Những vấn đề đặt ra nếu tuyển sinh vào trường chuyên theo khối

Giờ học của học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở Phương Nam, thành phố Quảng Ninh (Ảnh: THẢO TIÊN)

Dư luận xã hội đang có nhiều ý kiến về dự thảo Thông tư ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên, đề xuất bỏ hình thức tuyển sinh theo từng môn để chuyển sang tuyển sinh và tổ chức lớp học theo khối với lo ngại sẽ tác động trực tiếp đến công tác tuyển sinh, tổ chức dạy học, phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu, nhất là công tác đào tạo học sinh giỏi quốc gia.

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị; định vị lại mục tiêu của trường chuyên là phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.

Điểm cốt lõi của định hướng đổi mới là chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang mô hình phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp. Hoạt động giáo dục của trường chuyên được tổ chức theo ba tầng: Giáo dục toàn diện theo chương trình giáo dục phổ thông năm 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp với dự án học tập liên môn, liên ngành.

Thay cho việc tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay, dự thảo quy định trường chuyên tổ chức lớp học theo ba khối chuyên, bao gồm: Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và Ngoại ngữ… Mô hình mới dự kiến sẽ áp dụng từ năm học 2027-2028; trường chuyên chưa bảo đảm điều kiện được áp dụng từ năm học 2028-2029...

Sau khi dự thảo Thông tư ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên được công bố lấy ý kiến, nhiều phụ huynh đang có con học lớp 9, lớp cuối cấp ở các trường trung học cơ sở đã chia sẻ những băn khoăn, lo lắng trước đề xuất nêu trên. Theo các ý kiến, thời gian qua, nhiều gia đình, nhà trường đã định hướng học tập cho học sinh thi theo môn, nếu thay đổi thi theo khối thì các em sẽ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, quy định mới cần có lộ trình và thời gian thực hiện phù hợp vì chỉ còn vài tháng nữa là đến thời điểm tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2027-2028.

Dưới góc nhìn của giáo viên nhiều năm dạy chuyên, thầy giáo Trần Huy Đoàn, Trường trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong (tỉnh Ninh Bình) nêu một số vấn đề cần làm rõ: Cơ sở khoa học và thực tiễn nào cho thấy một bài thi môn Toán nâng cao (hệ số 2) có thể đo lường và đánh giá chính xác được tư duy hình học không gian của một học sinh chuyên Lý hoặc tư duy hệ thống, thực nghiệm của một học sinh chuyên Hóa, chuyên Sinh? Liệu phương án này có vô tình triệt tiêu cơ hội của các học sinh có năng khiếu đặc biệt, nhưng phát triển không đồng đều giữa môn Toán và các môn khoa học khác? Mục tiêu đổi mới của dự thảo Thông tư là giảm áp lực học lệch.

Tuy nhiên, khi chuyển sang thi theo khối và nâng hệ số cho môn gốc (Toán, Ngữ văn), Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lường trước việc áp lực luyện thi cấp trung học cơ sở sẽ không giảm đi mà trái lại sẽ bị đẩy lên mức cao hơn rất nhiều tại các “lò luyện” ba môn (Toán-Ngữ văn-Tiếng Anh), khiến các môn học khác hoàn toàn bị học sinh xem nhẹ và bỏ bê. “Trong bối cảnh đất nước đang phát triển các ngành công nghệ cốt lõi như bán dẫn, vi mạch, y sinh và trí tuệ nhân tạo - những ngành đòi hỏi nền tảng chuyên sâu về Vật lý, Hóa học và Sinh học từ sớm thì việc làm mờ vai trò của các môn chuyên này có phù hợp chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của quốc gia?”, thầy Trần Huy Đoàn băn khoăn.

Sau khi nghiên cứu dự thảo Thông tư, thầy giáo Trần Trung Hiếu, giáo viên môn Lịch sử, Trường trung học phổ thông chuyên Phan Bội Châu (tỉnh Nghệ An) cho rằng, có những vấn đề cần được cân nhắc thấu đáo. Một văn bản liên quan đến tương lai của hệ thống trường chuyên không thể được xây dựng vội vàng, thiếu sự đánh giá đầy đủ về thực tiễn, để rồi tạo thêm áp lực cho học sinh trung học cơ sở đang chuẩn bị thi vào trường chuyên và học sinh trung học phổ thông chuyên đang miệt mài học tập, ôn luyện cho các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia.

Theo thầy Trần Trung Hiếu, mục tiêu tuyển sinh theo khối chuyên có thể giúp nhà trường lựa chọn được những học sinh có kết quả học tập khá, giỏi tương đối đồng đều ở các môn thuộc khối. Nhưng, học sinh học khá, giỏi nhiều môn không đồng nghĩa với học sinh có năng khiếu nổi trội, đam mê và tư duy chuyên sâu ở một môn học. Bên cạnh đó, việc vào học một thời gian rồi mới tổ chức phân hóa có thể làm mất đi khoảng thời gian quý báu để phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu. Phát hiện tài năng đã khó, bồi dưỡng tài năng còn khó hơn. Đây không phải công việc có thể làm trong một vài học kỳ hay bằng một vài đợt kiểm tra, đánh giá, mà là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư liên tục của cả thầy và trò.

Vụ trưởng Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài cho biết, tuyển sinh là khâu đầu tiên và rất quan trọng trong quá trình phát hiện, bồi dưỡng tài năng. Vì vậy, đổi mới tuyển sinh phải xuất phát từ mục tiêu đổi mới mô hình giáo dục trường chuyên, bảo đảm lựa chọn được những học sinh có nền tảng kiến thức, năng lực tư duy, phẩm chất và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực đào tạo.

Theo phương thức hiện nay, việc tuyển sinh chủ yếu được tổ chức theo từng môn chuyên. Phương thức này có ưu điểm là lựa chọn được những học sinh có năng lực nổi trội ở môn học cụ thể, nhưng cũng có những vấn đề cần nghiên cứu, hoàn thiện, nhất là khi học sinh phải định hướng và tập trung ôn luyện chuyên sâu từ sớm, trong khi năng lực và sở trường của các em có thể tiếp tục phát triển, thay đổi trong quá trình học tập. Dự thảo Thông tư đề xuất chuyển sang tuyển sinh theo ba khối chuyên: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ là cách tiếp cận nhằm đánh giá học sinh trên nền tảng năng lực của một lĩnh vực rộng hơn, thay vì chỉ dựa chủ yếu vào kết quả của một môn thi riêng lẻ.

Bên cạnh đó, dự thảo Thông tư đưa ra mô hình giáo dục ba tầng, cho phép học sinh trải nghiệm, được tư vấn trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu, đồng thời tăng cường học tập liên môn, nghiên cứu khoa học và gắn kết các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu. Đây là một trong những nội dung có ý nghĩa quan trọng nhất của định hướng đổi mới trường chuyên. Theo ông Thái Văn Tài, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tuyển chọn được học sinh có năng lực đầu vào tốt, mà quan trọng hơn là tạo được môi trường và phương thức giáo dục phù hợp để mỗi học sinh phát triển tối đa tiềm năng của mình. Mô hình giáo dục ba tầng trong dự thảo được thiết kế theo hướng có tính liên thông và bổ trợ lẫn nhau…

Trước những dư luận trao đổi về dự thảo Thông tư, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những tiếp thu và thời gian tới sẽ tiếp tục tổ chức các hội thảo chuyên đề lắng nghe ý kiến của các địa phương, nhà trường, cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện Thông tư cho phù hợp và hiệu quả.