Di sản tư liệu gần trăm năm tuổi và sức sống hôm nay

Triển lãm giới thiệu di sản tư liệu quý của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) hiện lưu trữ tại Thư viện Khoa học xã hội - Viện Thông tin Khoa học xã hội.

Di sản quý có tuổi đời ngót trăm năm

Trưng bày “Di sản tư liệu EFEO: Từ dấu ấn lịch sử đến giá trị đương đại” tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, do Viện Thông tin Khoa học xã hội thực hiện, là hoạt động chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5/2026) và Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2026).

Sự kiện nhằm tôn vinh và phát huy giá trị các di sản tư liệu quý của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) hiện lưu trữ tại Thư viện Khoa học xã hội - Viện Thông tin Khoa học xã hội. Qua đó góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Bộ sưu tập ảnh EFEO là Di sản tư liệu thế giới. Đồng thời khẳng định vai trò của Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong công tác bảo tồn, khai thác và lan tỏa giá trị tri thức Khoa học xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số.

Chế phong cho Tài chính tòa nhị hạng Tham tá biên tu Lê Trọng Hiền.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, bộ tư liệu này đã được lưu giữ gần 100 năm, gồm sách cổ quý, tranh, ảnh, các sản phẩm nghiên cứu của nhiều thế hệ các nhà khoa học, nhà nghiên cứu Khoa học xã hội và nhân văn được lưu giữ tại đây.

Tư liệu EFEO là một trong những bộ tư liệu lớn nhất không chỉ ở Việt Nam mà còn cả ở Đông Dương.

Tại Trưng bày lần này, hệ thống tư liệu phong phú gồm sách, ảnh, bản đồ, sắc phong, sách Trung Quốc cổ, sách Nhật Bản cổ… và nhiều nguồn tư liệu có giá trị khác được chính thức giới thiệu tới công chúng. Điểm nhấn nổi bật là Bộ sưu tập ảnh EFEO với nhiều tư liệu quý hiếm, ghi lại sinh động không gian văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc và đời sống Việt Nam và khu vực Đông Dương từ cuối thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX. Bên cạnh đó, các bộ sưu tập sách cổ và tài liệu nghiên cứu chuyên sâu cho thấy quá trình tích lũy tri thức có hệ thống của nhiều thế hệ học giả trong và ngoài nước.

Trưng bày được xây dựng theo hướng kết hợp giữa giá trị di sản và cách tiếp cận đương đại. Không gian được tổ chức theo dòng thời gian và các chủ đề chuyên sâu, tạo mạch dẫn rõ ràng, giúp người xem nhận diện được tiến trình hình thành, giá trị và sức sống của khối tư liệu EFEO.

Atlas ghi chép lại cuộc hành trình của tàu Pérouse đến các nước châu Á.

Người xem có cơ hội được tận mắt chứng kiến cuốn Atlas ghi chép lại cuộc hành trình của tàu Pérouse đến các nước châu Á như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản và vùng biển Đông trong các năm 1785-1788, bộ chế phong cho Tài chính tòa nhị hạng Tham tá biên tu Lê Trọng Hiền, rồi những hình ảnh về Hồ Gươm, Nhà hát Lớn, bến thuyền bên sông Hồng, cầu Long Biên, Kinh thành Huế, cầu Trường Tiền – sông Hương, chợ Bến Thành hồi đầu thế kỷ 20.

Di sản trong đời sống hôm nay

Không chỉ là những hình ảnh tư liệu, tại Trưng bày, người xem còn có thể hình dung chặng đường của một số nghề thủ công từ xưa đến nay. Từ những hình ảnh, một số nghề truyền thống đã thực sự hiện hữu tại triển lãm, với những sản phẩm thêu ren của người khuyết tật, với sản phẩm chạm bạc, gốm sứ…

Người xem được tận mắt ngắm nhìn, chạm tay vào sản phẩm của những nghề truyền thống có tuổi đời hàng trăm năm, đến nay vẫn được cư dân làng nghề, phố nghề giữ gìn, duy trì.

Cùng với tư liệu, hiện vật và trao đổi trực tiếp, người xem còn được tìm hiểu những di sản tư liệu quý này thông qua hệ thống lưu trữ bằng công nghệ.

Trưng bày, giới thiệu các sản phẩm nghề thủ công truyền thống.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, những tư liệu, hiện vật quý hiện nay đang từng bước được bảo tồn, số hóa, chuẩn hóa và kết nối cơ sở dữ liệu để phục vụ trở lại cho nghiên cứu khoa học, giáo dục, truyền thông tri thức và hợp tác quốc tế. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ và khai thác tư liệu này góp phần nâng cao trải nghiệm của người xem. Các dữ liệu số hóa, tư liệu đa phương tiện được tích hợp nhằm tăng khả năng tiếp cận, đặc biệt đối với những tài liệu có giá trị cao, khó tiếp xúc trực tiếp.

Sản phẩm thêu tay của người khuyết tật.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi cho biết, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam mong muốn lan tỏa giá trị của di sản tư liệu này đến những người yêu chuộng khoa học chung, và khoa học xã hội nhân văn nói riêng, cũng như lan tỏa, quảng bá, giới thiệu những kết quả nghiên cứu khoa học của Việt Nam ra thế giới.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi khẳng định, bộ tư liệu của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp không chỉ là dữ liệu mà còn là di sản quý, đã và đang đồng hành cùng ngành Khoa học xã hội và nhân văn.

Trải nghiệm tìm hiểu di sản qua công nghệ.

Phát biểu về trưng bày, Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sĩ Quý, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, đây là nguồn tư liệu “có một không hai” về Khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam, được hình thành từ sự kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu hiện đại của châu Âu và trí tuệ của các thế hệ học giả Việt Nam.

Di sản này không chỉ là kết quả của một giai đoạn lịch sử, mà còn là nền tảng tri thức cho nhiều ngành khoa học ở Việt Nam hiện nay. “Tuy nhiên, việc khai thác còn chưa tương xứng với giá trị vốn có, đòi hỏi phải có cách tiếp cận mới, mạnh dạn hơn, hiện đại hơn”, Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sĩ Quý nói.