. Tòa án Tối cao do phe bảo thủ chiếm đa số đã cho phép ông Trump sa thải lãnh đạo các cơ quan độc lập, thẩm quyền vốn đã bị Quốc hội hạn chế, giúp ông chủ Nhà Trắng định hình lại bộ máy nhân sự theo hướng có lợi cho mình.

Ngay cả đội ngũ nghị sĩ Cộng hòa cũng được ông Trump định hình lại theo hướng có lợi hơn cho ông: Hàng loạt nghị sĩ từng bỏ phiếu chống lại ông đã bị lật đổ trong cuộc bầu cử sơ bộ năm nay. Dường như ông vẫn chưa quên việc nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu chống lại ông trong vụ luận tội năm 2021.

Ngoài ra, tới năm 2029, khi ông Trump đã ngoài 80 tuổi, việc điều tra hay truy tố ông sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều: Việc “lật lại hồ sơ” của một tổng thống đã cao tuổi như vậy sẽ vấp phải nhiều phản ứng từ dư luận.