Đêm lễ hội thắp sáng đường phố Tây Ban Nha dịp đầu năm

Quang cảnh một góc đoàn diễu hành Cabalgata de Reyes ở Tây Ban Nha. Ảnh: Spain Life Exclusive

Khi nhiều quốc gia châu Âu chuẩn bị cho Lễ hiển linh (Epiphany), các thành phố và thị trấn trên khắp Tây Ban Nha đồng loạt khoác lên mình không khí lễ hội rộn ràng với Lễ diễu hành truyền thống Cabalgata de Reyes diễn ra chính thức vào ngày 5/1 hàng năm. Đây là một trong những sự kiện văn hóa-dân gian có tính cộng đồng, quy mô lớn và có sức sống bền bỉ nhất tại quốc gia Nam Âu này, thu hút hàng triệu người dân và du khách, đặc biệt là trẻ em, tham gia và theo dõi.

Trong đời sống văn hóa châu Âu, Epiphany (diễn ra vào ngày 6/1) không chỉ là một trọng lễ của Ki-tô giáo, mà còn là điểm khởi phát cho nhiều sinh hoạt văn hóa-lễ hội mang tính cộng đồng. Epiphany đánh dấu khép lại mùa Giáng sinh, với các nghi thức nhà thờ, những cuộc sum họp gia đình và các phong tục đặc trưng như chúc phúc, tặng quà cho trẻ em, thưởng thức bánh lễ. Riêng tại Tây Ban Nha, Epiphany mang sắc thái vừa thiêng liêng, vừa đậm tính cộng đồng. Đêm trước ngày 6/1, Cabalgata de Reyes trở thành “lời mở màn” rộn ràng, còn sáng 6/1 là thời điểm các gia đình quây quần, trẻ em nhận quà và không khí lễ hội tiếp tục lan tỏa từ đường phố vào từng mái nhà.

Về nguồn gốc, Epiphany tưởng niệm sự kiện các Magi (thường được gọi là Ba nhà thông thái theo truyền thống) đến chiêm bái Chúa Giê-su chào đời. Trong Kinh thánh, các Magi không được mô tả là vua, cũng không xác định số người cụ thể. Tuy nhiên, qua nhiều thế kỷ phát triển của truyền thống Ki-tô giáo châu Âu, hình tượng này dần được dân gian hóa thành Ba vua, với tên gọi quen thuộc Melchior, Gaspar và Balthasar. Chính sự chuyển hóa từ biểu tượng tôn giáo sang hình tượng văn hóa này đã tạo tiền đề cho Cabalgata de Reyes.

Được tổ chức lần đầu vào cuối thế kỷ XIX và nhanh chóng lan rộng khắp Tây Ban Nha, đến nay, Cabalgata de Reyes diễn ra ở hầu hết mọi thành phố và thị trấn trên cả nước, trong đó, các cuộc diễu hành tại Thủ đô Madrid, các thành phố: Barcelona, Seville hay Valencia được xem là lớn nhất và thu hút hàng trăm nghìn người tham dự mỗi năm. Vào buổi tối ngày 5/1, các tuyến phố trung tâm biến thành không gian lễ hội với đoàn xe diễu hành rực rỡ ánh sáng, âm nhạc, vũ công và các nhân vật cổ tích, dẫn đầu là các Magi trong trang phục lộng lẫy.

Một nét đặc trưng của Cabalgata de Reyes là tính gia đình và cộng đồng rất rõ rệt. Trẻ em là trung tâm của lễ hội. Theo truyền thống, các Magi sẽ tung kẹo, quà nhỏ tặng cho các em nhỏ-một hành động mang ý nghĩa ban phúc lành và may mắn cho năm mới. Nhiều gia đình Tây Ban Nha coi việc đưa con cái đi xem diễu hành là nghi thức không thể thiếu, tương tự vai trò của đêm Giáng sinh ở các quốc gia khác. Với trẻ em, đêm 5/1 còn quan trọng hơn cả Giáng sinh, bởi theo truyền thống Tây Ban Nha, các Magi mới là những người mang quà, thay vì ông già Noel.

Ngoài yếu tố vui chơi, Cabalgata de Reyes còn phản ánh rõ bản sắc địa phương. Mỗi thành phố đều đưa vào lễ diễu hành những đặc trưng vùng miền riêng, từ âm nhạc truyền thống, trang phục dân gian cho tới các chủ đề lịch sử hoặc huyền thoại địa phương. Ở một số vùng, đoàn diễu hành còn lồng ghép thông điệp xã hội đương đại như bảo vệ môi trường, đa dạng văn hóa hay đoàn kết cộng đồng, cho thấy lễ hội không đứng ngoài nhịp sống hiện đại.

Song song với lễ diễu hành, ẩm thực cũng là một phần không thể tách rời trong dịp này tại Tây Ban Nha. Roscon de Reyes-chiếc bánh vòng truyền thống trang trí hoa quả sấy tượng trưng cho vương miện, xuất hiện trong hầu hết các gia đình. Bên trong bánh thường giấu một món đồ nhỏ; người tìm thấy sẽ gặp may mắn trong năm mới, còn người tìm thấy hạt đậu khô theo truyền thống sẽ phải mua bánh cho năm sau. Phong tục này góp phần kéo dài không khí lễ hội từ đường phố vào không gian gia đình.

Từ góc nhìn văn hóa, Cabalgata de Reyes là ví dụ tiêu biểu cho cách một lễ tôn giáo được thế tục hóa mà không mất đi ý nghĩa cốt lõi. Lễ hội không nhằm tái hiện nghi thức tôn giáo, mà nhấn mạnh yếu tố kể chuyện, trình diễn và gắn kết xã hội. Nhờ đó, Cabalgata de Reyes vượt ra khỏi khuôn khổ tôn giáo, trở thành một di sản văn hóa sống, được cả người theo đạo và không theo đạo đón nhận.

Trong bối cảnh châu Âu hiện đại, khi nhiều lễ hội truyền thống đối mặt nguy cơ mai một, Cabalgata de Reyes vẫn duy trì sức hút mạnh mẽ nhờ khả năng thích nghi. Việc kết hợp hình tượng các Magi mang tính biểu tượng với hình thức diễu hành đương đại đã giúp lễ hội này tiếp tục là điểm nhấn văn hóa mỗi dịp đầu năm, đồng thời phản ánh cách các xã hội châu Âu bảo tồn và tái tạo di sản truyền thống trong đời sống hiện đại.

Như Quỳnh