Di sản làng nghề - 'mỏ vàng' cho phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội (Kỳ 3): Khi người trẻ cùng làng nghề đồng sáng tạo những giá trị mới

Những kết quả từ Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 với chủ đề "Làng nghề tái sinh" là một minh chứng rõ nét cho hướng tiếp cận này. Đây là hoạt động vừa diễn ra thuộc Chương trình "Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng di sản làng nghề Hà Nội" được triển khai trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026. Chương trình đã đưa hơn 100 sinh viên đến từ 11 trường đại học vào quá trình làm việc trực tiếp cùng nghệ nhân tại 5 làng nghề: gốm Kim Lan, thêu Quất Động, sơn mài Hạ Thái, mây tre đan Phú Vinh và rối nước Đào Thục.

Từ những chuyến khảo sát thực địa đến quá trình nhận diện lịch sử, kỹ thuật, vật liệu và không gian văn hóa của từng làng nghề, nhiều đề xuất đã được hình thành, cho thấy di sản không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà còn có thể trở thành chất liệu để người trẻ cùng cộng đồng kiến tạo những sản phẩm, trải nghiệm và mô hình phát triển phù hợp với đời sống đương đại.

Điểm đáng chú ý trong các đề án được hình thành tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 là người trẻ không tiếp cận làng nghề như một nguồn cảm hứng thuần túy về hình ảnh, màu sắc hay họa tiết. Mỗi nhóm bắt đầu bằng quá trình khảo sát thực địa, gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu lịch sử hình thành, kỹ thuật chế tác và nhận diện những khó khăn mà làng nghề đang phải đối mặt.

Từ đó, thiết kế được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với những bài toán cụ thể như thu hút thế hệ trẻ, truyền tải tri thức nghề, xây dựng hình ảnh nhận diện, phát triển sản phẩm lưu niệm, tổ chức trải nghiệm du lịch hay cải thiện không gian làng nghề. Các dự án vì thế không dừng ở việc làm mới hình thức của sản phẩm thủ công, mà hướng tới đề xuất những phương thức mới để di sản có thể hiện diện sâu hơn trong đời sống, tiếp cận công chúng và tham gia vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

Các bạn trẻ đến với làng nghề truyền thống thêu Quất Động (Hà Nội). Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Giành giải Nhất của Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026, nhóm sinh viên nghiên cứu làng nghề thêu Quất Động lựa chọn một hướng đi khá khác biệt. Thay vì thiết kế thêm một mẫu tranh thêu, trang phục hay vật phẩm trang trí, nhóm phát triển bộ board game mang tên "Quất Động Tú Hoa Ký - Hành trình dệt tinh hoa", đưa lịch sử, không gian và kỹ thuật nghề thêu vào một hành trình tương tác dành cho người chơi.

Ý tưởng được hình thành từ những trăn trở của nhóm sau quá trình tìm hiểu thực tế tại Quất Động, nơi được xem là một trong những cái nôi của nghề thêu tay truyền thống Việt Nam. Gắn với câu chuyện Tổ nghề Lê Công Hành và lịch sử hơn 300 năm, làng nghề lưu giữ nhiều kỹ thuật thêu tinh xảo cùng hệ thống tri thức được truyền dạy qua nhiều thế hệ. Nghề thêu đã tạo nên những tác phẩm có giá trị nghệ thuật, đồng thời trở thành một bộ phận quan trọng trong bản sắc văn hóa của vùng đất này.

Việc được lắng nghe những câu chuyện từ các nghệ nhân làng nghề giúp các bạn trẻ có thêm sự thấu hiểu thực trạng phát triển của làng nghề để đề xuất những ý tưởng "tái sinh" ấn tượng. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Tuy vậy, sức sống của nghề hiện không còn tương xứng với chiều sâu di sản. Hoạt động sản xuất vẫn được duy trì tại một số hộ gia đình và cơ sở thủ công nhưng quy mô đã thu hẹp đáng kể. Sản phẩm chủ yếu tập trung vào tranh thêu nghệ thuật, hoành phi, áo dài và một số mặt hàng trang trí truyền thống. Việc truyền nghề vẫn được một số nghệ nhân duy trì, song số người trẻ theo học và gắn bó lâu dài ngày càng ít.

Từ thực trạng này, nhóm sinh viên nhận thấy một trong những thách thức lớn của Quất Động là khoảng cách giữa kho tàng tri thức nghề với thế hệ trẻ. Các kỹ thuật thêu truyền thống vốn phức tạp, khó truyền tải đầy đủ qua những tài liệu giới thiệu thông thường. Trong khi đó, các sản phẩm hiện có chưa tạo được nhiều cơ hội để trẻ em, học sinh hay khách du lịch trực tiếp khám phá quy trình và câu chuyện của nghề.

"Quất Động Tú Hoa Ký" được phát triển như một phương tiện giáo dục và trải nghiệm văn hóa, giúp người chơi tiếp cận nghề thêu bằng hình thức gần gũi, sinh động hơn. Tên gọi của trò chơi cũng hàm chứa chủ ý kể chuyện. "Tú hoa" gợi vẻ đẹp được tạo nên từ những đường kim, mũi chỉ; "ký" là bản ghi chép về hành trình học nghề đầy công phu của người thợ.

Trong trò chơi, mỗi người hóa thân thành một người học nghề, thực hiện hành trình đi khắp làng Quất Động để tích lũy tri thức từ các bậc tiền nhân. Trong suốt hành trình, người chơi phải thu thập các vật phẩm cần thiết cho quá trình thực hành nghề như kim, chỉ, vải và khung thêu. Các thẻ kỹ thuật giới thiệu những phương pháp đặc trưng như thêu đột, thêu bó, lướt vặn, sa hạt, thêu nổi và thêu hai mặt. Việc đưa kỹ thuật nghề vào luật chơi giúp người tham gia hình dung được từng công đoạn, từ chuẩn bị vật liệu, căng khung, phối màu đến tạo hình bằng đường kim mũi chỉ.

Bộ board game mang tên "Quất Động Tú Hoa Ký - Hành trình dệt tinh hoa", đưa lịch sử, không gian và kỹ thuật nghề thêu vào một hành trình tương tác dành cho người chơi. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Việc lựa chọn board game còn cho thấy nỗ lực tìm kiếm một hình thức truyền tải phù hợp với trẻ em và thanh thiếu niên từ 6 đến 18 tuổi. Thay cho cách giới thiệu di sản chủ yếu bằng văn bản, hình ảnh trưng bày hoặc thuyết minh một chiều, trò chơi tạo ra môi trường tương tác, nơi người tham gia chủ động khám phá, đưa ra lựa chọn và ghi nhớ kiến thức thông qua trải nghiệm.

Sản phẩm đồng thời mở ra khả năng phát triển thành quà tặng văn hóa và vật phẩm lưu niệm của Quất Động. Với thiết kế nhỏ gọn, nội dung gắn chặt với địa danh và nghề truyền thống, board game có thể được sử dụng tại điểm tham quan, trường học, bảo tàng, trung tâm trải nghiệm hoặc trong các chương trình giáo dục di sản. Đây cũng là một cách để thương hiệu làng nghề hiện diện trong đời sống gia đình, trở thành phương tiện kết nối giữa các thế hệ và tạo thêm một sản phẩm ngoài nhóm hàng thêu truyền thống.

Các thành viên nhóm phát triển sản phẩm bộ board game mang tên "Quất Động Tú Hoa Ký - Hành trình dệt tinh hoa". Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Nhóm sinh viên còn đề xuất phát triển phiên bản song ngữ Việt - Anh phục vụ khách du lịch quốc tế; xây dựng các gói mở rộng bổ sung nghệ nhân, kỹ thuật thêu nâng cao và những địa điểm mới; tích hợp mã QR hoặc công nghệ thực tế tăng cường để người chơi xem video về nghệ nhân, quy trình chế tác và câu chuyện của từng điểm đến trên bản đồ.

Xa hơn, "Quất Động Tú Hoa Ký" được định hướng trở thành điểm khởi đầu cho một chuỗi board game về các làng nghề Việt Nam như Bát Tràng, Vạn Phúc, Phú Vinh hay làng tranh Đông Hồ. Mỗi trò chơi có thể mang một hệ thống hình ảnh, luật chơi và câu chuyện riêng nhưng cùng được kết nối trong một hệ sinh thái sản phẩm giáo dục về di sản thủ công.

Từ một bài toán cụ thể của Quất Động, nhóm sinh viên đã đề xuất một hướng mở rộng giá trị làng nghề sang lĩnh vực giáo dục, giải trí, du lịch và truyền thông. Nghề thêu trong dự án không còn chỉ hiện diện qua sản phẩm hoàn thiện, mà được chuyển hóa thành câu chuyện, hành trình trải nghiệm và tri thức có thể chia sẻ với công chúng bằng một ngôn ngữ mới.

Các bạn trẻ đến với làng gốm Kim Lan. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Trong khi nhóm Quất Động tiếp cận di sản qua giáo dục trải nghiệm, nhóm sinh viên nghiên cứu làng gốm Kim Lan, giành giải Nhì, tập trung vào một khoảng trống khác: Hình ảnh nhận diện của làng nghề chưa tương xứng với chiều sâu lịch sử và giá trị văn hóa đang được lưu giữ.

Nằm bên bờ sông Hồng, Kim Lan là một trong những làng gốm cổ của vùng Thăng Long - Hà Nội. Nghề gốm tại đây được cho là hình thành từ khoảng thế kỷ VIII - IX, phát triển mạnh trong thời Lý - Trần và từng cung cấp nhiều sản phẩm cho kinh thành Thăng Long. Những phát hiện khảo cổ cùng hàng nghìn hiện vật đang được lưu giữ tại Bảo tàng Gốm Kim Lan cho thấy làng nghề có một lịch sử lâu dài, gắn với tiến trình phát triển của vùng đất kinh kỳ.

Việc thấu hiểu các các chuyện từ làng nghề giúp các bạn trẻ có được những ý tưởng thiết kế sáng tạo giàu ý nghĩa. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Giá trị của gốm Kim Lan không chỉ nằm ở các sản phẩm gia dụng, đồ trang trí hay gốm mỹ nghệ. Toàn bộ quá trình từ chọn đất, xử lý nguyên liệu, tạo hình trên bàn xoay, chạm khắc, phủ men đến nung gốm đều chứa đựng tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng được tích lũy qua nhiều thế hệ. Các hoa văn, dáng gốm, sắc men và dấu vết của bàn tay người thợ tạo nên một ngôn ngữ thị giác giàu bản sắc.

Tuy nhiên, qua khảo sát, nhóm sinh viên nhận thấy Kim Lan vẫn thiếu một biểu tượng đại diện rõ ràng, hệ thống hình ảnh chưa đồng bộ trên các nền tảng truyền thông, sản phẩm và không gian làng nghề. Những giá trị lịch sử, khảo cổ và kỹ thuật chế tác chưa được chuyển tải thành một bản sắc thương hiệu đủ mạnh để tạo dấu ấn với khách tham quan, đặc biệt là công chúng trẻ.

Khoảng trống này trở thành điểm khởi đầu để nhóm xây dựng đề án tái định vị làng gốm Kim Lan bằng một hệ thống nhận diện tương đối toàn diện. Thay vì tạo một logo mang tính trang trí, nhóm tìm kiếm hình ảnh có thể kể được câu chuyện cốt lõi của làng nghề: Đất được đánh thức bởi bàn tay người thợ, chuyển động của bàn xoay và dòng chảy bền bỉ của thời gian.

Logo được phát triển từ sự kết hợp giữa dấu vân tay nghệ nhân và vòng xoay tạo hình của gốm. Dấu vân tay là ký hiệu độc bản của mỗi con người, đồng thời gợi những dấu tích mà người thợ để lại trên bề mặt đất sét. Chuyển động tròn của bàn xoay biểu trưng cho quá trình tạo tác, sự tiếp nối giữa các thế hệ và vòng đời của nghề. Hai yếu tố được kết hợp để diễn tả hành trình từ đất, qua đôi tay và ngọn lửa, trở thành sản phẩm mang ký ức của cộng đồng.

Bộ sản phẩm truyền thông, quà tặng lấy cảm hứng từ làng gốm Kim Lan. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Sắc xanh ngọc được lựa chọn làm màu nhận diện chủ đạo, gợi nhớ dòng men ngọc từng xuất hiện trong lịch sử gốm Kim Lan. Màu sắc này tạo cảm giác thanh nhã, trầm lắng và bền vững, đồng thời giúp hình ảnh làng nghề có sự khác biệt so với những gam màu đất nung thường được sử dụng phổ biến trong nhận diện gốm.

Từ logo, nhóm phát triển hệ thống đồ họa, bảng màu, kiểu chữ, quy chuẩn hình ảnh và các nguyên tắc ứng dụng. Bộ nhận diện được đưa lên bao bì, tem nhãn, túi giấy, hộp quà, thiệp, đồng phục, biển chỉ dẫn, poster, banner, nội dung mạng xã hội và các ấn phẩm phục vụ hoạt động quảng bá. Sự đồng bộ này được kỳ vọng giúp các nghệ nhân, cơ sở sản xuất và điểm tham quan sử dụng chung một ngôn ngữ hình ảnh, qua đó nâng cao khả năng nhận biết đối với Kim Lan.

Song song với bộ nhận diện, nhóm đề xuất hệ sinh thái quà tặng lưu niệm "Thổ - Thanh - Quang", lấy cảm hứng từ đất, âm thanh và ánh sáng. Ba yếu tố cũng được liên hệ với những trạng thái lịch sử của làng nghề: Hưng thịnh, đổ vỡ, hồi sinh và tiếp tục gìn giữ.

"Thổ" là sản phẩm hộp sưu tập gắn với bản đồ làng gốm Kim Lan, giúp người sử dụng nhận diện không gian, địa điểm và câu chuyện của vùng đất. "Thanh" được phát triển thành sản phẩm chuông gió bằng gốm, khai thác âm thanh trong trẻo của vật liệu sau khi nung. "Quang" là dòng sản phẩm đèn, sử dụng ánh sáng để làm nổi bật bề mặt, sắc men và những khe hở của vật liệu gốm.

Cận cảnh sản phẩm trong quà tặng lưu niệm "Thổ - Thanh - Quang". Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Một yếu tố đáng chú ý trong bộ quà tặng là việc tận dụng những mảnh gốm vụn từ các xưởng sản xuất. Thay vì bị xem là phế phẩm, các mảnh vỡ được tái tổ chức thành một phần của sản phẩm lưu niệm. Cách tiếp cận này vừa đặt ra khả năng tái sử dụng vật liệu, vừa mang ý nghĩa biểu tượng, đó là những phần tưởng như đã mất đi giá trị có thể được kết nối và trao cho một vòng đời mới.

Bộ quà tặng đồng thời giải quyết phần nào tình trạng thiếu sản phẩm lưu niệm đặc trưng tại nhiều điểm đến làng nghề. Khách tham quan có thể quan sát quá trình làm gốm, tìm hiểu hiện vật khảo cổ nhưng chưa có nhiều vật phẩm nhỏ gọn, dễ nhận biết và mang theo câu chuyện riêng của Kim Lan. "Thổ - Thanh - Quang" được phát triển để trở thành dấu ấn của hành trình trải nghiệm, kéo dài mối liên hệ giữa du khách với làng nghề sau chuyến đi.

Các thành viên nhóm bạn trẻ phát triển sản phẩm từ làng nghề gốm Kim Lan. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Đề án còn hướng tới khả năng ứng dụng trong triển lãm, lễ hội, giáo dục trải nghiệm, truyền thông số và phát triển các tuyến tham quan. Hệ thống biển chỉ dẫn, bản đồ, ấn phẩm và sản phẩm lưu niệm khi được triển khai thống nhất có thể hỗ trợ xây dựng Kim Lan thành một điểm đến có hình ảnh rõ ràng hơn, đồng thời kết nối giữa bảo tàng, xưởng sản xuất, nghệ nhân và các không gian văn hóa trong làng.

Đối với Kim Lan, bài toán không phải tạo ra thêm một tên gọi mới, mà làm cho chiều sâu nghìn năm của làng gốm được công chúng nhận biết rõ ràng hơn. Thiết kế trong trường hợp này trở thành quá trình hệ thống hóa các giá trị rời rạc thành một câu chuyện thống nhất, có khả năng hiện diện trên nhiều sản phẩm, không gian và nền tảng truyền thông.

Các bạn trẻ đến với làng nghề sơn mài Hạ Thái. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Mở rộng phạm vi nghiên cứu từ sản phẩm sang không gian, nhóm sinh viên lấy cảm hứng từ làng nghề sơn mài Hạ Thái, đoạt giải Ba, đề xuất một hệ thống quy hoạch phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị làng nghề.

Hạ Thái có lợi thế về lịch sử, kỹ thuật sơn mài và đội ngũ nghệ nhân, đồng thời còn nhiều dư địa để phát triển thành điểm đến trải nghiệm. Tuy nhiên, thách thức được nhóm sinh viên nhận diện là các giá trị nghề, không gian sản xuất, cảnh quan và đời sống cộng đồng chưa được kết nối thành một hành trình đủ rõ ràng để du khách khám phá. Một số khu vực thiếu điểm dừng chân, chỉ dẫn, không gian sinh hoạt chung và hạ tầng phục vụ trải nghiệm.

Nhóm lựa chọn tinh thần "Lớp lớp lang lang" làm tư tưởng chủ đạo cho toàn bộ đề án. Ý tưởng bắt nguồn từ đặc trưng của nghệ thuật sơn mài, nơi một sản phẩm được tạo nên qua nhiều lớp vật liệu, nhiều lần phủ, mài, sửa và hoàn thiện. Mỗi lớp có vai trò riêng nhưng chỉ phát huy giá trị khi kết hợp với những lớp khác trong một chỉnh thể.

Tư duy này được chuyển hóa thành phương pháp tổ chức không gian làng nghề. Thay vì phá bỏ hiện trạng để xây dựng một cấu trúc hoàn toàn mới, nhóm đề xuất giữ lại các lớp không gian hiện hữu, nhận diện rõ giá trị của từng khu vực rồi bổ sung những lớp chức năng mới. Các can thiệp được thiết kế theo hướng len vào, chồng lên và kết nối với cấu trúc làng cũ, hạn chế sự áp đặt của những công trình xa lạ với cảnh quan.

Từ đó, nhóm xây dựng ba tuyến trải nghiệm, liên kết các xưởng sản xuất, khu dân cư, không gian công cộng, bờ sông và điểm triển lãm trung tâm. Các tuyến không chỉ giúp du khách định hướng di chuyển mà còn tổ chức lại cách câu chuyện nghề được giới thiệu. Người tham quan có thể lần lượt tiếp cận cảnh quan, quan sát hoạt động chế tác, tìm hiểu vật liệu, gặp gỡ nghệ nhân và tham gia những hoạt động trải nghiệm.

Đến khảo sát tại làng nghề, nghe câu chuyện từ nghệ nhân giúp các đề án, sản phẩm thiết kế sáng tạo của người trẻ có ý nghĩa thực tiễn cao. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Khu triển lãm trung tâm được hình dung như một không gian linh hoạt, có khả năng "thở" cùng nhịp sống của làng nghề. Không gian này không hiện diện như một khối công trình cố định, tách biệt với cộng đồng, mà được tổ chức bằng các mô-đun có thể lắp ghép hoặc tháo dỡ theo nhu cầu.

Trong những dịp lễ hội, các mô-đun được tập hợp để hình thành gian hàng trưng bày, chợ thủ công, khu trình diễn và không gian workshop sơn mài. Sau sự kiện, hệ thống có thể được tháo dỡ, trả lại một khoảng không gian mở phục vụ người dân dạo bộ, vui chơi và sinh hoạt hằng ngày. Cách tổ chức này giúp hoạt động du lịch không lấn át đời sống cộng đồng, đồng thời tránh tình trạng xây dựng công trình chỉ được sử dụng trong một số thời điểm nhất định.

Các bạn trẻ thuộc nhóm sinh viên phát triển đề án từ làng nghề sơn mài Hạ Thái. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Một đề xuất giàu tính thực tiễn là tái sử dụng các khung kệ phơi sơn mài đang có trong kho xưởng để tạo thành hệ thống mô-đun trưng bày. Trong quá trình sản xuất, các khung kệ được dùng để đặt sản phẩm; khi diễn ra triển lãm, chúng có thể được lắp ghép thành vách, giá đỡ hoặc không gian giới thiệu tác phẩm. Kết thúc sự kiện, các mô-đun được tháo ra và trả về xưởng để tiếp tục thực hiện chức năng ban đầu.

Giải pháp này giảm lượng vật liệu thi công và rác thải sau mỗi triển lãm, đồng thời đưa chính công cụ lao động của người thợ vào không gian trưng bày. Những chiếc kệ vốn âm thầm hiện diện trong quá trình chế tác trở thành một phần của ngôn ngữ triển lãm, giúp công chúng nhận thấy vẻ đẹp không chỉ nằm ở tác phẩm hoàn thiện mà còn trong cả quy trình lao động.

Nhóm sinh viên thuyết trình về đề án hệ thống quy hoạch phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị làng nghề sơn mài Hạ Thái. Ảnh: Summer Camp Re:Craft 2026

Đối với các tuyến phố sơn mài, nhóm đề xuất cải tạo những bức tường gạch cũ thành không gian trưng bày nghệ thuật ngoài trời, sử dụng bảng thông tin, hình ảnh và các tác phẩm trừu tượng lấy cảm hứng từ nghề. Hệ mái che dệt với màu sắc nổi bật vừa tạo bóng mát, vừa hình thành điểm nhấn thị giác. Các cổng chào, bản đồ khu vực, trụ chỉ dẫn và biển thông tin được bổ sung để hỗ trợ du khách tiếp cận không gian.

Một số xưởng sản xuất cũng được nhìn nhận lại như những không gian có khả năng tham gia trực tiếp vào trải nghiệm du lịch. Việc mở cổng xưởng, sắp xếp các tác phẩm, tượng mộc, công cụ và vật liệu làm nghề có thể biến khu vực sản xuất thành một phần của tuyến trưng bày. Du khách được quan sát hoạt động lao động thực tế thay vì chỉ tiếp cận sản phẩm trong cửa hàng.

Điểm đáng chú ý của đề án Hạ Thái nằm ở việc nhóm sinh viên không xem du lịch làng nghề đơn thuần là đưa thêm khách đến mua sản phẩm. Phát triển du lịch được đặt trong mối quan hệ với tổ chức không gian, bảo tồn cấu trúc làng, cải thiện môi trường sống và tạo thêm những địa điểm sinh hoạt cho cộng đồng. Người dân vừa là chủ thể của làng nghề, vừa là đối tượng thụ hưởng những cải thiện về cảnh quan và hạ tầng.

Nhìn rộng hơn, các sản phẩm, đề án tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 đã bước đầu cho thấy nguồn lực làng nghề của Hà Nội có thể được kết nối với nhiều lĩnh vực của công nghiệp văn hóa, từ thiết kế sản phẩm, truyền thông, giáo dục, trò chơi, quà tặng đến du lịch và tổ chức không gian.

Qua góc nhìn của người trẻ, những giá trị truyền thống không bị đóng khung trong sản phẩm vốn có, mà được đặt vào những mối liên hệ mới để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, phát triển thị trường và tiếp tục nuôi dưỡng sức sống của làng nghề.

Những dự án được hình thành tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 không chỉ cho thấy khả năng sáng tạo của người trẻ khi tiếp cận di sản làng nghề, mà còn phản ánh một cách tiếp cận mới trong phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội.

Thay vì xem làng nghề là không gian để tham quan, nghiên cứu hay bảo tồn đơn thuần, chương trình đặt chính làng nghề vào vị trí của một "xưởng sáng tạo mở", nơi tri thức bản địa, tư duy thiết kế và nhu cầu của đời sống đương đại cùng gặp gỡ để tạo ra những giá trị mới. Ở đó, di sản không còn là điểm kết thúc của hoạt động bảo tồn mà trở thành điểm khởi đầu cho quá trình nghiên cứu, sáng tạo và phát triển.

Ban tổ chức đã trao 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 4 giải Ba, 3 giải Khuyến khích và 1 giải Video lan tỏa tại tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026. Ảnh: BTC

Theo Ban tổ chức, các đề án được Hội đồng chuyên môn đánh giá trên nhiều tiêu chí, từ ý tưởng thiết kế, giá trị văn hóa, khả năng ứng dụng đến hiệu quả truyền thông. Đáng chú ý, các sản phẩm không được nhìn nhận đơn thuần như những bài tập trong khuôn khổ một xưởng sáng tạo mùa Hè, mà được xem như những đề xuất ban đầu của các dự án có thể tiếp tục hoàn thiện, thử nghiệm và phát triển trong thực tế.

Cách tiếp cận này phản ánh định hướng của chương trình, đó là khuyến khích người học không chỉ tạo ra một sản phẩm đẹp về hình thức mà còn phải tính đến khả năng ứng dụng, sức sống của sản phẩm trong thị trường và đóng góp đối với sự phát triển của làng nghề. Bởi vậy, bên cạnh giá trị thẩm mỹ, mỗi đề án đều được xem xét dưới góc độ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, khả năng thương mại hóa cũng như hiệu quả truyền thông.

Việc trao giải vì thế không chỉ ghi nhận những ý tưởng nổi bật sau hơn một tuần làm việc cường độ cao, mà còn cho thấy nỗ lực tìm kiếm những mô hình sáng tạo có thể tiếp tục đồng hành cùng các làng nghề trong tương lai. Đây cũng là điểm khác biệt của Re:Craft 2026 so với nhiều workshop thiết kế thông thường, khi sản phẩm không dừng lại ở không gian học thuật mà được kỳ vọng tiếp tục được hoàn thiện để bước vào đời sống.

Không gian trưng bày các đồ án, sản phẩm thiết kế sáng tạo với chủ đề "Làng nghề tái sinh" tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026. Ảnh: BTC

Đáng nói, giá trị lớn hơn của Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 nằm ở chính quá trình hình thành những ý tưởng sáng tạo.

Trong hơn 1 tuần, hơn 100 sinh viên đến từ 11 trường đại học khu vực phía Bắc được tổ chức thành các nhóm liên ngành, quy tụ sinh viên kiến trúc, mỹ thuật, thiết kế, văn hóa, truyền thông và kinh tế sáng tạo để cùng làm việc với nghệ nhân tại năm làng nghề truyền thống của Hà Nội gồm sơn mài Hạ Thái, gốm Kim Lan, rối nước Đào Thục, mây tre đan Phú Vinh và thêu Quất Động.

Thay vì bắt đầu từ những bản phác thảo trong phòng học, các nhóm dành thời gian khảo sát thực địa, gặp gỡ nghệ nhân, quan sát quy trình sản xuất, tìm hiểu không gian văn hóa và đời sống của từng làng nghề. Từ những trải nghiệm trực tiếp, sinh viên cùng phân tích và nhận diện những yếu tố tạo nên "DNA thiết kế" của mỗi làng nghề, từ chất liệu, màu sắc, họa tiết, kỹ thuật chế tác đến những câu chuyện văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Trên nền tảng những giá trị được nhận diện, các nhóm phát triển sản phẩm theo 4 cấu phần của chương trình gồm: Re:Design (Tái thiết kế công năng và thẩm mỹ); Re:Brand (Định vị thương hiệu); Re:Create (Thương mại hóa thực tế) và Re:Connect (Tinh thần kết nối và kể chuyện qua video truyền thông). Cách tiếp cận này giúp mỗi ý tưởng không chỉ được nhìn nhận như một sản phẩm thiết kế, mà còn là một phương án phát triển có tính hệ thống, kết nối giữa giá trị văn hóa với nhu cầu của đời sống hiện đại.

Mỗi nhóm hoàn thiện bộ hồ sơ thiết kế gồm poster ý tưởng, mô hình hoặc prototype, bộ ảnh quá trình nghiên cứu, video, hồ sơ thiết kế và phần thuyết trình trước hội đồng chuyên môn. Quá trình làm việc đòi hỏi sinh viên không chỉ vận dụng kiến thức chuyên ngành mà còn phối hợp với các thành viên đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời lắng nghe, đối thoại với nghệ nhân để tìm ra giải pháp phù hợp.

Các nhóm sinh viên tại tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 cho thấy sức trẻ, giàu sáng tạo của mình trong việc phát triển các đồ án, sản phẩm có giá trị "tái sinh" làng nghề truyền thống. Ảnh: BTC

Một điểm nhấn của chương trình là hạng mục Re:Connect, nơi sinh viên sử dụng hình ảnh, video và các nền tảng số để kể câu chuyện của các làng nghề dưới góc nhìn của người trẻ.

Từ gốm Kim Lan, thêu Quất Động, sơn mài Hạ Thái, mây tre đan Phú Vinh đến rối nước Đào Thục, những câu chuyện về nghề, về người nghệ nhân và giá trị văn hóa của mỗi làng nghề được chuyển tải bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng trẻ. Qua đó, các sản phẩm truyền thông không chỉ là bài thực hành kỹ năng mà còn góp phần mở rộng khả năng lan tỏa của di sản trong môi trường số.

Tính đến thời điểm chốt kết quả, các video Re:Connect đã ghi nhận hơn 310.000 lượt xem và hơn 10.000 lượt tương tác trên các kênh truyền thông của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy câu chuyện làng nghề, khi được kể bằng ngôn ngữ gần gũi của người trẻ, có khả năng lan tỏa rộng rãi tới cộng đồng.

Theo bà Bùi Thị Thanh Hương (Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc, Hội Kiến trúc sư Việt Nam), "Summer Camp Re:Craft 2026 - Làng nghề tái sinh" được tổ chức như một "xưởng sáng tạo mở", nơi nghệ nhân, nhà thiết kế, giảng viên và sinh viên cùng gặp gỡ, nghiên cứu, đối thoại và đồng sáng tạo để hướng tới những giải pháp thiết kế mang giá trị văn hóa, xã hội và kinh tế.

Đây là một thử nghiệm giáo dục thực tiễn, góp phần hiện thực hóa cam kết của Hà Nội trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, đồng thời tạo cầu nối từ các hoạt động sáng tạo sang từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị bền vững, trong đó di sản được nhìn nhận như một nguồn lực sống cho phát triển.

Sau chương trình, các đề án và sản phẩm tiêu biểu sẽ tiếp tục được hoàn thiện để giới thiệu tại không gian triển lãm của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Đây sẽ là cơ hội để những ý tưởng hình thành từ quá trình nghiên cứu tại làng nghề tiếp cận doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa và thị trường, qua đó mở thêm khả năng đưa các giá trị truyền thống bước vào đời sống đương đại bằng những hình thức sáng tạo mới.

Rõ ràng, Re:Craft 2026 đã cho thấy một cách tiếp cận mới đối với di sản làng nghề, khi người trẻ được trao cơ hội đồng sáng tạo cùng nghệ nhân, còn tri thức bản địa được kết nối với thiết kế, truyền thông và kinh tế sáng tạo, làng nghề không chỉ là những giá trị cần gìn giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực cho đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 gợi mở mô hình phát triển mới cho làng nghề truyền thống tạo ra sự kết nối, đồng sáng tạo giữa nghệ nhân với nhà trường, nhà thiết kế, cộng đồng sáng tạo được đại...Ảnh: BTC

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận này cũng nhận được sự đồng thuận từ chính cộng đồng làng nghề. Nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh (làng nghề mây tre đan Phú Vinh) nhìn nhận giá trị của Re:Craft 2026 không chỉ ở những ý tưởng đã được hình thành, mà còn ở khả năng mở ra một cơ chế hợp tác lâu dài giữa làng nghề với các trường đại học.

Theo ông, ngay từ tên gọi chủ đề "Làng nghề tái sinh", chương trình đã thể hiện khát vọng đưa các nghề truyền thống bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi việc bảo tồn không tách rời đổi mới sáng tạo và mở rộng khả năng tiếp cận cộng đồng.

Tuy nhiên, với thời gian chỉ khoảng 5 ngày làm việc trực tiếp tại làng nghề, nhiều ý tưởng của sinh viên mới dừng ở những phác thảo ban đầu. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, phía sau các thiết kế vẫn còn nhiều khả năng phát triển chưa có điều kiện tiếp tục khai thác. Ông kỳ vọng Ban tổ chức sẽ duy trì và mở rộng chương trình trong những năm tới, tạo điều kiện để sinh viên có thêm thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện các giải pháp sáng tạo trên nền tảng tri thức bản địa.

Tại Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 các bạn trẻ cùng làm việc, kết nối, sáng tạo để hoàn thiện những sản phẩm có giá trị "tái sinh" làng nghề truyền thống trong thực tiễn. Ảnh: BTC

Đối với các làng nghề, sự hiện diện của giảng viên và sinh viên không đơn thuần mang ý nghĩa của một hoạt động trải nghiệm. Theo ông Nguyễn Văn Tĩnh, những người trẻ đã mang đến "một luồng sinh khí mới" thông qua các ý tưởng thiết kế, cách kể chuyện và góc nhìn mới về giá trị của nghề truyền thống. Chính những cách tiếp cận này giúp người làm nghề nhìn lại những giá trị vốn quen thuộc dưới một góc nhìn khác, đồng thời gợi mở thêm nhiều khả năng để bảo tồn, phát huy và thích ứng với nhu cầu của đời sống đương đại.

Từ thực tế đó, nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh cho rằng để những ý tưởng sáng tạo không dừng lại ở các bản thiết kế, cần có thêm sự đồng hành của doanh nghiệp và các nhà tài trợ nhằm hỗ trợ nguồn lực cho sinh viên tiếp tục phát triển sản phẩm. Theo ông, chỉ khi hình thành được sự liên kết bền vững giữa làng nghề, nhà trường, đội ngũ thiết kế và các nguồn lực xã hội, những ý tưởng sáng tạo mới có cơ hội được hiện thực hóa, góp phần tạo ra những giá trị mới cho làng nghề trong dài hạn.

Ở góc độ rộng hơn, Xưởng thiết kế mùa Hè Summer Camp Re:Craft 2026 không chỉ là một hoạt động đào tạo hay một cuộc thi thiết kế, mà gợi mở một mô hình phát triển đáng chú ý cho Hà Nội trong quá trình xây dựng công nghiệp văn hóa.

Giá trị của mô hình này nằm ở việc kết nối những chủ thể vốn tồn tại khá độc lập gồm nghệ nhân, trường đại học, nhà thiết kế, chuyên gia truyền thông, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo vào cùng một hệ sinh thái hợp tác. Khi tri thức bản địa được chuyển hóa thành ngôn ngữ thiết kế, được định vị thành thương hiệu, được lan tỏa bằng truyền thông số và tiếp cận thị trường thông qua những sản phẩm cụ thể, di sản làng nghề không còn chỉ được bảo tồn như một ký ức văn hóa, mà từng bước trở thành một nguồn lực sống, tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và sáng tạo cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa Thủ đô.

(Còn tiếp)

Thực hiện: Công Bắc

Báo: Thể thao và Văn hóa