Đề xuất sửa đổi quy định về trợ cấp một lần cho người sang giúp Lào, Campuchia

Dự thảo Quyết định về trợ cấp một lần đối với người được cử sang giúp Lào và Campuchia hướng tới khắc phục những bất cập trong xác định đối tượng và hồ sơ; tạo cơ sở giải quyết những trường hợp còn tồn đọng, vướng mắc kéo dài, bảo đảm chính sách được thực hiện thống nhất, khách quan.

Trụ sở Bộ Nội vụ. (Ảnh Moha)

Trụ sở Bộ Nội vụ. (Ảnh Moha)

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến về dự thảo Quyết định về trợ cấp một lần đối với người được cử sang giúp Lào và Campuchia (thay thế Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg ngày 14/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ về trợ cấp một lần đối với người được cử làm chuyên gia sang giúp Lào và Campuchia và Quyết định số 62/2015/QĐ-TTg ngày 4/12/2015 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg) (sau đây gọi tắt là dự thảo Quyết định).

Khắc phục những bất cập trong xác định đối tượng và hồ sơ

Ngày 14/10/2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg về trợ cấp một lần đối với người được cử làm chuyên gia sang giúp Lào và Campuchia.

Ngày 4/12/2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 62/2015/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg, trong đó bổ sung đối tượng là công nhân viên đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia trên đất bạn. Việc thực hiện chính sách được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 17/2014/TTLT-BLĐTBXH- BTC và Thông tư số 07/2022/TT-BLĐTBXH.

Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg và Quyết định số 62/2015/QĐ-TTg đã tạo cơ sở pháp lý để thực hiện chế độ trợ cấp một lần đối với người được cử làm chuyên gia sang giúp Lào và Campuchia.

Sau hơn 10 năm thực hiện, chính sách đã được triển khai trên phạm vi cả nước, giải quyết chế độ cho số lượng lớn đối tượng, góp phần ghi nhận những đóng góp của cán bộ, chuyên gia, công nhân viên được Đảng, Nhà nước cử sang giúp nước bạn Lào và Campuchia.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn một số trường hợp chưa được giải quyết hoặc gặp khó khăn, vướng mắc, tập trung chủ yếu vào việc xác định đối tượng, thời gian công tác và hồ sơ, tài liệu làm căn cứ giải quyết chế độ.

Các đối tượng được cử sang giúp Lào và Campuchia thực hiện nhiệm vụ từ nhiều thập kỷ trước; qua nhiều lần sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiều cơ quan, đơn vị đã sáp nhập, giải thể hoặc thay đổi chức năng, nhiệm vụ; hồ sơ, tài liệu lịch sử trong một số trường hợp không còn đầy đủ, gây khó khăn trong việc xác định đối tượng và quá trình thực tế thực hiện nhiệm vụ.

Mặt khác, các quy định hiện hành sử dụng các khái niệm “chuyên gia”, “công nhân viên đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia”, trong khi hồ sơ được hình thành qua các thời kỳ rất đa dạng. Người được cử đi có thể được ghi nhận theo chức danh, chuyên môn, đơn vị hoặc nhiệm vụ cụ thể, không phải trường hợp nào hồ sơ cũng trực tiếp sử dụng các thuật ngữ nêu trên. Điều này dẫn đến cách hiểu, áp dụng chưa thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện.

Thực tiễn trên đặt ra yêu cầu cần nghiên cứu hoàn thiện cách thức xác định đối tượng theo hướng phản ánh đúng bản chất nhiệm vụ và căn cứ cử người sang giúp Lào, Campuchia, phù hợp với đặc điểm hồ sơ lịch sử, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tên gọi hoặc chức danh được ghi nhận trong từng loại giấy tờ; đồng thời phải bảo đảm nguyên tắc đúng đối tượng, đúng chính sách, không làm phát sinh việc mở rộng đối tượng một cách thiếu căn cứ.

Một trường hợp điển hình cho những vướng mắc nêu trên là việc giải quyết chế độ đối với người thuộc Ban Xây dựng 64 (nay là Tổng Công ty Công trình giao thông 8) được cử sang giúp Lào. Vụ việc đã được các cơ quan, đơn vị liên quan xem xét, trao đổi và tổ chức nhiều cuộc họp trong hơn 10 năm nhưng đến nay chưa được giải quyết dứt điểm, dẫn đến đơn thư, kiến nghị kéo dài.

Tại Công văn số 1992/VPCP-KGVX ngày 9/3/2026 của Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã giao Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp Bộ Xây dựng, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan tổng hợp kết quả thực hiện chính sách trợ cấp một lần đối với người được cử làm chuyên gia sang giúp Lào và Campuchia; chủ động rà soát các trường hợp còn lại, có giải pháp phù hợp theo thẩm quyền để xử lý dứt điểm theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, không để khiếu nại, kiến nghị kéo dài; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề vượt thẩm quyền.

Do đó, việc xây dựng Quyết định thay thế Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg và Quyết định số 62/2015/QĐ-TTg không chỉ nhằm xử lý những quy định chịu tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp mà còn nhằm rà soát toàn diện chính sách sau hơn 10 năm thực hiện; khắc phục những bất cập trong xác định đối tượng và hồ sơ; tạo cơ sở giải quyết những trường hợp còn tồn đọng, vướng mắc kéo dài, bảo đảm chính sách được thực hiện thống nhất, khách quan, đúng đối tượng, nhất là việc giải quyết chế độ, chính sách đối với lực lượng công tác thuộc Ban Xây dựng 64 của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng).

Sửa đổi, hoàn thiện một số nội dung về đối tượng áp dụng

Dự thảo Quyết định quy định chế độ trợ cấp một lần đối với người được cử sang giúp Lào đến hết ngày 31/12/1988 và Campuchia đến hết ngày 31/8/1989.

Với 12 điều (tăng 4 điều so với 8 điều của Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg) và 2 biểu mẫu tờ khai, Dự thảo có một số điểm cơ bản.

Trước hết, dự thảo Nghị quyết sửa đổi, hoàn thiện một số nội dung về đối tượng áp dụng.

Về bản chất, Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg quy định về việc trợ cấp một lần tiếp nối khoản trợ cấp một lần theo khoản 7 Điều 2 Quyết định số 87-CT ngày 1/3/1985 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về chế độ, chính sách đối với cán bộ sang giúp Lào và Campuchia (người đã hưởng trợ cấp theo khoản 7 Điều 2 Quyết định số 87-CT thì không thuộc diện hưởng trợ cấp theo Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg).

Qua 13 năm thực hiện Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg thì vướng mắc lớn nhất trong quá trình tổ chức thực hiện là việc quy định 2 nhóm đối tượng được hưởng chính sách gồm “chuyên gia” và “người đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia” mà không có giải thích cụ thể. Trong khi Quyết định số 87-CT chỉ quy định đối tượng là “cán bộ sang giúp Lào và Campuchia".

Trong thực tế giải quyết chế độ, các địa phương căn cứ chức danh công việc ghi trong Quyết định cử đi hoặc trong hồ sơ lý lịch. Các hồ sơ có ghi 2 từ “chuyên gia” là được giải quyết trợ cấp theo Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg. Như vậy, nhóm “chuyên gia” không phát sinh nhiều vướng mắc về đối tượng.

Trở ngại lớn nhất là nhóm “người đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia” theo Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg hay “công nhân viên đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia” theo Quyết định số 62/2015/QĐ-TTg. Qua nghiên cứu các văn bản pháp quy từ giai đoạn 1980 trở lại đây, không có văn bản nào sử dụng hoặc giải thích các cụm từ này.

Qua thực tiễn triển khai, việc xác định nhóm đối tượng này gặp nhiều khó khăn do hồ sơ, tài liệu được hình thành qua các thời kỳ không thống nhất về tên gọi, chức danh và nội dung công việc. Các hồ sơ còn lưu trữ chỉ thể hiện người đó là cán bộ, công nhân, viên chức được cử sang công tác tại Lào, Campuchia hoặc ghi nhận chức danh, chuyên môn, đơn vị công tác mà không thể hiện cụ thể nhiệm vụ phục vụ chuyên gia. Do đó, việc đối chiếu với khái niệm “công nhân viên đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia” để xác định đối tượng hưởng chế độ còn lúng túng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất.

Vướng mắc nêu trên thể hiện qua việc xem xét, giải quyết chế độ đối với những người thuộc Ban Xây dựng 64 của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) được cử sang giúp Lào. Vụ việc đã được các cơ quan liên quan xem xét, trao đổi trong thời gian dài nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Đặc điểm về tổ chức, nhiệm vụ và hồ sơ của lực lượng này qua các thời kỳ đặt ra yêu cầu phải rà soát lại cách xác định đối tượng, bảo đảm phản ánh đúng bản chất việc cử người sang giúp bạn, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc tính chất công việc được ghi trong từng loại giấy tờ. Đây cũng là một trong những nội dung cần được nghiên cứu, xử lý theo chỉ đạo tại Công văn số 1992/VPCP-KGVX ngày 9/3/2026 của Văn phòng Chính phủ.

Để khắc phục bất cập nêu trên, dự thảo Quyết định chỉnh lý đối tượng áp dụng theo hướng quy định gồm chuyên gia và cán bộ, công nhân, viên chức làm việc trong cơ quan Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị-xã hội, cơ quan, đơn vị của Nhà nước được cơ quan có thẩm quyền cử sang giúp Lào, Campuchia trong thời gian quy định tại Điều 1 Quyết định.

Theo đó, không tiếp tục quy định riêng nhóm “công nhân viên đi làm nhiệm vụ phục vụ chuyên gia”, mà xác định đối tượng trên cơ sở tư cách công tác và căn cứ được cơ quan có thẩm quyền cử sang thực hiện nhiệm vụ giúp bạn. Cách quy định này phù hợp hơn với đặc điểm hồ sơ được hình thành qua các thời kỳ, khắc phục sự phụ thuộc vào việc giấy tờ có ghi đúng tên gọi hoặc mô tả cụ thể tính chất công việc là phục vụ chuyên gia hay không.

Việc chỉnh lý này nhằm tạo cơ sở pháp lý để xem xét thống nhất đối với những trường hợp được cử sang giúp Lào, Campuchia nhưng hồ sơ không thể hiện đầy đủ tên gọi hoặc tính chất công việc theo quy định trước đây; qua đó góp phần tháo gỡ vướng mắc, xử lý các trường hợp còn tồn đọng, kiến nghị kéo dài, trong đó có lực lượng thuộc Ban Xây dựng 64.

Tuy nhiên, việc thay đổi cách xác định đối tượng không đồng nghĩa với việc mở rộng chế độ cho tất cả cán bộ, công nhân, viên chức từng làm việc tại Lào, Campuchia. Người đề nghị vẫn phải có căn cứ chứng minh thuộc thành phần đối tượng theo quy định, được cơ quan có thẩm quyền cử sang giúp bạn và thực tế thực hiện nhiệm vụ trong thời gian quy định tại Điều 1 Quyết định.

Việc xem xét, giải quyết chế độ phải căn cứ vào hồ sơ, tài liệu và kết quả xác minh cụ thể đối với từng trường hợp, bảo đảm đúng đối tượng, đúng điều kiện, không làm phát sinh việc hưởng chế độ thiếu căn cứ.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các trường hợp không áp dụng chế độ đối với người đã được hưởng trợ cấp theo khoản 7 Điều 2 Quyết định số 87-CT ngày 1/3/1985 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và người đã được giải quyết chế độ theo Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg, Quyết định số 62/2015/QĐ-TTg. Quy định này nhằm loại trừ các trường hợp đã được giải quyết chế độ, bảo đảm không giải quyết trùng lặp chính sách đối với cùng một quá trình công tác.

Mở rộng nguồn tài liệu được sử dụng làm căn cứ xem xét, giải quyết chế độ

Dự thảo Quyết định sửa đổi theo hướng quy định hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp gồm Tờ khai theo mẫu và giấy tờ, tài liệu làm căn cứ xác định đối tượng, thời gian thực tế làm việc tại Lào, Campuchia; đồng thời mở rộng nguồn tài liệu được sử dụng làm căn cứ xem xét, giải quyết chế độ.

Theo đó, ngoài quyết định cử đi, quyết định về nước, quyết định điều động, phân công công tác, dự thảo bổ sung các nhóm tài liệu gồm: lý lịch cán bộ, công chức, viên chức, lý lịch đảng viên, lý lịch quân nhân; hồ sơ bảo hiểm xã hội; hồ sơ, sổ sách, danh sách cán bộ, công nhân, viên chức; hồ sơ lao động, tiền lương, khen thưởng và hồ sơ, tài liệu lưu trữ của cơ quan, đơn vị cử đi, cơ quan chủ quản, cơ quan kế thừa chức năng, nhiệm vụ hoặc cơ quan lưu trữ có thẩm quyền. Việc mở rộng nguồn tài liệu nhằm khắc phục tình trạng phụ thuộc vào một số giấy tờ có tên gọi, hình thức nhất định, tạo cơ sở xem xét cả những trường hợp không còn quyết định cử đi, quyết định về nước nhưng có các tài liệu khác phản ánh việc được cử đi và quá trình làm việc tại Lào, Campuchia.

Cùng với việc mở rộng nguồn tài liệu, dự thảo bỏ quy định riêng về xác nhận của cơ quan có thẩm quyền hoặc yêu cầu cung cấp lý lịch được khai trước ngày 1/1/1995 tại điểm đ khoản 1 Điều 4 Quyết định số 57/2013/QĐ-TTg. Việc bỏ quy định này không đồng nghĩa với việc bỏ yêu cầu xác minh hoặc không cần căn cứ chứng minh thời gian công tác thực tế.

Thay vào đó, dự thảo chuyển từ cơ chế yêu cầu người đề nghị phải có một loại giấy tờ xác nhận hoặc lý lịch đáp ứng điều kiện cụ thể sang cơ chế xem xét, đối chiếu các nguồn tài liệu theo quy định tại Điều 5 và xác minh, xác nhận thông tin khi tài liệu chưa thể hiện đầy đủ.

Trường hợp giấy tờ, tài liệu hiện có chưa thể hiện cụ thể thời gian làm việc tại Lào, Campuchia, cơ quan có thẩm quyền giải quyết chế độ có trách nhiệm đề nghị cơ quan, đơn vị quản lý hồ sơ, cơ quan kế thừa chức năng, nhiệm vụ hoặc cơ quan lưu trữ có thẩm quyền rà soát, xác nhận trên cơ sở hồ sơ, tài liệu lưu trữ.

Cách quy định này vừa khắc phục hạn chế về hình thức giấy tờ chứng minh, vừa bảo đảm việc xác định đối tượng và thời gian công tác phải có căn cứ, không chỉ dựa trên lời khai của người đề nghị hoặc thông tin chưa được kiểm chứng.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định người đề nghị không phải nộp lại giấy tờ, tài liệu đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành hoặc cơ quan giải quyết chế độ có thể khai thác, sử dụng theo quy định của pháp luật.

Quy định này đề cao trách nhiệm của cơ quan giải quyết chế độ trong việc chủ động khai thác, sử dụng thông tin, hồ sơ, tài liệu thuộc phạm vi quản lý của cơ quan nhà nước; hạn chế việc yêu cầu người dân cung cấp lại những giấy tờ mà cơ quan có thẩm quyền đã có hoặc có thể tiếp cận, khai thác hợp pháp.

Đồng thời, việc xác định trách nhiệm phối hợp của cơ quan quản lý hồ sơ, cơ quan kế thừa chức năng, nhiệm vụ và cơ quan lưu trữ có thẩm quyền góp phần tháo gỡ khó khăn trong việc tìm kiếm, xác minh hồ sơ lịch sử, nhất là đối với các cơ quan, đơn vị đã thay đổi tổ chức hoặc không còn tồn tại.

Như vậy, nội dung sửa đổi không làm thay đổi nguyên tắc phải có căn cứ xác định đúng đối tượng và thời gian thực tế làm việc tại Lào, Campuchia, mà đổi mới phương thức chứng minh và xác minh theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với đặc điểm hồ sơ, tài liệu được hình thành qua các thời kỳ.

Việc kết hợp giữa mở rộng nguồn tài liệu, xem xét, đối chiếu thông tin trên cơ sở tổng thể và quy định rõ trách nhiệm khai thác, xác minh của cơ quan nhà nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người đề nghị, đồng thời nâng cao tính khách quan, chặt chẽ và khả thi trong quá trình giải quyết chế độ; góp phần xử lý những trường hợp tồn đọng, vướng mắc kéo dài nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc đúng đối tượng, đúng điều kiện, đúng chính sách.

Dự thảo đề xuất quy định về mức trợ cấp một lần. Cụ thể, đối tượng có thời gian làm việc thực tế tại Lào, Campuchia từ đủ 12 tháng trở lên được hưởng trợ cấp một lần; cứ 1 năm (đủ 12 tháng) được trợ cấp 3.000.000 đồng nhưng tổng mức trợ cấp tối đa không quá 36.000.000 đồng.

Khi tính thời gian hưởng trợ cấp, thời gian có tháng lẻ được tính như sau: Từ đủ 6 tháng trở lên được tính tròn là 1 năm; Dưới 6 tháng được tính bằng một nửa năm. Trường hợp có nhiều thời kỳ được cử sang giúp Lào, Campuchia thì thời gian thực tế được cộng dồn để tính hưởng trợ cấp.

Dự thảo Quyết định sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành theo tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

NGÂN ANH

Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/de-xuat-sua-doi-quy-dinh-ve-tro-cap-mot-lan-cho-nguoi-sang-giup-lao-campuchia-post1004407.html