Di sản địa chất - nguồn sinh kế cho cộng đồng

Du khách tham quan Làng du lịch cộng đồng xã Hữu Liên (Lạng Sơn). Ảnh: Anh Tuấn/TTXVN

Loại hình du lịch mới tại vùng núi

Xã Hữu Liên sở hữu hơn 250 đường leo với đủ các cấp độ từ 5a (dành cho người mới bắt đầu) đến 9a (thử thách cực đại cho vận động viên chuyên nghiệp), thu hút đông đảo giới trẻ và khách du lịch quốc tế đến để chinh phục đỉnh cao và trải nghiệm.

Hữu Liên đã thực sự vươn mình thức dậy, biến di sản địa chất thành nguồn sinh kế bền vững cho cộng đồng các dân tộc tại địa phương mà không cần phải đánh đổi môi trường.

Câu chuyện bắt đầu từ những năm 2012, khi Jean Verly - người Pháp gốc Việt sáng lập Câu lạc bộ leo núi VietClimb và những người bạn quốc tế đầu tiên đặt chân đến đây, nhận ra Yên Thịnh không hề thua kém Krabi (Thái Lan) hay Yangshuo (Trung Quốc) về tiềm năng cho môn thể thao leo núi. Những đường leo (routes) đầu tiên được thiết lập, những chiếc móc (bolts) chuyên dụng được khoan vào vách đá, mở đường cho một loại hình du lịch mới tại vùng núi nghèo.

Lần đầu trải nghiệm leo núi và thành công chinh phục quãng đường leo núi đầy thử thách, anh Đặng Văn Du chia sẻ, khi đứng trên đỉnh, anh cảm thấy mình đã vượt qua ngưỡng giới hạn của bản thân, một cảm giác tuyệt vời. Còn cô gái trẻ Dương Thị Hồng sau trải nghiệm leo núi Hữu Liên bộc bạch, cảm thấy vô cùng sung sướng, đây là động lực để lần tới khi trở lại Lạng Sơn sẽ chinh phục những đỉnh cao mới.

Nhớ lại những ngày đầu khi loại hình du lịch leo núi “bén duyên” với Hữu Liên, anh Ngô Ất Mão - chủ Mão Homestay, một trong những người tiên phong làm du lịch tại xã Hữu Liên chia sẻ: "Ngày xưa thấy người Tây đến leo núi, bà con lạ lắm, không hiểu họ leo làm gì? Nhưng rồi khách đến cần chỗ ngủ, cần cái ăn. Nhà mình sửa lại nếp nhà sàn, nấu cơm cho khách. Giờ thì cả làng làm du lịch, nhưng không phải ai cũng làm homestay. Nhà thì nuôi vịt quay, nhà trồng rau sạch cung cấp, thanh niên thì làm người dẫn đường, khuân vác đồ leo núi… Thu nhập tốt hơn làm ruộng nhiều".

Chủ tịch UBND xã Hữu Liên Nguyễn Quang Hòa cho biết, xã có diện tích hơn 6.000 ha, với 8.042 nhân khẩu, nằm giữa thung lũng đá vôi, hệ sinh thái rừng nguyên sinh và thảo nguyên rộng lớn. Vài năm trở lại đây, cảnh quan nguyên sơ này thu hút mạnh mẽ cộng đồng leo núi trong và ngoài nước. Từ một xã vùng cao từng được xem là “vùng lõm nghèo” của tỉnh Lạng Sơn, nay đang bước sang một trang mới. Nơi đồng bào Kinh, Nùng, Tày, Dao trước đây sống dựa vào nông nghiệp tự cung tự cấp, giờ dần trở thành điểm đến nổi bật về du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm và du lịch cộng đồng.

Hiện nay, trên địa bàn xã có 37 cơ sở lưu trú với hơn 650 lao động tham gia hoạt động du lịch, trong đó có khoảng 470 lao động trực tiếp phục vụ du khách. Trên địa bàn có hơn 450 buồng lưu trú đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ phát triển du lịch. Đây là nguồn lực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Cơ hội lớn nâng tầm vị thế

Giao lưu văn nghệ, lửa trại phục vụ du khách tại Làng du lịch cộng đồng xã Hữu Liên (Lạng Sơn). Ảnh: Anh Tuấn/TTXVN

Năm 2025, Làng du lịch cộng đồng Hữu Liên vinh dự đoạt 2 Giải thưởng Du lịch ASEAN. Đây là cơ hội lớn để quảng bá hình ảnh, nâng tầm vị thế của du lịch cộng đồng tỉnh Lạng Sơn trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế. Xã xác định xây dựng thương hiệu làng du lịch cộng đồng Hữu Liên trên bản đồ du lịch xứ Lạng, phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng hàng đầu. Mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt 210.000 lượt khách du lịch với doanh thu đạt 67,2 tỷ đồng. Xã Hữu Liên phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường tự nhiên và bảo tồn di sản văn hóa, bảo đảm sự phát triển bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Chị Lèo Thu Phương, người dân tộc Nùng đã chuyển từ làm nông bấp bênh sang làm du lịch, xây dựng Homestay Rừng Xanh chia sẻ, để đáp ứng nhu cầu của du khách, gia đình chị đã mở thêm điểm thứ hai. Homestay luôn kín phòng dịp cuối tuần và ngày lễ, với thu nhập ổn định 20 - 25 triệu đồng mỗi tháng. Các thành viên trong gia đình đều có việc làm, thu nhập.

Làn sóng du lịch lan nhanh và những hộ dân khác bắt đầu tham gia. Anh Lê Văn Quý, Trưởng thôn Yên Thịnh, xã Hữu Lũng, đã mở Homestay Phú Quý năm 2022. Khách nước ngoài chiếm khoảng 70%, mỗi người chi tiêu trung bình 400.000 đồng bao gồm lưu trú, ăn uống, thuê xe máy. Thu nhập từ du lịch của gia đình anh tăng gấp đôi so với làm nông. Khi rảnh, anh còn dẫn khách đi thác Hạt, thác Khe Dầu, tắm suối hay cắm trại - những dịch vụ nhỏ nhưng tạo nguồn thu ổn định.

Để hỗ trợ, khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng, Nghị quyết số 19/2025/NQ-HĐND ngày 15/7/2025 của HĐND tỉnh Lạng Sơn về một số chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh và phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, giai đoạn 2025 - 2030 đã thực sự tạo luồng sinh khí mới cho du lịch cộng đồng. Với mức hỗ trợ 100 triệu đồng/homestay khi đáp ứng đủ điều kiện đã giúp ngày càng nhiều hộ tham gia làm du lịch.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đánh giá: Ngay sau khi nghị quyết được ban hành, chúng tôi đã chủ động lấy ý kiến của các ngành, xã phường, doanh nghiệp và hộ kinh doanh có liên quan về dự thảo Hướng dẫn liên ngành triển khai Nghị quyết số 19. Với nguồn kinh phí dự kiến khoảng 16,6 tỷ đồng mỗi năm và thủ tục hành chính được đơn giản hóa, chúng tôi tin tưởng rằng các chính sách sẽ dễ dàng tiếp cận hơn, khuyến khích các doanh nghiệp, hộ gia đình tích cực đăng ký và triển khai các dự án du lịch. Điều này cho thấy sự quyết tâm mạnh mẽ của tỉnh trong việc đầu tư cho du lịch và đảm bảo các chính sách có thể đi vào thực tế.

Từ những câu chuyện khác nhau, có thể thấy một xu hướng chung: Leo núi là điểm khởi đầu, nhưng chính nhu cầu lưu trú - ẩm thực - trải nghiệm - giao lưu văn hóa đã thúc đẩy sự nảy nở của một hệ sinh thái du lịch cộng đồng, tương hỗ lẫn nhau, mở ra cơ hội thoát nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số và định hình hướng đi mới cho nhiều vùng núi khác. Trong hệ sinh thái ấy, người dân là chủ thể, còn các chính sách địa phương đóng vai trò “bệ đỡ” để họ bước vào kinh tế dịch vụ một cách an toàn và bền vững.

Tại Hữu Liên, người dân được tham gia các lớp tập huấn nấu ăn, nghiệp vụ lưu trú, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, kỹ năng hướng dẫn viên và ngoại ngữ. Hệ thống đường giao thông, biển chỉ dẫn, bản đồ leo núi - trekking cũng được đầu tư, giúp việc tiếp cận điểm du lịch an toàn hơn…

Ông Lương Duy Doanh, Giám đốc Fivestar Travel nhìn nhận, Giải thưởng ASEAN giống như tấm thẻ bài giúp Hữu Liên được du khách biết tới nhiều hơn. Nhưng đó cũng là áp lực buộc địa phương phải nỗ lực để giữ danh hiệu và duy trì sinh kế cho bà con. “Du lịch sinh thái chỉ bền vững khi tạo được những sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với đời sống, sinh hoạt của người dân bản địa. Đồng thời các dịch vụ du lịch phải làm bài bản, chuyên nghiệp, tránh tư duy làm ăn một mùa, thương mại hóa”, ông Doanh khẳng định.

Anh Tuấn (TTXVN)