Di chuyển di tích để nâng cấp hạ tầng: Cần giữ gìn toàn vẹn không gian di sản

Một góc công trường xây dựng sân bay Gia Bình nhìn từ trên cao. (Ảnh: Việt Hùng/TTXVN)

Việc di chuyển di tích để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ các sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC 2027 nhận được sự đồng tình của đại biểu Quốc hội.

Song, có ý kiến băn khoăn về việc đảm bảo tính toàn vẹn của không gian di sản bởi “nhìn về phía trước thì đây là công trình chiến lược phục vụ tương lai nhưng phía sau là công trình mang ký ức của nhiều thế hệ người Việt” như lời đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn thành phố Huế).

Để người dân tham gia bảo tồn

Sáng 23/8, Quốc hội thảo luận về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển đình Đông Côi, phường Thuận Thành và đình Tam Sơn, xã Lương Tài (Bắc Ninh) trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.

Đình làng Tam Sơn được khởi dựng vào thời Lê, có quy mô kiến trúc chữ Đinh, gồm 7 gian Tiền đường và 2 gian Hậu cung. Đình Tam Sơn thờ tướng công Phạm Hồng, một trong những danh tướng thời Lý Thái Tông. Đình Tam Sơn được xếp hạng là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp tỉnh năm 2003. Hiện đình Tam Sơn còn lưu giữ một số đồ thờ như: Thần tích, 5 đạo sắc phong, hương án, kiệu, bát bửu, bia đá…

Đình Đông Côi là nơi nhân dân địa phương thờ phụng tam vị Thành hoàng là 3 anh em họ Nguyễn – những danh tướng đã có công giúp Triệu Quang Phục đánh giặc Lương ở thế kỷ VI. Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hoá năm 2015.

Hiện nay, không có phương án khả thi để giữ nguyên di tích trong khu vực thực hiện dự án và bắt buộc phải di dời toàn bộ các công trình hiện hữu trong phạm vi ranh giới dự án.

Tuy nhiên, Luật Di sản văn hoá (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) không có quy định về việc di dời di tích để thực hiện các dự án đầu tư; đồng thời việc di dời di tích không thuộc thẩm quyền của Chính phủ theo quy định tại Điều 90 Luật Di sản văn hoá.

Đại biểu Quốc hội TP Huế Nguyễn Thị Sửu phát biểu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Thảo luận về dự án này, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn thành phố Huế) tán thành chủ trương di chuyển 2 di tích song cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn tối đa yếu tố vật thể và phi vật thể cấu thành di tích sau khi di chuyển.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho hay hai di tích đang thờ phụng những người có công với đất nước, đã được các triều vua nhiều lần phong sắc ban tặng mỹ tự, được nhân dân tôn thờ, hương hoả. Quan trọng hơn cả, đình làng là nơi sinh hoạt cộng đồng, gắn liền với đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, mang đặc trưng văn hóa vùng Kinh Bắc. Do đó, không thể di chuyển một cách cơ học, tháo dỡ di tích từ nơi này đặt sang nơi khác.

“Nhìn về phía trước, chúng ta thấy đây là công trình chiến lược phục vụ tương lai, nhưng nhìn về phía sau, đây là những công trình mang giá trị ký ức của người Việt nhiều thế hệ. Một con đường có thể mở ra không gian phát triển mới nhưng một di sản mất đi thì không thể tạo dựng lại,” đại biểu Nguyễn Thị Sửu nêu quan điểm.

Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Phạm Hoàng Sơn kiểm tra, đôn đốc tiến độ xây dựng các khu tái định cư phục vụ sân bay Gia Bình. (Ảnh: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh)

Đại biểu cho rằng công trình xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ các sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC 2027 có tiến độ rất cao, không thể kéo dài dự án, do đó cần có quyết định lập pháp có tầm vóc của Quốc hội, phục vụ yêu cầu phát triển mà không làm mất đi giá trị cốt lõi của di sản.

Đại biểu đề xuất việc di chuyển cần đặt trong cơ chế đặc thù, có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quy định, bảo tồn tối đa yếu tố cấu thành di tích sau di chuyển. Bên cạnh đó, cần tham vấn cộng đồng, để người dân có quyền tham gia vào quá trình bảo tồn không gian sinh hoạt tín ngưỡng. Địa phương chịu trách nhiệm với hồ sơ khoa học và kết quả bảo tồn.

Chú trọng bảo vệ hồn cốt di tích

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh khẳng định đình đền mang yếu tố truyền thống gắn với làng xã cộng đồng dân cư.

Việc ban hành Nghị quyết nhằm xác lập cơ sở pháp lý vững chắc với các cơ chế đặc thù cho trường hợp cá biệt, bảo đảm bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, bảo đảm an ninh-quốc phòng.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Quan điểm xây dựng dự thảo là tuân thủ tính hợp hiến, hợp pháp, không trái với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, giữ vững nguyên tắc bảo vệ di tích sau khi di chuyển.

Về nguồn lực thực hiện, Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh sẽ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và các đơn vị có đủ năng lực hoạt động trong lĩnh vực tu bổ, phục hồi di tích chủ trì thực hiện từ nguồn kinh phí do địa phương bố trí.

“Địa phương cần bảo đảm nguyên tắc tu bổ: Không chỉ di chuyển địa điểm mà giữ được hồn cốt di tích, tiếp tục phát huy giá trị văn hóa tinh thần tại địa điểm mới,” Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh.

Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho hay Ủy ban nhất trí cao với Tờ trình của Chính phủ đề xuất việc di chuyển di tích, vừa bảo đảm nhiệm vụ bảo tồn di sản, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho việc hoàn thành hạ tầng chiến lược quốc gia phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho biết, đối với Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn, Ủy ban hoàn toàn nhất trí cho phép áp dụng cơ chế tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 để di chuyển.

Tờ trình của Chính phủ đề nghị di chuyển 3 di tích cấp tỉnh, gồm: Đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), Đình Cả Đông Côi (phường Thuận Thành) và Đình Tam Sơn (xã Lương Tài). Đối với Đền Tân Trăn thuộc phạm vi điều chỉnh của cả Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ rà soát kỹ lưỡng thực trạng, pháp lý và chưa xem xét đưa nội dung di dời đền Tân Trăn vào Nghị quyết lần này./.