Di sản trong nhịp sống đô thị những ngày đầu năm mới

Khi di sản sân khấu gặp gỡ công chúng đương đại

Cuối năm 2025 và những ngày đầu năm mới 2026, chương trình Sắc Ấn Ngọc Nam Phương do Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP Hồ Chí Minh dàn dựng đã trở thành điểm hẹn văn hóa thu hút đông đảo khán giả. Nhiều suất diễn nhanh chóng kín chỗ, buộc nhà hát phải tăng cường thêm các đêm biểu diễn nhằm đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật truyền thống của công chúng.

Sắc Ấn Ngọc Nam Phương được xây dựng như một câu chuyện kể, tái hiện không khí lễ hội kỳ yên linh thiêng - không gian gắn bó mật thiết với sự hình thành và phát triển của nghệ thuật hát bội trong đời sống dân gian. Thông qua các nghi lễ và lớp diễn kinh điển như rước bàn thờ tổ, xây chầu đại bội, lễ hội đình làng, lễ kỳ yên…, chương trình dẫn dắt khán giả trở về với cội nguồn của loại hình sân khấu cổ truyền lâu đời.

Một trích đoạn trẻ trung, hiện đại trong vở Sắc Ấn Ngọc Nam Phương.

Điểm đặc biệt của vở diễn là cách tiếp cận dung hòa giữa truyền thống và hơi thở đương đại. Không chỉ trình diễn những bài bản kinh điển, chương trình còn được dàn dựng công phu về phục trang, hóa trang, vũ đạo và thiết kế không gian sân khấu, tạo nên trải nghiệm thẩm mỹ hấp dẫn với khán giả hôm nay, đặc biệt là người trẻ.

Sự xuất hiện của ba thế hệ nghệ sĩ trên cùng một sân khấu được xem là điểm nhấn giàu ý nghĩa. Nghệ sĩ Bảo Châu đại diện cho những giá trị nguyên bản, chuẩn mực của hát bội; NSND Hữu Danh là người giữ lửa, bền bỉ truyền thừa tinh hoa nghệ thuật qua nhiều thập niên; trong khi nghệ sĩ trẻ Châu Thanh Mộng mang đến hình ảnh của tương lai, thể hiện khát vọng tiếp nối và phát triển di sản bằng tư duy sáng tạo mới.

Khán giả Nguyễn Hen (nhân viên ngân hàng) chia sẻ, anh đã từng xem hát bội nhiều lần rồi, nhưng đây là lần đầu tiên được xem chú Hữu Danh diễn trực tiếp nên anh cảm nhận rất rõ sự hài hòa giữa truyền thống và hiện đại trong vở diễn, vừa trang trọng, vừa gần gũi, rất thú vị và hấp dẫn. Theo anh Nguyễn Hen, chính sự kết hợp này đã giúp hát bội không còn tạo cảm giác xa cách với khán giả trẻ.

Cùng góc nhìn đó, bạn Phan Dương cho rằng Sắc Ấn Ngọc Nam Phương đóng vai trò như một “cánh cửa mở” để khán giả bước vào thế giới hát bội. “Nếu một tiếng rưỡi của Sắc Ấn vẫn chưa đủ thỏa mãn, khán giả có thể tìm đến phiên bản lễ đại bội hoàn chỉnh với 4 tiếng tuồng San Hậu. Khi đã hiểu và yêu rồi, người xem sẽ muốn đi sâu hơn vào nghệ thuật này”, Phan Dương chia sẻ.

Nhiều khán giả cho rằng Sắc Ấn Ngọc Nam Phương đã tạo được sự bất ngờ tích cực trong cách tiếp cận nghệ thuật truyền thống. “Lời khuyên chân thành là mọi người hãy đến xem chương trình nghệ thuật này. Ban đầu tôi nghĩ vở diễn sẽ giống những lần xem hát bội trước đây, đậm tính truyền thống. Nhưng không, cảm giác như đang xem một vở nhạc kịch đương đại”, bạn Huỳnh Du, sinh viên trường Đại học Hùng Vương cho biết. Chính sự kết hợp linh hoạt giữa âm nhạc, múa, hát và kịch, cùng kịch bản sáng tạo, tiết tấu nhanh, đã giúp vở diễn trở nên nhẹ nhàng, dễ tiếp cận.

Không chỉ dừng lại ở không gian nhà hát, nghệ thuật hát bội còn được đưa ra cộng đồng thông qua các điểm diễn công cộng như khu vực trước Đền Hùng (Thảo cầm viên Sài Gòn), Lăng Lê Văn Duyệt, đường sách Nguyễn Văn Bình… Những suất diễn ngoài trời, dù điều kiện còn hạn chế, vẫn thu hút đông đảo người dân và du khách, cho thấy sức sống bền bỉ của loại hình nghệ thuật tưởng chừng “kén người xem”.

Sắc Ấn Ngọc Nam Phương được xây dựng như một câu chuyện tái hiện không khí lễ hội kỳ yên linh thiêng với cách tiếp cận dung hòa giữa truyền thống và hơi thở đương đại.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn Nhà hát Nghệ thuật hát bội TP Hồ Chí Minh, việc tăng cường thêm các suất diễn là cách Nhà hát đáp lại tình cảm của khán giả. “Chúng tôi tăng suất diễn không chỉ để đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng, mà còn mong muốn lan tỏa mạnh mẽ hơn nghệ thuật truyền thống đến cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ và du khách, nhất là trong những ngày đầu năm mới này”, ông Nguyễn Thanh Bình cho biết.

Ca múa nhạc truyền thống vang lên giữa không gian bảo tàng

Song song với hát bội, ca múa nhạc truyền thống cũng đang tìm được “địa chỉ mới” trong đời sống đô thị tại các bảo tàng và không gian công cộng. Cuối năm 2025, nhiều chương trình biểu diễn của Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen đã được tổ chức tại khu vực trước Bưu điện Trung tâm Thành phố, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Bảo tàng TP Hồ Chí Minh… tạo nên những trải nghiệm văn hóa mới mẻ cho người dân và du khách.

Biểu diễn âm nhạc dân tộc tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh.

Chị Tuyết Thanh (phường Phú Thạnh) cho biết cảm thấy rất tự hào khi mặc trang phục truyền thống, được trải nghiệm không gian văn hóa, nghệ thuật đầy màu sắc di sản của dân tộc. "Tôi cảm thấy may mắn vì được sống trong không khí này, có âm nhạc, có trang phục truyền thống và có những câu chuyện lịch sử. Tôi mong muốn lan tỏa điều này đến nhiều bạn trẻ hơn để họ cũng hiểu và yêu văn hóa dân tộc như tôi", chị Tuyết Thanh chia sẻ.

Trong không gian bảo tàng, nơi lưu giữ ký ức lịch sử, những giai điệu từ đàn kìm, đàn t’rưng, tiếng hát dân ca hay các tiết mục múa truyền thống vang lên vừa đủ để người xem dừng chân, lắng nghe và cảm nhận. Sự kết hợp giữa âm nhạc dân tộc và không gian trưng bày lịch sử đã tạo nên một lớp cảm xúc mới, giúp kết nối quá khứ với hiện tại bằng ngôn ngữ nghệ thuật.

Theo đại diện Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen, việc đưa nghệ thuật truyền thống ra khỏi không gian biểu diễn chuyên biệt là hướng đi đã được đơn vị ấp ủ từ lâu. Trong bối cảnh đời sống đô thị ngày càng năng động, nghệ thuật dân tộc cần những hình thức tiếp cận linh hoạt, thân thiện để đến gần hơn với công chúng, nhất là giới trẻ và du khách quốc tế.

Thực tế cho thấy, nhiều du khách nước ngoài khi tham quan bảo tàng đã tỏ ra thích thú khi bất ngờ được thưởng thức các tiết mục âm nhạc truyền thống Việt Nam. Không cần hiểu trọn vẹn nội dung, họ vẫn bị cuốn hút bởi âm sắc, nhịp điệu, trang phục và không khí biểu diễn, từ đó có thêm một kênh tiếp cận văn hóa Việt Nam bằng cảm xúc.

Không gian biểu diễn nhạc cụ dân tộc chào đón du khách trong và ngoài nước tại Bảo tàng TP Hồ Chí Minh.

Không chỉ biểu diễn, các chương trình còn kết hợp giao lưu, giới thiệu ngắn gọn về lịch sử, đặc trưng của từng loại hình nghệ thuật. Cách làm này giúp khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ, hiểu và ghi nhớ di sản một cách tự nhiên, thay vì tiếp nhận qua những thông tin khô cứng.

Từ sân khấu hát bội đến không gian bảo tàng, từ nhà hát chuyên nghiệp đến quảng trường, vỉa hè trung tâm thành phố, nghệ thuật truyền thống đang dần tìm được chỗ đứng mới trong đời sống đô thị. Việc đưa di sản ra không gian công cộng không chỉ góp phần bảo tồn, mà còn giúp nghệ thuật truyền thống sống cùng nhịp thở đương đại, trở thành một phần tự nhiên của sinh hoạt văn hóa xã hội.

Trong những ngày đầu năm mới, khi nhu cầu tìm về các giá trị tinh thần bền vững ngày càng rõ nét, sự hiện diện của hát bội và ca múa nhạc dân tộc giữa lòng thành phố mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là câu chuyện giữ gìn di sản, mà còn là hành trình làm mới cách tiếp cận, để di sản tiếp tục được trao truyền, được yêu mến và đồng hành cùng đời sống hôm nay và mai sau.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc