Dệt may phát tín hiệu cho cuộc đua nâng hạng doanh nghiệp xuất khẩu

Không còn là cảnh báo xa xôi, áp lực từ thị trường toàn cầu đang buộc doanh nghiệp (DN) dệt may Việt Nam phải lựa chọn: hoặc chuyển đổi toàn diện, hoặc bị loại khỏi cuộc chơi.

Tăng giá trị để giữ thị phần

Trong báo cáo cập nhật ngành dệt may vào trung tuần tháng 6/2026, Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán Shinhan Việt Nam (SSV) đã đưa ra một thông tin đáng chú ý: tổng cầu dệt may thế giới được dự báo gia tăng chậm lại với tốc độ 2-3%/năm.

DN dệt may Việt Nam làm việc trực tiếp với các nhà thu mua quốc tế, tìm kiếm cơ hội mở rộng đơn hàng và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Như vậy tức là "chiếc bánh thị phần" toàn cầu gần như không lớn thêm đáng kể. Ai muốn có phần lớn hơn, phải "giật" từ tay người khác. “Tăng trưởng xuất khẩu của từng quốc gia sẽ phụ thuộc chủ yếu vào khả năng cạnh tranh và giành thị phần từ các đối thủ”, Shinhan nhấn mạnh.

Có thể thấy chiến lược “mở rộng quy mô, tăng sản lượng” từng giúp dệt may Việt Nam bứt phá nay không còn hiệu quả khi sân chơi đã đổi khác. Các đối thủ như Bangladesh, Ấn Độ, Indonesia và Ethiopia đang cạnh tranh mạnh ở phân khúc kỹ thuật thấp. Trong khi đó, nhà mua hàng ngày càng siết chặt yêu cầu về đơn hàng nhỏ, giao nhanh, vòng đời ngắn cùng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất, phát thải và lao động, vốn đã trở thành điều kiện bắt buộc để ký hợp đồng.

Các DN dệt may Việt Nam phải chuyển từ tư duy mở rộng sang tối ưu giá trị, đẩy mạnh sản xuất các sản phẩm ngách có giá trị gia tăng cao và tập trung nâng cấp danh mục sản phẩm.

Trước tình hình trên, các chiến lược sản xuất truyền thống dần bộc lộ giới hạn. Theo Shinhan, trọng tâm của dệt may Việt Nam giai đoạn tới không còn là mở rộng quy mô sản xuất, mà là nâng cao chất lượng cốt lõi thông qua chuyển đổi mô hình và nâng cấp năng lực cạnh tranh.

Để đạt được điều đó, các DN dệt may Việt Nam phải chuyển từ tư duy mở rộng sang tối ưu giá trị. Cụ thể, DN cần đẩy mạnh sản xuất các sản phẩm ngách có giá trị gia tăng cao và tập trung nâng cấp danh mục sản phẩm. Đồng thời, cần đầu tư điện mặt trời tại nhà máy để đáp ứng tiêu chuẩn ESG và giảm chi phí vốn, cùng với việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất nhằm rút ngắn lead-time, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng quốc tế và củng cố năng lực cạnh tranh.

Từ thực tế như vậy, Shinhan đánh giá triển vọng xuất khẩu dệt may nửa cuối năm 2026 tiếp tục nghiêng về phân khúc giá trị cao. Cạnh tranh ở nhóm sản phẩm kỹ thuật thấp như áo phông, áo sơ mi hay đồ trẻ em đang gia tăng mạnh. Vì vậy, dịch chuyển sang thị trường ngách, đặc biệt là đồ thể thao, được xem là hướng đi giúp DN Việt mở rộng thị phần và cải thiện biên lợi nhuận.

Động lực cho xu hướng này đến từ quy mô thị trường đồ thể thao toàn cầu dự kiến tăng trưởng khoảng 6%/năm trong giai đoạn 2026–2030. Bên cạnh đó, dư địa tăng trưởng tại Việt Nam vẫn còn lớn, nhất là khi các thương hiệu như Nike, Adidas hay Lululemon tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc.

Song song với dịch chuyển sản phẩm, Shinhan chỉ rõ xuất khẩu dệt may muốn tạo lợi thế cạnh tranh phải đẩy mạnh ứng dụng AI. Khi thời gian giao hàng ngày càng rút ngắn, đơn hàng nhỏ lẻ gia tăng và yêu cầu ngày càng đa dạng, AI trở thành công cụ quan trọng để nâng cao năng suất và kiểm soát chất lượng. Hơn nữa, DN cũng cần đầu tư điện mặt trời tại nhà máy nhằm đáp ứng tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) và tối ưu chi phí vốn.

Soi kỹ sẽ thấy ngành dệt may Việt Nam đang chịu áp lực kép từ thị trường toàn cầu. Đơn hàng có xu hướng nhỏ hơn, yêu cầu đổi mẫu mã nhanh hơn và thời gian giao hàng ngày càng khắt khe. Cùng với đó là các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, buộc DN phải thay đổi toàn diện từ tư duy đến phương thức vận hành sản xuất.

Không còn thời gian để chờ

Trước áp lực như thế, ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) nhấn mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI không còn là xu hướng mà là yêu cầu sống còn.

Ông Giang cho biết nhiều nhà máy vẫn vận hành theo kinh nghiệm, trong khi dữ liệu giữa các công đoạn bị chia cắt và thiếu kết nối thời gian thực. Điều này khiến sản lượng có thể tăng nhưng biên lợi nhuận suy giảm, còn chất lượng khó kiểm soát đồng bộ. Vì vậy, nhà máy thông minh vận hành bằng dữ liệu đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì năng lực cạnh tranh.

Mở rộng ra ngoài ngành dệt may, bài toán này cũng đang đặt ra với cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu nói chung. Tại chương trình đào tạo nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế cho cộng đồng DN diễn ra hôm 18/6, bà Hồ Thị Quyên, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi kép trong sản xuất.

Theo đó, DN cần tiếp cận đồng thời xu hướng ESG và chuyển đổi xanh, cùng với việc ứng dụng các công nghệ như ERP (hệ thống hoạch định nguồn lực DN), MES (hệ thống điều hành sản xuất), IoT (internet vạn vật) và AI để tối ưu vận hành, quản trị và phát triển mô hình nhà máy thông minh.

Bà Quyên lưu ý chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hiện không còn là hai quá trình tách biệt, mà đang hội tụ thành chiến lược “chuyển đổi kép”. Trong đó, công nghệ số trở thành công cụ thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN.

Như bộc bạch của vị phó giám đốc ITPC, xu hướng chuyển đổi xanh hiện nay không còn là lựa chọn mà đã trở thành “tấm hộ chiếu” bắt buộc đối với hàng hóa Việt Nam.

“Trước các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ EU và Hoa Kỳ, việc triển khai đồng bộ mô hình chuyển đổi kép, kết hợp số hóa và xanh hóa, được xem là giải pháp giúp DN tối ưu nguồn lực. Theo Bộ Công Thương, mô hình này có thể giúp DN tiết kiệm 10-15% chi phí vận hành, tăng 20% năng suất và giảm 5-8% lượng phát thải CO₂ mỗi năm.”, bà Quyên nói.

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hiện không còn là hai quá trình tách biệt, mà đang hội tụ thành chiến lược “chuyển đổi kép”. Trong đó, công nghệ số trở thành công cụ thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC)

Từ góc độ thực tiễn toàn cầu, ông Huỳnh Thanh Trung, Giám đốc Công ty Cổ phần Leanwares, cho biết các quy định đối với hàng hóa xuất khẩu đang thay đổi nhanh chóng. Trong đó, đáng chú ý là lộ trình áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Chỉ thị báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) của EU.

Theo ông Trung, để tránh tình trạng quá tải dữ liệu khi triển khai ESG, các DN cần xây dựng bộ KPI trọng yếu. Đồng thời, cần quản trị dòng dữ liệu ngay từ xưởng sản xuất theo hướng minh bạch và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Cuộc cạnh tranh xuất khẩu đã bước sang giai đoạn mới, nơi mà lợi thế giá rẻ không còn mang tính dài hạn và quy mô sản xuất cũng không còn là yếu tố quyết định.

Những yêu cầu nêu trên cho thấy bài toán cạnh tranh của DN xuất khẩu đang thay đổi nhanh chóng. Nhìn từ ngành dệt may có thể thấy một xu hướng đang hình thành rõ rệt. Cuộc cạnh tranh xuất khẩu đã bước sang giai đoạn mới, nơi mà lợi thế giá rẻ không còn mang tính dài hạn và quy mô sản xuất cũng không còn là yếu tố quyết định.

Thay vào đó, cạnh tranh chuyển sang năng lực tổng hợp, gồm công nghệ, dữ liệu, ESG và tốc độ phản ứng thị trường. Câu hỏi không còn là sản xuất bao nhiêu, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị trên mỗi đơn hàng. Trong cuộc đua này, khoảng cách không còn đo bằng quy mô hay chi phí, mà bằng tốc độ thích ứng và năng lực tạo giá trị mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Và đặc biệt, không còn thời gian để chờ.