Tương lai làng nghề trong lựa chọn của người trẻ

Sức trẻ hòa vào nghề truyền thống

Tại làng nghề khảm trai Chuôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ, chị Nguyễn Thị Minh Châu (24 tuổi) đã đưa kỹ thuật khảm trai truyền thống vào những sản phẩm gần gũi với đời sống hiện đại. Thay vì chỉ tập trung vào đồ nội thất, sản phẩm của Minh Châu được phát triển theo hướng nhỏ gọn, có tính ứng dụng như trâm cài tóc, kẹp tóc, móc treo túi, gương hay khung tranh. Những món đồ thủ công có mức giá phù hợp hơn với người trẻ, đồng thời được giới thiệu qua các nền tảng mạng xã hội.

Sự kết hợp giữa tư duy thiết kế, khả năng tiếp cận khách hàng mới của một người trẻ như Châu được hòa cùng với kỹ thuật chuẩn xác do nghệ nhân truyền lại. Châu được chính bà của mình - nghệ nhân Nguyễn Thị Vui, Chủ nhiệm Hợp tác xã sơn khảm Ngọ Hạ truyền nghề. Hiểu hơn về nghề, chị mạnh dạn đưa kỹ thuật khảm trai vào những sản phẩm mới nhưng vẫn chú trọng đặc tính của chất liệu và yêu cầu của công đoạn thủ công. Tư duy của người trẻ này về nghề truyền thống chính là tìm ra công năng và nhóm khách hàng mới cho sản phẩm vốn quen thuộc.

Những chiếc trâm cài được Nguyễn Thị Minh Châu sáng tạo ứng dụng kỹ thuật khảm trai truyền thống, giới thiệu, quảng bá trên mạng xã hội. Ảnh: Mun Artisan

Ở làng nghề làm quạt Chàng Sơn, xã Thạch Thất, Nguyễn Thành Long (sinh năm 2002) cũng lựa chọn trở về với nghề gia đình sau khi học ngành quản trị kinh doanh. Với xưởng Quạt Từ Tâm, Long kết hợp một số công đoạn ứng dụng công nghệ như in kỹ thuật số, cắt laser với các thao tác thủ công trong quá trình hoàn thiện sản phẩm. Nhờ đó, mẫu mã quạt được mở rộng, có thêm lựa chọn dành cho khách hàng trẻ, quà tặng và khách du lịch.

Trong khi đó, ở làng tò he Xuân La, xã Phượng Dực, nghệ nhân Đặng Văn Hậu chủ động đưa nghề đến gần công chúng hơn thông qua mạng xã hội. Anh không chỉ giới thiệu sản phẩm mà còn nghiên cứu, phục dựng các mẫu tò he gắn với nhân vật văn hóa dân gian như tuồng, quan họ, ca trù; tổ chức các buổi hướng dẫn miễn phí và truyền nghề.

Các sản phẩm tò he của anh Đặng Văn Hậu được tạo hình phong phú, từ nhân vật dân gian đến những hình tượng quen thuộc trong đời sống người Việt. Ảnh: Trà My

Theo chị Trần Thị Ngọc Hân, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, người trẻ có thế mạnh về tư duy thiết kế, khả năng nắm bắt thị hiếu, kỹ năng kinh doanh, sử dụng công nghệ và truyền thông trên nền tảng số. Họ cũng có thể tham gia vào những công việc không trực tiếp làm ra sản phẩm, như nghiên cứu tư liệu, kể câu chuyện về làng nghề, kết nối nghệ nhân với khách hàng và đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng.

Cổ vũ người trẻ nối nghiệp cha ông

PGS.TS Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởngViện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, từng nhấn mạnh tại hội nghị góp ý dự thảo kế hoạch phát triển làng nghề của Hà Nội rằng, cần quan tâm tôn vinh và có chế độ đãi ngộ phù hợp đối với nghệ nhân – những người trực tiếp nắm giữ, thực hành và truyền dạy tri thức nghề. Cùng với đó là yêu cầu kiểm kê, bảo vệ các giá trị văn hóa gắn với nghề thủ công và chú trọng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm sáng tạo, hạn chế tình trạng sao chép, sử dụng trái phép mẫu mã.

Anh Long ứng dụng tư duy kinh doanh và công nghệ hiện đại nhằm tìm hướng phát triển mới cho sản phẩm quạt truyền thống. Ảnh: Anh Thư

Ở cấp địa phương, việc hỗ trợ người trẻ cần gắn với những nhu cầu cụ thể của từng làng nghề: Có nghệ nhân hướng dẫn, có không gian thực hành, được tiếp cận vốn và thiết bị phù hợp, được tư vấn thiết kế, xây dựng thương hiệu và kết nối với các kênh tiêu thụ. Với những nghề có tiềm năng phát triển du lịch, địa phương có thể tạo điều kiện để người trẻ tham gia tổ chức hoạt động trải nghiệm, trình diễn kỹ thuật, giới thiệu sản phẩm và kể câu chuyện văn hóa của làng nghề.

Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch UBND xã Phượng Dực cho rằng, việc bảo tồn nghề cần gắn với tạo sinh kế và mở rộng cơ hội phát triển cho người làm nghề, nhất là thế hệ trẻ. Là địa phương có làng tò he Xuân La, xã Phượng Dực định hướng xây dựng không gian giới thiệu, trình diễn và trải nghiệm nghề tò he, qua đó giúp người dân, du khách hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, đồng thời tạo thêm cơ hội để các cơ sở sản xuất quảng bá, tiêu thụ sản phẩm.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và phát huy tài năng văn hóa, nghệ thuật, trong đó chú trọng các loại hình nghệ thuật truyền thống; đồng thời có chính sách hỗ trợ sáng tạo văn hóa trong không gian số. Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu xây dựng hệ sinh thái văn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, xác định người dân vừa là chủ thể, vừa là trung tâm; khuyến khích kết nối văn hóa với du lịch, thương mại và công nghệ để hình thành chuỗi giá trị.

Với Hà Nội, Kế hoạch số 161/KH-UBND ngày 20-4-2026 của UBND thành phố Hà Nội về phát triển ngành nghề nông thôn năm 2026 đã đề cập nhiều nhiệm vụ có liên quan trực tiếp đến việc tạo điều kiện cho thế hệ kế cận. Thành phố đặt ra các giải pháp hỗ trợ ứng dụng công nghệ số trong sản xuất; đào tạo nghề trình độ sơ cấp và dưới 3 tháng; nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh; phát triển trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề gắn với du lịch...

Cùng với đó, Chương trình khuyến công thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 là một trong những cơ sở để hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới máy móc, thiết bị và nâng cao năng lực sản xuất. Những chính sách này sẽ phát huy hiệu quả hơn khi được chuyển thành các chương trình hỗ trợ cụ thể, phù hợp với quy mô và điều kiện của từng làng nghề, nhất là những cơ sở do người trẻ khởi nghiệp hoặc tiếp quản.

Mở lối cho người trẻ có cơ hội học nghề từ những người thợ giỏi, có điều kiện phát huy năng lực sáng tạo và tìm được chỗ đứng trên thị trường cũng chính là hướng đi cho nghề phát triển. Đó cũng là cách để những giá trị văn hóa tiếp tục được bồi đắp, trở thành nguồn lực sáng tạo và sinh kế của cộng đồng.