Đề xuất thi lại môn Toán tại Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang: Nhân văn hay vội vã?

Điểm thi Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang xảy ra bất thường lớn khi có tới 147 bài thi đạt điểm 10 môn Toán, tất cả đều nằm tập trung trong một dải 328 số báo danh liền nhau.

Áp lực bảo đảm quyền lợi học sinh tại điểm thi Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang

Đề xuất của Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang xuất phát từ áp lực ổn định tâm lý cho phụ huynh, học sinh Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang và mong muốn bảo vệ quyền lợi chính đáng của những thí sinh không liên quan đến sai phạm.

Việc kịp thời xin ý kiến Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy sự chủ động của địa phương trong việc tìm kiếm phương án xử lý tình huống phát sinh sau khi Cơ quan Cảnh sát điều tra khởi tố vụ án liên quan đến một số cán bộ làm công tác thi tại đây.

Trong một kỳ thi có tính chất quyết định như thi tốt nghiệp trung học phổ thông và xét tuyển đại học, việc bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh là mục tiêu nhân văn.

Nếu có những thí sinh hoàn toàn làm bài bằng năng lực thực chất nhưng bị ảnh hưởng một cách gián tiếp do môi trường phòng thi bị tác động tiêu cực, việc tìm giải pháp bù đắp cho các em là điều cần thiết.

Ranh giới pháp lý của việc "thi lại"

Tuy nhiên, việc áp dụng quy chế thi lúc này cần một sự thận trọng đặc biệt để tránh tạo ra những tiền lệ phức tạp.

Theo Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, Ban Chỉ đạo thi cấp quốc gia có thẩm quyền quyết định tổ chức thi lại tại một số Hội đồng thi trong các tình huống đặc biệt.

Nhưng về mặt bản chất và tiền lệ, việc sử dụng đề thi dự phòng để tổ chức thi lại thường chỉ áp dụng cho trường hợp thí sinh là nạn nhân chịu thiệt hại trực tiếp từ lỗi kỹ thuật hoặc sự cố khách quan của ban tổ chức (ví dụ như phát nhầm đề, thiếu đề, sự cố thiên tai, hỏa hoạn).

Trong vụ việc tại điểm thi Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang, tính chất đã chuyển sang phạm vi điều tra hình sự với sai phạm bước đầu được xác định có sự can thiệp của con người vào quá trình làm bài.

Khi cơ quan công an mới khởi tố vụ án và chưa có kết luận phân loại chi tiết, việc xác định trạng thái của từng thí sinh trong dải số báo danh bất thường - ai là người bị hại thụ động và ai có sự thông đồng - vẫn chưa thể ngã ngũ.

Nếu tổ chức cho thi lại đồng loạt khi chưa rõ bản chất phân loại, ban tổ chức kỳ thi có thể vô tình đặt những thí sinh có hành vi không trung thực (nếu có) vào cùng một vị trí xuất phát mới với những thí sinh học thật thi thật.

Việc tổ chức thi lại đồng loạt không chỉ làm mờ đi ranh giới của chế tài xử lý vi phạm được quy định tại Điều 56 của Quy chế thi hiện hành, mà còn có nguy cơ tạo ra sự bất công bằng đối với hàng triệu thí sinh khác trên cả nước - những người đã trải qua kỳ thi một cách độc lập và nghiêm túc.

Bài học về tính thượng tôn pháp luật và sự công bằng

Phản hồi từ Bộ Giáo dục và Đào tạo vào tối 9/7 yêu cầu tỉnh Tuyên Quang tiếp tục khẩn trương xác minh đầy đủ, khách quan bản chất vụ việc trước khi đưa ra quyết định cuối cùng là một bước đi hợp lý, bảo đảm tính thượng tôn pháp luật.

Đối với quyền lợi trước mắt của các thí sinh tại điểm thi Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang, các em vẫn được bảo lưu quyền đăng ký xét tuyển đại học bình thường trong thời gian chờ kết luận điều tra.

Đây là giải pháp hợp tình hợp lý, giúp không làm gián đoạn tiến trình chung của học sinh, đồng thời dành khoảng trống thời gian cần thiết cho cơ quan chức năng làm việc.

Quy chế thi hiện hành cũng quy định rõ ràng về chế tài hậu kiểm. Nếu kết luận cuối cùng của cơ quan chức năng xác định có gian lận cá nhân, kết quả bài thi sẽ bị hủy bỏ hoàn toàn.

Khi đó, ngay cả khi thí sinh đã trúng tuyển và đang theo học tại các trường đại học, kết quả trúng tuyển cũng bị tước bỏ và người học sẽ bị buộc thôi học.

Giải quyết sự cố tại Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang không thể dựa trên sự vội vàng hay giải pháp tình thế.

Một quyết định đúng đắn lúc này phải dựa trên sự khách quan, dựa vào chứng cứ và kết luận từ cơ quan điều tra. Đó là cách duy nhất để bảo vệ những học sinh thực tài, giữ vững kỷ cương của một kỳ thi, và bảo vệ niềm tin của xã hội vào sự công bằng của nền giáo dục.