Đề xuất xây dựng Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân

Khó khăn của kinh tế tư nhân không phải mới

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 20/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030.

Phát biểu ý kiến liên quan đến phát triển khu vực kinh tế tư nhân, đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân đoàn Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, theo báo cáo của Chính phủ, GDP năm 2025 đạt 8,02%. Đóng góp vào kết quả này không chỉ từ kinh tế nhà nước và FDI, mà còn đến từ sự bền bỉ của kinh tế tư nhân - với mức khoảng 51% GDP mỗi năm, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho hơn 82% lực lượng lao động và gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội.

Tuy nhiên, theo đại biểu, phía sau những con số tăng trưởng đó, số lượng doanh nghiệp rời khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Và dù đóng góp hơn một nửa GDP, nhưng khu vực này chỉ chiếm khoảng 30% xuất khẩu, số còn lại thuộc về FDI.

“Chênh lệch đó phản ánh một thực tế rằng, kinh tế tư nhân vẫn chủ yếu hoạt động ở thị trường nội địa, gia công hoặc các phân khúc giá trị thấp, trong khi những lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao và hạ tầng lại thiếu vắng vai trò dẫn dắt của kinh tế tư nhân”, đại biểu chỉ rõ và đặt câu hỏi “Phải chăng một khu vực được xác định là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế vẫn đang vận hành trong một khuôn khổ thể chế chưa tương xứng?”.

Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân đoàn Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị xây dựng Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân

Cũng theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, những khó khăn của kinh tế tư nhân không phải là mới, dù đã được nhận diện trong nhiều năm và đề cập trong nhiều nghị quyết, nhiều luật nhưng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Dẫn số liệu từ Báo cáo PCI trong 5 năm qua, ông cho biết, tiếp cận tín dụng luôn là khó khăn lớn nhất của khu vực này. Hiện chỉ khoảng 30% doanh nghiệp tiếp cận được vốn tín dụng chính thức, trong khi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có hiệu lực gần 10 năm.

Đáng chú ý, theo đại biểu, Nghị quyết 198 của Quốc hội là một nỗ lực quan trọng nhằm lấp các khoảng trống của các quy định hiện hành. Tuy nhiên, các ưu đãi lãi suất chủ yếu gắn với điều kiện dự án xanh, tiêu chuẩn ESG, tức là hỗ trợ có điều kiện, chứ chưa phải là quyền được bảo vệ một cách thực chất. Dù đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện chính sách, nhưng phải thừa nhận rằng, cách tiếp cận vẫn thiên về “hỗ trợ”, trong khi điều doanh nghiệp cần không phải là hỗ trợ, bởi còn tư duy hỗ trợ thì khó xóa rào cản xin - cho.

“Điều họ cần là một khung pháp lý vững chắc, ổn định, bình đẳng và có thể thi hành để họ có thể yên tâm đầu tư dài hạn, đặc biệt trong những lĩnh vực mà nền kinh tế đang rất cần như hạ tầng, năng lượng và công nghệ cao”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nêu quan điểm; đồng thời cho rằng, chúng ta đã có hệ thống các nghị quyết, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhưng các luật này chủ yếu điều chỉnh từng lĩnh vực cụ thể. Điều còn thiếu là một nguyên tắc xuyên suốt, có tính nền tảng, bảo đảm quyền và tạo lập niềm tin cho khu vực kinh tế tư nhân trong toàn bộ hệ thống pháp luật.

Đề xuất xây luật bảo vệ quyền phát triển kinh tế tư nhân

Tại Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo phải kiến tạo hệ sinh thái công bằng; tạo điều kiện để kinh tế tư nhân bứt phá, hình thành các tập đoàn tư nhân đủ năng lực tham gia hạ tầng trọng điểm, công nghệ cao và các lĩnh vực chiến lược; đặt mục tiêu kinh tế tư nhân đóng góp 70% GDP vào năm 2030. Thủ tướng cũng cam kết tạo mọi điều kiện để doanh nghiệp tư nhân phát triển.

Tuy nhiên, từ Nghị quyết 68 đến nay, Quốc hội mới chỉ ban hành thêm Nghị quyết 198. Theo tinh thần Kết luận số 17 của Bộ Chính trị, yêu cầu hoàn thành việc thể chế hóa ngay trong năm 2026 các nghị quyết chiến lược, trụ cột của Trung ương và Bộ Chính trị, mà Nghị quyết 68 là một trong số đó.

Vì vậy, đại biểu đề nghị xây dựng Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân và “không thể chậm trễ hơn nữa” - đại biểu nhấn mạnh và cho rằng, đây không phải là một đạo luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh cụ thể, cũng không tạo thêm cơ chế ưu đãi riêng lẻ, mà là xác lập các nguyên tắc nền tảng về bảo vệ quyền, bảo đảm sự ổn định và tính dự báo của môi trường pháp lý, làm cơ sở để các luật chuyên ngành tham chiếu và thực thi thống nhất.

Đại biểu đề xuất, nội dung luật này tập trung vào các nội dung chính như:

Thứ nhất, luật hóa nguyên tắc bình đẳng thực chất và nhất quán giữa các thành phần kinh tế trong tiếp cận các nguồn lực và cơ hội phát triển từ đất đai, tín dụng, đầu tư và thị trường.

Thứ hai, xác lập vùng an toàn pháp lý cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo vệ quyền tài sản dài hạn theo hướng người thực hiện đúng quy định pháp luật tại thời điểm quyết định thì được bảo vệ, hạn chế tối đa rủi ro phát sinh từ thay đổi chính sách hoặc cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi.

Thứ ba, thiết lập cơ chế giám sát thông qua báo cáo thường niên của Chính phủ trước Quốc hội về thực thi các quyền của khu vực kinh tế tư nhân, để đánh giá một cách toàn diện môi trường phát triển cho khu vực này. Nếu không có giám sát thường xuyên, thì các cam kết chính sách dù đã được luật hóa vẫn rất khó đi đúng quỹ đạo như kỳ vọng.

Dẫn kinh nghiệm từ Hàn Quốc, đại biểu Phạm Trọng Nhân cho hay, Hàn Quốc ban hành Luật Điều tiết Độc quyền và Thương mại Công bằng từ năm 1980, tạo nền tảng thể chế để kinh tế tư nhân phát triển song hành với các tập đoàn lớn, đặt nền móng cho kỳ tích Sông Hàn...Họ thành công không phải vì ưu đãi cho doanh nghiệp nhiều hơn, mà vì đã tạo được một nền tảng thể chế đủ vững chắc để khu vực tư nhân an tâm phát triển và đủ năng lực tham gia vào những lĩnh vực quyết định tương lai quốc gia.

"Chúng ta đang ở thời điểm rất đặc biệt của lịch sử phát triển đất nước với các mục tiêu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đặt ra và quyết tâm của Thủ tướng cùng cả hệ thống chính trị đang nỗ lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Bên cạnh Luật Thủ đô chuẩn bị thông qua và Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh đang chuẩn bị để khai thông các cực tăng trưởng chiến lược, Quốc hội cũng cần mở đầu chương mới cho hành trình vươn mình bằng một đạo luật nền tảng cho kinh tế tư nhân, để chuyển từ lời hứa sang thiết chế, từ chủ trương sang bảo đảm pháp lý để khu vực được xác định là “động lực quan trọng nhất” có đủ năng lực thực chất cho kiến tạo phát triển.

Tôi kiến nghị đưa vào Nghị quyết của kỳ họp này, giao Chính phủ phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẩn trương xây dựng và trình Quốc hội dự án Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân ngay tại kỳ họp cuối năm nay", đại biểu Phạm Trọng Nhân nêu ý kiến.