Di sản Thư viện Tưởng tượng của danh ca Dolly Parton

Danh ca nhạc đồng quê Mỹ Dolly Parton qua đời ngày 25/8 ở tuổi 80, sau một thời gian chống chọi bệnh ung thư. Toàn nước Mỹ hạ quốc kỳ trong một tuần để tưởng niệm bà. Sinh ra trong cảnh nghèo khó ở vùng nông thôn Appalachia, Parton sớm bộc lộ năng khiếu âm nhạc và vươn lên trở thành một biểu tượng của nước Mỹ.

Gia đình Parton đưa ra tuyên bố kêu gọi người hâm mộ tưởng nhớ bà bằng cách quyên góp cho Thư viện Tưởng tượng (Imagination Library) - dự án văn hóa đọc mà bà thành lập từ năm 1995 ở bang Tennessee, nơi bà lớn lên.

Danh ca Dolly Parton ở Thư viện Wilmington tháng 5/2022. Ảnh: Kimberly Paynter/WHYY.

Những trẻ em đăng ký tham gia chương trình này sẽ được gửi tặng miễn phí một cuốn sách miễn phí mỗi tháng, từ khi sinh ra đến 5 tuổi. Mỗi gói quà gửi đến các em hàng tháng đều có nhãn ghi tên của từng em.

Khi tròn 5 tuổi và hết hạn tham gia chương trình, các em sẽ nhận được một cuốn sách cuối cùng, Look Out Kindergarten, Here I Come! (tạm dịch: Nhà trẻ ơi, mình đến đây!), của tác giả Nancy Carlson. Gói quà bao gồm một lời nhắn từ Parton, khuyến khích các em đến thư viện công cộng địa phương để tiếp tục khám phá thêm những cuốn sách khác.

Tại Mỹ, sách thuộc chương trình do các chuyên gia về giáo dục đọc - viết cho trẻ em lựa chọn. Các tổ chức phi lợi nhuận giáo dục hợp tác với thư viện giúp đăng ký cho trẻ em trong cộng đồng địa phương tham gia chương trình, trả trung bình 2,6 đôla mỗi trẻ để trang trải chi phí mua sách và bưu cước mỗi tháng, theo New York Times.

Theo trang web của tổ chức Imagination Library, đến nay chương trình đã trao tặng hơn 300 triệu cuốn sách miễn phí đến hàng triệu trẻ em. Chương trình có mặt ở tất cả 50 tiểu bang của Mỹ, quần đảo Virgin thuộc Mỹ và bốn quốc gia khác (Anh, Ireland, Canada và Australia).

Năm 2001, Thư viện thiết lập quan hệ đối tác độc quyền với Penguin Young Readers, đánh dấu một cột mốc phát triển mới. Sau đó thỏa thuận này mở rộng đối với cả Random House Children's Books, sau khi Penguin và Random House sáp nhập vào năm 2012.

Parton đã dành tặng thư viện này cho cha mình, một người nông dân chưa bao giờ có cơ hội được đến trường, không biết đọc hay biết viết. "Cha tôi rất thích được thấy các em nhỏ gọi tôi là 'Quý bà sách'. Với ông, điều ấy còn ý nghĩa hơn cả việc tôi trở thành một ngôi sao và đã nỗ lực hết mình", Parton viết trong một bức thư gửi người hâm mộ đăng tải trên trang web của mình.

Lớn lên trong một gia đình có 11 anh chị em khác, Parton đam mê đọc sách từ nhỏ. "Tôi đọc mọi thứ có trong nhà, từ Kinh Thánh cho đến tờ quảng cáo của cửa hàng bách hóa", bà kể trong cuộc phỏng vấn với NPR hồi năm 2018. Danh ca cho biết vẫn luôn thích thú cảm giác "thần kỳ" khi được cầm một quyển sách trên tay và hít hà mùi giấy. Và bà xây dựng Thư viện Tưởng tượng để trẻ em được lớn lên với nhiều cuốn sách hơn bà thời ấu thơ.

Thư viện Tưởng tượng đã góp phần phát triển khả năng đọc - viết của trẻ em và để lại dấu ấn rõ rệt trong văn hóa đọc ở những địa phương mà dự án có mặt, theo The Conversation. Năm 2025, một nghiên cứu do United Way hợp tác thực hiện với Thư viện đã khảo sát hơn 86.000 gia đình và phát hiện rằng trẻ em tham gia chương trình có thể hiện kỹ năng đọc - viết ban đầu tốt hơn gấp 6 lần.

Trẻ em trong chương trình cũng có xu hướng hứng thú với sách hơn 9 lần và chủ động tham gia vào các buổi đọc chia sẻ hơn 17 lần. Người tham gia cũng cho biết hoạt động đọc sách giúp họ gia tăng gắn kết trong gia đình. Những kết quả khả quan này trải dài trên các nhóm kinh tế - xã hội khác nhau.

Nhưng ở một số nơi, chương trình này vốn phụ thuộc vào các khoản tài trợ của tiểu bang để hoạt động, và hiện đối mặt khó khăn vì các chính sách cắt giảm tài trợ. Sau thông báo mới đây của gia đình Parton, lượng quyên góp tăng đột biến, nhưng khó lòng duy trì lâu dài chỉ nhờ vào những khoản tài trợ một lần như vậy.