Thiết lập chặt chẽ cơ chế kiểm soát trong hiến, ghép mô, tạng

Luật Hiến ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) Quốc hội vừa thông qua khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi và việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên.

Nghĩa cử hiến tạng cao đẹp của người bị chết não mang lại sự sống cho nhiều người khác. Ảnh: TTXVN

Nghĩa cử hiến tạng cao đẹp của người bị chết não mang lại sự sống cho nhiều người khác. Ảnh: TTXVN

Không để hoạt động hiến tặng nhân đạo bị lợi dụng

Về Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, theo đại diện Bộ Y tế, Luật được xây dựng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động hiến tặng, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; bảo đảm các hoạt động này được thực hiện vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.

Với 7 chương, 39 điều, Luật không chỉ mở rộng các quy định về chuyên môn và điều kiện bảo đảm mà còn đặc biệt chú trọng thiết lập các cơ chế kiểm soát, phòng ngừa vi phạm, bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng và minh bạch trong toàn bộ quá trình hiến, lấy, ghép.

Cụ thể, Luật tập trung một số điểm quan trọng sau: Quy định rõ 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm như: Chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người, chiếm đoạt xác; mua bán mô, bộ phận cơ thể người và mua bán xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa, ép buộc người khác hiến; lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Luật cũng nghiêm cấm lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi hoặc tạo ưu tiên trái quy định. Đặc biệt, hành vi tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người, cũng như đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép bộ phận cơ thể người trái quy định đều thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Luật khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi và việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên để việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức. Hiến là hoàn toàn tự nguyện.

Các hành vi làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu; thay đổi không đúng thông tin về tiêu chí ưu tiên; thực hiện lấy, ghép trái quy định; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý của người hiến hoặc tiến hành nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng khi chưa được phê duyệt cũng bị nghiêm cấm.

Những quy định này thể hiện rõ quan điểm: Không để hoạt động hiến tặng nhân đạo bị lợi dụng, biến thành hoạt động mua bán, môi giới, trục lợi hoặc xâm phạm quyền con người.

Luật cũng hoàn chỉnh các quy định nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người, bao gồm: Việc hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn; định nghĩa rõ về chết tuần hoàn; quy định người hiến phải được tư vấn, đánh giá về tâm lý, pháp luật và có quyền từ chối hiến ở bất kỳ thời điểm nào, việc tư vấn cho người hiến khi còn sống phải được thực hiện độc lập, phù hợp với độ tuổi để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép.

Luật cũng tăng độ tuổi được hiến khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên, bảo đảm người hiến đã trưởng thành về nhận thức, độc lập hơn trong quyết định và ít bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình; việc phân bổ do cơ quan điều phối quốc gia thực hiện, để ngăn chặn từ gốc nguy cơ mua bán.

Bên cạnh đó, người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, được đánh giá về tâm lý, xã hội; người đánh giá điều kiện hiến không được là người chỉ định ghép cho người bệnh, không được là người trực tiếp tư vấn cho người hiến. Việc lấy chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, mà thành viên không tham gia lấy, ghép của trường hợp đó. Cơ quan Công an, Ủy ban nhân dân và các cơ quan liên quan phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu. Người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Bảo đảm sự tự nguyện thực chất

Theo Bộ Y tế, Luật xác lập nguyên tắc tự nguyện là yêu cầu xuyên suốt. Người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác; người đã đăng ký có quyền thay đổi nội dung đăng ký, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại.

Đáng chú ý, việc đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc người đăng ký đương nhiên đủ điều kiện hiến. Người hiến hoặc người đại diện, cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến có quyền từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào theo quy định. Khi có sự từ chối hoặc biểu hiện không đồng thuận, không được thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Đối với người hiến khi còn sống, Luật quy định các điều kiện về sức khỏe, tư vấn độc lập về pháp luật và sức khỏe, đánh giá tâm lý xã hội nhằm bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, hiểu rõ rủi ro và tự nguyện đưa ra quyết định. Những yêu cầu bảo vệ riêng đối với người chưa thành niên được quy định chặt chẽ hơn, bao gồm điều kiện về đối tượng nhận hiến, sự đồng ý của cha mẹ và tư vấn phù hợp với độ tuổi.

Đây là cơ chế quan trọng nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng hoàn cảnh khó khăn, quan hệ gia đình hoặc sự lệ thuộc để tác động, gây sức ép buộc người khác hiến tặng.

Bên cạnh đó, các quy định trong Luật cũng minh bạch hóa quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn và hoạt động lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người; đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc xác định chết não, chết tuần hoàn, khâu đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền sống, quyền nhân thân và niềm tin của gia đình người hiến.

Luật cũng nhấn mạnh việc bảo vệ người hiến, tôn trọng gia đình và bảo đảm điều kiện thực hiện nhân đạo. Luật quy định chính sách chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho người hiến; khám sức khỏe định kỳ và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến bộ phận cơ thể người theo quy định; quy định tổ chức Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể vào ngày 20/5 hằng năm, nhằm tôn vinh người hiến, gia đình người hiến và lan tỏa nghĩa cử nhân đạo trong xã hội.

Theo Bộ Y tế, điểm xuyên suốt của Luật là đặt hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác trong một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ: Tự nguyện từ phía người hiến; khách quan trong xác định chết não, chết tuần hoàn; an toàn trong chuyên môn; công bằng trong điều phối; minh bạch trong quản lý dữ liệu; nghiêm cấm mua bán, môi giới và trục lợi.

Bộ Y tế cũng khẳng định: Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) lần này hướng tới bảo đảm nghĩa cử hiến tặng cao đẹp luôn được tôn trọng, người hiến và gia đình được bảo vệ, người bệnh được tiếp cận cơ hội ghép theo tiêu chí công bằng, khách quan, mọi hành vi lợi dụng hoạt động nhân đạo để thương mại hóa hoặc vi phạm pháp luật đều bị ngăn chặn.

Tạ Nguyên/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/thiet-lap-chat-che-co-che-kiem-soat-trong-hien-ghep-mo-tang-post1404914.html