Đề xuất sửa Luật Kiến trúc theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu

Hội thảo nhằm triển khai nhiệm vụ xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc 2019, dự kiến trình Chính phủ và trình Quốc hội vào Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026), Quốc hội khóa XVI.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu khai mạc hội thảo.

Bộc lộ nhiều bất cập sau hơn 5 năm thi hành Luật Kiến trúc

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Kiến trúc năm 2019 đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc Việt Nam.

Luật đã góp phần thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, Nhà nước; tạo hành lang pháp lý cho hoạt động kiến trúc phát triển theo hướng chuyên nghiệp; đồng thời nâng cao chất lượng không gian sống, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo nền tảng chiến lược cho phát triển kiến trúc bền vững, hiện đại và hội nhập.

Tại các địa phương, công cụ quản lý kiến trúc từng bước được thiết lập, quy chế quản lý kiến trúc được ban hành, công tác quản lý trật tự xây dựng, quy hoạch, hành nghề kiến trúc có chuyển biến tích cực.

Nhiều địa phương như Hà Nội, TP.HCM, Thừa Thiên - Huế… đã có cách làm sáng tạo, góp phần nâng cao chất lượng kiến trúc đô thị và nông thôn.

Các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đặc biệt là Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cũng phát huy vai trò kết nối giữa Nhà nước - giới nghề - thị trường; tham gia phản biện chính sách; thúc đẩy phát triển nghề nghiệp và nâng cao đạo đức hành nghề.

Có thể khẳng định, Luật Kiến trúc đã góp phần quan trọng vào việc hình thành một nền kiến trúc Việt Nam đang chuyển mình theo hướng hiện đại, nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa và bản sắc dân tộc.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật Kiến trúc cũng bộc lộ nhiều tồn tại, bất cập như: Hệ thống quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí cụ thể, dẫn tới cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất; còn xảy ra chồng chéo với các luật liên quan như quy hoạch, xây dựng, đất đai, đầu tư, làm gia tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục.

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành chưa theo kịp các xu hướng phát triển mới như kiến trúc xanh, kiến trúc carbon thấp, kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc thông minh, chuyển đổi số và phát triển không gian ngầm.

Một số nội dung quan trọng vẫn cần được làm rõ, nhất là khái niệm và tiêu chí về "bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc", hệ thống tiêu chí đánh giá công trình kiến trúc có giá trị, cũng như cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc.

Cơ chế hành nghề kiến trúc hiện nay cũng được cho là chưa thực sự theo chuẩn quốc tế, còn thiếu tính minh bạch, cạnh tranh và chuyên nghiệp.

Quang cảnh hội thảo “Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019 hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu” tại TP Hải Phòng chiều 20/4.

Theo Bộ Xây dựng, những tồn tại này có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, nhưng tựu trung lại là do hệ thống pháp luật đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ, trong khi Luật Kiến trúc chưa được cập nhật kịp thời.

Đặt trong bối cảnh phát triển mới của đất nước, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng gắn với phát triển văn hóa. Việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này không chỉ dừng ở điều chỉnh kỹ thuật mà phải trở thành động lực cho phát triển.

Pháp luật về kiến trúc cần đi trước một bước, vừa là công cụ quản lý, vừa là nền tảng thúc đẩy phát triển. Đồng thời, phải đảm bảo một nguyên tắc xuyên suốt Kiến trúc không chỉ là kỹ thuật, mà là văn hóa; không chỉ là không gian vật chất, mà là không gian sống của con người.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, nội dung sửa đổi Luật sẽ tập trung vào 7 định hướng lớn như: Hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc; thể chế hóa kiến trúc xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực kiến trúc; hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; phân định rõ thẩm quyền quản lý phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; xử lý chồng chéo pháp luật và phát triển thị trường dịch vụ kiến trúc theo hướng minh bạch, cạnh tranh, hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, một nội dung cốt lõi được nhấn mạnh là cần làm rõ nội hàm "bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc", để khái niệm này không chỉ dừng ở góc độ học thuật mà trở thành tiêu chí cụ thể, công cụ quản lý và định hướng sáng tạo; gắn với đặc trưng vùng miền, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.

Nhiều ý kiến góp ý trực tiếp vào dự thảo Luật

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận 3 nhóm nội dung chính gồm: Tổng kết thi hành Luật và định hướng sửa đổi; hoạt động hành nghề kiến trúc và kinh nghiệm quốc tế trong quản lý hành nghề; định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu.

Các đại biểu trình bày tham luận.

Các tham luận đã làm rõ những vấn đề đặt ra từ thực tiễn thi hành Luật Kiến trúc năm 2019, đồng thời đề xuất các định hướng sửa đổi phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Nội dung trao đổi xoay quanh việc tổng kết thi hành luật, hoạt động hành nghề kiến trúc, kinh nghiệm quản lý hành nghề, định hướng phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, cũng như thực trạng công tác thi tuyển phương án kiến trúc.

Qua thảo luận, đại diện các cơ quan chuyên môn, tổ chức nghề nghiệp, cơ sở giáo dục và các địa phương khu vực phía Bắc đã trình bày nhiều ý kiến, góp ý trực tiếp vào nội dung dự thảo Luật.

Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cũng trình bày bổ sung, làm rõ thêm và giới thiệu cho các đại biểu những nội dung chính của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc để tiếp tục lấy ý kiến hoàn thiện.

Đại diện các cơ quan chuyên môn, tổ chức nghề nghiệp, cơ sở giáo dục và các địa phương khu vực phía Bắc trình bày nhiều ý kiến, góp ý trực tiếp vào nội dung dự thảo Luật Kiến trúc.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn khẳng định, việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này không chỉ nhằm hoàn thiện một đạo luật mà còn hướng tới định hình tương lai không gian sống của đất nước, xây dựng nền kiến trúc hiện đại, bền vững, giàu bản sắc và lấy con người làm trung tâm.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng, các tham luận và ý kiến đóng góp tại hội thảo đều có chất lượng, giàu giá trị thực tiễn, là cơ sở quan trọng để Bộ Xây dựng tiếp thu, chọn lọc, nghiên cứu, tổng hợp để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo.

Bộ Xây dựng mong muốn tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm từ các Bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và nhà khoa học để hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Chính phủ, Quốc hội.