Đề xuất nới ngưỡng tính thuế lên 10 tỷ đồng: Hộ kinh doanh 'thoát' áp lực hạch toán chi phí

99,86% hộ kinh doanh có thể được tính thuế theo doanh thu

Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng hộ kinh doanh. Đây không chỉ là điều chỉnh một con số trong chính sách thuế, mà có thể tác động tới gần như toàn bộ khu vực hộ kinh doanh đang thực hiện nghĩa vụ thuế.

Thuế cơ sở 9, Thuế Hà Nội hỗ trợ hộ kinh doanh. Ảnh: Thuế cơ sở 9

Bà Cao Thị Thanh Lan, Phó trưởng Phòng Thuế thu nhập, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ phương án nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ mức 1-3 tỷ đồng lên 3-10 tỷ đồng/năm đối với hộ kinh doanh.

Số liệu cơ quan thuế cho thấy năm 2025, cả nước có khoảng 2,7 triệu hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm, chiếm 96,23% tổng số hộ đang nộp thuế. Nhóm doanh thu từ 1-3 tỷ đồng chiếm 2,84%; nhóm trên 3-10 tỷ đồng chiếm 0,73%; trên 10 tỷ đồng chỉ khoảng 0,14%.

Như vậy, nếu ngưỡng được nâng lên 10 tỷ đồng/năm, 99,86% hộ kinh doanh sẽ thuộc diện áp dụng phương pháp tính thuế theo doanh thu.

Thông tin thêm về đề xuất này, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, dự kiến phương án này sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10. Theo ông Bùi Anh Tuấn, quan điểm của cơ quan soạn thảo là phải tiết giảm chi phí tuân thủ nhiều nhất cho hộ kinh doanh. Đây cũng là điểm được xem là quan trọng nhất của đề xuất.

Theo phương án, hộ kinh doanh thuộc diện áp dụng phương pháp đơn giản không phải hạch toán chi phí để xác định thu nhập chịu thuế. Chế độ sổ sách được giảm từ 4 sổ xuống một sổ kế toán. Trước khi tính thuế thu nhập cá nhân, doanh thu được trừ ngưỡng miễn thuế 1 tỷ đồng; phần doanh thu vượt ngưỡng sẽ tính thuế theo tỷ lệ tương ứng với từng ngành nghề.

Hộ kinh doanh cũng không bắt buộc phải lựa chọn phương pháp này nếu thấy phương pháp kê khai phù hợp hơn.

Với nhóm doanh thu 3-10 tỷ đồng, thay đổi này có thể tháo gỡ một áp lực rất cụ thể. Theo cách tính thuế trên thu nhập, hộ phải xác định doanh thu, tập hợp và chứng minh các khoản chi phí được trừ. Trong thực tế, đây là việc không dễ đối với những hộ không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp.

Bà Vũ Thị Bình, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo Quản trị doanh nghiệp Bình Vũ cho rằng, mốc 3 tỷ đồng đang tạo ra một “rào cản” đáng kể đối với hộ kinh doanh. Việc chuyển sang cách tính thuế trên thu nhập khiến nhiều hộ lo lắng bởi ngoài thuế còn phải làm quen với hóa đơn điện tử, sổ sách, phần mềm và các quy định kế toán.

Thậm chí, bà Bình dẫn phản ánh từ nhiều hộ cho rằng, họ có tâm lý “đến 2,9 tỷ đồng thì nghỉ bán”, bởi khi vượt 3 tỷ đồng, việc chứng minh chi phí được trừ trở nên khó khăn. “Nhiều hộ kinh doanh cho biết là sẽ tạm ngừng kinh doanh, đi du lịch khi doanh thu đạt 2,9 tỷ đồng”, bà Bình nói.

Đằng sau câu chuyện này là một vấn đề chính sách rất đáng lưu ý: Nếu chi phí tuân thủ tăng quá nhanh khi vượt một ngưỡng doanh thu, chính sách có thể vô tình tạo động lực để người kinh doanh không muốn lớn.

Đơn giản nhưng phải sát thực tế

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, qua tiếp xúc với các hộ kinh doanh, chợ, hiệp hội ngành nghề, đại lý thuế và đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán, phần lớn hộ kinh doanh không có tâm lý né tránh nghĩa vụ thuế.

Ngược lại, nhiều hộ mong muốn được tuân thủ, thực hiện đầy đủ trách nhiệm và được ghi nhận là những người kinh doanh có trách nhiệm. Khó khăn chủ yếu nằm ở hệ thống quy định tương đối phức tạp và phân tán, khiến họ không biết bắt đầu từ đâu.

Bà Hà cho rằng, nếu một hộ có doanh thu từ 3 tỷ đồng đã phải ngay lập tức thực hiện đầy đủ chế độ sổ sách, kế toán và xác định chi phí như doanh nghiệp thì áp lực sẽ rất lớn.

Thực tế, nhiều khoản chi phí của hộ kinh doanh không dễ hạch toán. Một hộ có thể sử dụng chính nhà ở làm cửa hàng, phương tiện cá nhân để vận chuyển hàng hóa, thuê người theo thời vụ hoặc vừa bán hàng vừa tự quản lý toàn bộ hoạt động. Việc tách bạch hoàn toàn chi phí kinh doanh với chi phí sinh hoạt vì thế không đơn giản.

Từ góc độ chính sách, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, điều quan trọng là phải tạo niềm tin cho người kinh doanh.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, “lo” và “sợ” đang là tâm lý cần được nhìn nhận nghiêm túc. Khi người kinh doanh luôn phải đặt câu hỏi mình có làm sai hay không, có bị xử lý hay không, rất khó để họ mạnh dạn đầu tư và mở rộng quy mô.

Vì vậy, pháp luật cần rõ ràng, cụ thể, có khả năng dự đoán để người dân biết mình được làm gì, phải làm gì và ranh giới nào là vi phạm. Quản lý nhà nước cũng cần chuyển mạnh sang phương thức dựa trên tiêu chuẩn và mức độ rủi ro, thay vì can thiệp quá sâu vào hoạt động kinh doanh.

Đề xuất nâng ngưỡng lên 10 tỷ đồng vì vậy được kỳ vọng tạo ra một “vùng đệm” đủ rộng để hộ kinh doanh thích ứng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đơn giản hóa phương pháp tính thuế không có nghĩa là áp dụng một cách tính cào bằng. Các ngành nghề có biên lợi nhuận rất khác nhau. Lĩnh vực dịch vụ có thể có biên lợi nhuận 30-35% hoặc cao hơn, trong khi thương mại thường chỉ khoảng 10-20%.

Do đó, tỷ lệ thuế cần được thiết kế theo từng nhóm ngành nghề và bậc doanh thu phù hợp. Nếu không, một hộ thương mại doanh thu lớn nhưng lợi nhuận thấp có thể chịu gánh nặng tương đối cao so với hộ kinh doanh dịch vụ.