Đề xuất tích hợp giá trị và tri thức triết học vào giáo dục phổ thông

Toàn cảnh hội thảo.

Triết học góp phần nâng tầm đổi mới giáo dục phổ thông

Ngày 1/11, Hội Triết học Việt Nam và Khoa Triết học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phối hợp tổ chức hội thảo khoa học Thực tiễn Chương trình giáo dục phổ thông 2018, với chủ đề “Giá trị và tri thức triết học trong giáo dục phổ thông ở Việt Nam hiện nay”.

Hội thảo tập trung trao đổi cơ sở khoa học và thực tiễn, hướng tới đề xuất tích hợp có hệ thống giá trị, tri thức triết học vào chương trình giáo dục phổ thông, phù hợp với đặc điểm nhận thức và từng giai đoạn phát triển của học sinh. Qua đó, góp phần bồi dưỡng thế giới quan khoa học, phương pháp tư duy và năng lực suy xét cho thế hệ trẻ.

GS.TS Phạm Văn Đức - Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, cho rằng triết học và giáo dục có mối quan hệ lâu dài trong lịch sử tư tưởng. Tuy nhiên, việc đưa giá trị và tri thức triết học vào giáo dục phổ thông hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu, làm rõ, từ vai trò, nội dung đến phạm vi và cách tiếp cận phù hợp.

Vì vậy, hội thảo là diễn đàn để các nhà nghiên cứu, chuyên gia giáo dục và giáo viên trao đổi, nhận diện những vấn đề đặt ra, bước đầu xác định các hướng nghiên cứu cần thiết.

GS.TS Phạm Văn Đức - Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

Đề cập yêu cầu đổi mới giáo dục, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - cho biết, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã triển khai hết một chu kỳ. Bên cạnh những kết quả tích cực, chương trình cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh, bổ sung để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, chuyển biến căn bản của chương trình là từ truyền thụ kiến thức sang hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực người học. Tuy nhiên, cần tiếp tục đặt ra câu hỏi: Thành tích cao của học sinh Việt Nam trong các môn khoa học tự nhiên tại các kỳ đánh giá quốc tế đã thực sự chuyển hóa thành động lực bứt phá cho đất nước hay chưa? Bên cạnh năng lực giải quyết bài toán, học sinh cần được trang bị năng lực làm người, biết suy nghĩ, lựa chọn và hành động có trách nhiệm.

Từ góc nhìn này, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà nhấn mạnh vai trò của tư duy triết học, đặc biệt là tư duy biện chứng, trong quá trình xây dựng và điều chỉnh chương trình. Những vấn đề như phân bổ nội dung, thời lượng các môn học, bổ sung môn học mới hay đưa trí tuệ nhân tạo vào dạy học cần được xem xét trên cơ sở khoa học và tư duy tổng thể. Ông kỳ vọng các ý kiến tại hội thảo sẽ góp phần cung cấp luận cứ cho quá trình điều chỉnh chương trình và biên soạn sách giáo khoa trong thời gian tới.

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội trao đổi tại hội thảo.

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, nếu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đánh dấu bước chuyển từ giáo dục tri thức sang phát triển phẩm chất, năng lực, thì triết học cần góp phần đưa sự chuyển đổi ấy lên tầm cao mới: từ năng lực thích ứng đến năng lực kiến tạo; từ tiếp nhận tri thức đến làm chủ quá trình nhận thức; từ hiểu biết giá trị đến tự giác lựa chọn và thực hiện giá trị.

Vai trò của triết học trong đời sống học đường

Làm rõ hơn vai trò của triết học trong đời sống học đường, PGS.TS Trần Đăng Sinh - Phó Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, Chi hội trưởng Chi hội Triết học cơ sở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - cho rằng, giáo dục triết học cần xuất phát từ những vấn đề thiết thực: nhận thức thế giới như thế nào, căn cứ nào để đánh giá một nhận định, lựa chọn và ứng xử ra sao với tự nhiên, xã hội và bản thân.

Những vấn đề này hiện diện trong các tình huống hằng ngày, từ tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội, giải quyết bất đồng với bạn bè đến ứng xử trước hành vi thiếu trung thực và xác định mục tiêu học tập, nghề nghiệp. Vì vậy, giáo dục giá trị, tư duy và tri thức triết học cần gắn với yêu cầu phát triển toàn diện, phù hợp đặc điểm lứa tuổi và điều kiện dạy học.

Theo PGS.TS Trần Đăng Sinh, cần phân biệt rõ ba nội dung có quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất. Giá trị triết học góp phần bồi dưỡng tinh thần tôn trọng sự thật, thái độ đối thoại và ý thức trách nhiệm. Tri thức triết học giúp học sinh tiếp cận những vấn đề chung về thế giới, con người và xã hội. Tư duy triết học thể hiện ở khả năng đặt câu hỏi, xem xét căn cứ của nhận định, nhận diện mối liên hệ và suy xét hệ quả của lựa chọn.

Việc xác định rõ nội hàm các nội dung này có ý nghĩa đối với thiết kế chương trình và phương pháp giáo dục. Học sinh không chỉ cần ghi nhớ kiến thức mà còn phải biết vận dụng để lý giải tình huống, phân biệt ý kiến cá nhân với lập luận có căn cứ. Hiệu quả giáo dục vì thế cần được đánh giá qua sự tiến bộ trong suy nghĩ, đối thoại và hành động của người học.

PGS.TS Trần Đăng Sinh - Phó Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, Chi hội trưởng Chi hội Triết học cơ sở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phát biểu tại hội thảo.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận bốn nhóm vấn đề: cơ sở lý luận về vai trò của giá trị, tri thức và tư duy triết học trong giáo dục con người; thực trạng thể hiện các nội dung này trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018; sự cần thiết của giáo dục triết học đối với phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện và ý thức trách nhiệm; kinh nghiệm trong nước, quốc tế và phương án tích hợp theo từng cấp học.

Các đại biểu cũng đề xuất chú trọng xây dựng học liệu, bồi dưỡng giáo viên, nghiên cứu cơ chế và lộ trình thí điểm với tiêu chí đánh giá cụ thể.