ĐI TÌM NHỮNG NGƯỜI HÓA THÂN THÀNH TỔ QUỐC - Bài 5: GIỮ TRỌN LỜI HỨA VỚI NHỮNG NGƯỜI LÀM NÊN ĐẤT NƯỚC

Đất nước bước đi trong nhịp sống bình yên, tự tin hướng về tương lai sau hơn nửa thế kỷ thống nhất. Nhưng có một điều chưa bao giờ bị lãng quên. Ở đâu đó dưới những cánh rừng Trường Sơn, trên những dãy núi biên cương, giữa những cánh đồng miền Trung, trong lòng đất Thành cổ Quảng Trị hay trên đất bạn Lào, Campuchia... vẫn còn những người lính đang lặng lẽ chờ ngày trở về.

Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người chưa kịp cưới vợ. Có người chưa một lần được bế con. Có người mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi. Các anh đã gửi lại tuổi xuân, máu xương và cả cuộc đời mình để Tổ quốc có ngày độc lập, thống nhất; để những thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình.

Thời gian có thể phủ xanh những chiến trường xưa, làm đổi dòng những con sông, xóa nhòa nhiều dấu tích của chiến tranh, nhưng không thể làm phai mờ sự hy sinh của những người đã hóa thân vào dáng hình đất nước. Bởi mỗi tấc đất bình yên hôm nay đều được bồi đắp bằng máu xương của biết bao thế hệ cha anh.

Và đó là sự thật thiêng liêng mà dân tộc Việt Nam không bao giờ được phép quên. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, đất nước đổi thay từng ngày, những đô thị mới mọc lên, những cây cầu nối những bờ vui, những tuyến đường cao tốc nối liền Bắc - Nam… Nhưng phía sau sự phát triển ấy vẫn còn một nỗi trăn trở chưa bao giờ nguôi trong lòng Đảng, Nhà nước và nhân dân. Đó là vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập và hơn 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Chính từ đạo lý ngàn đời "Uống nước nhớ nguồn", từ trách nhiệm trước lịch sử và từ khát vọng đưa những người con ưu tú của dân tộc trở về với quê hương, ngày 2-4-2026, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Đó không đơn thuần là sự khởi đầu của một chiến dịch. Đó là sự tiếp nối một lời hứa mà Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã gìn giữ suốt nhiều thập kỷ. Lời hứa sẽ không để những người đã ngã xuống bị lãng quên. Lời hứa sẽ tiếp tục đi tìm, dù chỉ còn một tia hy vọng. Lời hứa sẽ trả lại tên tuổi, quê hương và sự đoàn tụ cho các anh.

Hơn ai hết, những người trực tiếp chỉ đạo chiến dịch hiểu rằng thời gian không còn nhiều. Những cánh rừng từng là chiến trường nay đã phủ kín cây xanh. Nhiều dòng sông đã đổi dòng. Những nhân chứng lịch sử ngày một ít đi. Mỗi ký ức mất đi là thêm một manh mối mất đi. Mỗi năm trôi qua là thêm một phần cơ hội khép lại.

Bởi vậy, tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia tìm kiếm và quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Bí thư Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo đã gọi đây là "việc khó nhất trong những việc khó". Khó bởi chiến tranh đã lùi xa, bởi dấu vết ngày càng mờ nhạt, bởi thời gian không chờ đợi bất cứ ai. Nhưng điều khiến hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, nhà khoa học, cựu chiến binh và các lực lượng trên khắp mọi miền đất nước vẫn bền bỉ bước tiếp lại không chỉ là nhiệm vụ được giao. Như lời Phó thủ tướng chia sẻ, đó còn là "mệnh lệnh từ trái tim". Một mệnh lệnh không được ghi trong bất kỳ văn bản nào, không được đo bằng thời gian hay thành tích mà được đo bằng lòng biết ơn của một dân tộc đối với những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Có lẽ vì thế, "Chiến dịch 500 ngày đêm" không chỉ là một chiến dịch mang quy mô quốc gia. Đó còn là cuộc tiếp sức của nhiều thế hệ người Việt Nam để thực hiện một lời hứa thiêng liêng với lịch sử. Rằng đất nước này sẽ không bao giờ ngừng đi tìm những người con đã ngã xuống vì mình.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng các đại biểu tại Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh.

Suốt nhiều thập kỷ sau ngày đất nước thống nhất, lời hứa đưa các liệt sĩ trở về chưa bao giờ vơi đi. Nó được tiếp nối qua nhiều nhiệm kỳ, nhiều thế hệ lãnh đạo, nhiều cán bộ, chiến sĩ và hàng triệu người dân Việt Nam. Để rồi hôm nay, lời hứa ấy được kết tinh thành một chiến dịch quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 (Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS) trao quyết định về việc đính chính thông tin trên bia mộ liệt sĩ cho thân nhân 2 liệt sĩ: Liệt sĩ Nguyễn Văn Kết (thôn Đức Thắng, xã Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Ninh; hy sinh ngày 20-11-1973) và liệt sĩ Ngô Đình Hào (thôn Chi Long, xã Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên; hy sinh ngày 2-5-1971).

Thủ trưởng Bộ Quốc phòng và các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công xây dựng Nhà tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ.

Phối cảnh Nhà tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ.

Điều làm nên ý nghĩa đặc biệt của "Chiến dịch 500 ngày đêm" không chỉ là mục tiêu tìm kiếm 7.000 hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ hướng tới dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Điều lớn hơn là lần đầu tiên, công tác tri ân được đặt trong một chiến dịch mang tầm quốc gia với sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Tinh thần ấy được truyền đi từ những chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải coi việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là trách nhiệm trước lịch sử và trước nhân dân.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương huy động mọi nguồn lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, không để gián đoạn tiến độ chiến dịch.

Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia, trực tiếp chỉ đạo từng nhiệm vụ, từng bước triển khai, để việc tìm kiếm không chỉ dừng ở quyết tâm mà trở thành những kết quả cụ thể.

Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia, trực tiếp chỉ đạo từng nhiệm vụ, từng bước triển khai, để việc tìm kiếm không chỉ dừng ở quyết tâm mà trở thành những kết quả cụ thể. Từ Trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý đến các đơn vị trực tiếp làm nhiệm vụ, cả hệ thống chính trị cùng chuyển động.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù phục vụ lấy mẫu, giám định ADN và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia ban hành Quyết định số 51/QĐ-BCĐQG quy định quy trình phối hợp và phân công địa bàn tiếp nhận, giám định ADN, bảo đảm thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Bộ Quốc phòng giao chỉ tiêu cụ thể cho từng quân khu, quân đoàn, đơn vị và địa phương. Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế cùng các địa phương đồng loạt xây dựng kế hoạch triển khai theo chức năng, nhiệm vụ của mình.

Băng rừng, lội suối để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Những văn bản ấy tưởng như khô khan nhưng phía sau mỗi dòng chữ là khát vọng chung của cả đất nước. Làm sao để thêm một người lính được trở về. Làm sao để thêm một gia đình thôi mòn mỏi đợi chờ. Rồi những quyết sách ấy nhanh chóng hiện diện trên khắp các chiến trường xưa. Ở những cánh rừng biên giới, các đội quy tập lại khoác ba lô lên đường. Ở những khu vực còn bom mìn, lực lượng công binh mở từng lối đi an toàn để đồng đội tiến vào.

Trong các phòng giám định, những nhà khoa học kiên nhẫn tách chiết từng mẫu ADN đã nằm yên trong lòng đất hơn nửa thế kỷ. Ở các nghĩa trang liệt sĩ, từng mẫu hài cốt được lấy bằng tất cả sự cẩn trọng và thành kính. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Bởi phía sau mỗi mẫu vật là một gia đình đang chờ đợi. Phía sau mỗi kết quả giám định là một cuộc đoàn tụ có thể kéo dài hàng chục năm.

Và có lẽ, hình ảnh khiến chúng tôi xúc động nhất lại không ở nơi rừng sâu hay phòng thí nghiệm. Đó là những người mẹ đã ngoài chín mươi tuổi, những người em, những người cháu của các liệt sĩ. Họ lặng lẽ xếp hàng lấy từng mẫu sinh phẩm ADN. Có người phải đi hàng chục cây số, có người chống gậy đến điểm lấy mẫu, có gia đình ba thế hệ cùng nắm tay nhau... Không ai biết kết quả sẽ đến vào ngày mai hay nhiều năm nữa, nhưng ai cũng tin rằng, chỉ cần còn một cơ hội, họ sẽ không bao giờ từ bỏ. Chính từ những giọt máu bình dị ấy, những cuộc đoàn tụ kỳ diệu đã bắt đầu.

Lấy mẫu xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Ngày 24-6-2026, tại Lễ phát động Tháng cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà thông báo ba liệt sĩ Nguyễn Thiện Quyết, Nguyễn Trọng Cát và Đoàn Văn Khải đã được xác định danh tính bằng phương pháp giám định ADN sau hơn nửa thế kỷ hy sinh và trở về với gia đình.

Ba người lính được gọi đúng tên và phía sau niềm vui ấy là niềm hy vọng của hàng trăm nghìn gia đình khác trên khắp đất nước. Bởi họ hiểu rằng, khi khoa học được kết nối với ký ức, khi công nghệ được kết nối với lòng biết ơn, thì những điều tưởng chừng không thể cũng có ngày trở thành hiện thực. Có lẽ, đó chính là điều đẹp nhất mà "Chiến dịch 500 ngày đêm" đang tạo dựng.

Không chỉ tìm kiếm hài cốt, không chỉ xác định danh tính mà còn nối quá khứ với hiện tại. Nối những người đã ngã xuống với những người đang sống. Và nối lời thề của người lính năm xưa với lời hứa mà Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đang bền bỉ thực hiện hôm nay. Đó là lời hứa không được ghi trên bia đá nhưng được khắc rất sâu trong trái tim của cả một dân tộc.

Có lẽ chưa bao giờ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ lại quy tụ được sức mạnh lớn lao như hôm nay. Đó không còn là nhiệm vụ của riêng một lực lượng, của riêng Quân đội mà đã trở thành sự chung sức của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi người một công việc, mỗi cơ quan một nhiệm vụ, nhưng tất cả cùng hướng về một mục tiêu- Đưa những người con của Tổ quốc trở về.

Khi "Chiến dịch 500 ngày đêm" được phát động, hàng loạt bộ, ngành, địa phương đồng loạt bắt tay vào việc. Bộ Quốc phòng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt. Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các địa phương triển khai những phần việc của mình. Các viện nghiên cứu, cơ sở pháp y, lực lượng công binh, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và đông đảo nhân dân cũng cùng tham gia vào hành trình ấy.

Nhìn từ bên ngoài, đó là một hệ thống tổ chức chặt chẽ. Nhìn sâu hơn, đó là sự gặp gỡ của hàng triệu tấm lòng biết ơn. Trên những cánh rừng từng là chiến trường ác liệt, các đội quy tập lại lặng lẽ lên đường.

Ngoài những đội đã nhiều năm làm nhiệm vụ tại Lào và Campuchia, Bộ Quốc phòng thành lập thêm 10 đội tìm kiếm, quy tập lâm thời trong nước, nâng tổng số lên 32 đội với khoảng 1.500 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Ở Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang), Lào Cai, Lạng Sơn và nhiều địa bàn còn bom mìn sót lại sau chiến tranh, lực lượng công binh đi trước mở từng lối an toàn. Phía sau mỗi bước chân của họ là niềm hy vọng của biết bao gia đình vẫn đang ngóng đợi.

Cán bộ, kỹ thuật viên Khoa Xét nghiệm Sinh học, Viện Pháp y Quân đội thực hiện quy trình giám định ADN hài cốt liệt sĩ.

Ở nơi khác, trong những phòng thí nghiệm luôn sáng đèn, các nhà khoa học kiên nhẫn tách chiết từng mẫu ADN đã nằm sâu trong lòng đất hơn nửa thế kỷ. Có những mẫu vật chỉ còn lại rất ít vật liệu sinh học. Có những ca giám định phải thực hiện nhiều lần; có những kết quả cần hàng tháng, thậm chí lâu hơn. Nhưng không ai cho phép mình vội vàng, bởi chỉ một sai lệch rất nhỏ cũng có thể khiến một gia đình phải tiếp tục chờ thêm nhiều năm nữa.

Đó là lý do Viện Pháp y Quân đội và Viện Pháp y quốc gia được đầu tư đồng bộ về nhân lực, trang thiết bị và quy trình chuyên môn; đồng thời hệ thống tiếp nhận, lưu trữ mẫu hài cốt và cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ từng bước được hoàn thiện trên phạm vi cả nước. “Bộ Quốc phòng đang triển khai Đề án nâng cao năng lực giám định ADN hài cốt liệt sĩ từ năm 2026 đến năm 2035. Trong giai đoạn 2026-2030, ngoài việc nâng cấp hai dây chuyền hiện có lên công suất 800 mẫu/năm/dây chuyền, Quân đội sẽ đầu tư thêm dây chuyền xét nghiệm ADN thế hệ mới. Giai đoạn 2031-2035 sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống dữ liệu ADN tập trung, tăng cường tự động hóa và từng bước hình thành hệ thống giám định ADN hiện đại quy mô lớn trong Quân đội”, Thiếu tướng Huỳnh Tấn Hùng, Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật chia sẻ.

Lần đầu tiên, công nghệ hiện đại cũng tham gia sâu vào hành trình tri ân. Nếu trước đây, việc tìm kiếm chủ yếu dựa vào ký ức của nhân chứng và những tấm bản đồ cũ, thì hôm nay dữ liệu số, ảnh vệ tinh, bản đồ địa hình, công nghệ định vị, radar xuyên đất và nhiều phương tiện hiện đại đã được đưa vào phục vụ công tác tìm kiếm.

Một dấu ấn đặc biệt là sự tham gia của Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) trong xây dựng hệ thống phần mềm quản lý mẫu hài cốt, cơ sở dữ liệu và theo dõi tiến độ chiến dịch theo thời gian thực. Nhờ đó, lần đầu tiên các lực lượng có thể kết nối, cập nhật và chia sẻ thông tin trên một hệ thống thống nhất.

Khoa học không thể thay thế ký ức nhưng khoa học đang giúp ký ức tiến gần hơn đến sự thật. Để những cái tên từng chìm trong im lặng có thêm cơ hội được gọi lên. Điều khiến chúng tôi xúc động hơn cả là "Chiến dịch 500 ngày đêm" không chỉ chuyển động trong các cơ quan nhà nước. Nó đã lan tỏa thành một phong trào rộng khắp trong xã hội. Nhiều cơ quan báo chí mở chuyên trang, chuyên mục đồng hành cùng chiến dịch. Hàng nghìn cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa để chỉ từng địa điểm chôn cất đồng đội. Những nhân chứng lịch sử chủ động cung cấp từng ký ức còn lại. Thân nhân liệt sĩ tích cực tham gia lấy mẫu sinh phẩm ADN. Có người mang đến một tấm bản đồ cũ đã úa màu. Có người giữ gìn suốt hàng chục năm một lá thư, một chiếc lược, một chiếc cúc áo hay một mẩu giấy ghi tên đồng đội. Những kỷ vật ấy có thể rất nhỏ, nhưng đối với hành trình tìm kiếm, mỗi chi tiết đều có thể trở thành ánh sáng mở ra hy vọng.

Chính sự kết hợp giữa ý chí chính trị, sức mạnh tổ chức, thành tựu khoa học - công nghệ và lòng tri ân của nhân dân đã tạo nên sức mạnh đặc biệt của "Chiến dịch 500 ngày đêm".

Sau bốn tháng triển khai, chiến dịch đã ghi nhận những kết quả bước đầu đầy ý nghĩa. Đến ngày 14-7-2026, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được 1.384 hài cốt liệt sĩ, trong đó 360 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia. Riêng tại Tuyên Quang, lực lượng chức năng phát hiện 5 mộ liệt sĩ tập thể, ước tính khoảng 23 hài cốt đang tiếp tục được xác minh.

Tại Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh), lực lượng làm nhiệm vụ đã phát hiện gần 100 hài cốt liệt sĩ riêng lẻ, 23 di vật cùng một bộ hài cốt tập thể đang tiếp tục được giám định, xác minh.

Cán bộ, kỹ thuật viên Khoa Xét nghiệm Sinh học, Viện Pháp y Quốc gia thực hiện quy trình giám định ADN hài cốt liệt sĩ.

Đối với công tác giám định ADN, cả nước đã lấy mẫu đối với 52.717 mộ liệt sĩ, trong đó 37.513 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt 71,16%; đồng thời thu nhận 93.464 mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ, 53.036 mẫu đã được phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu ADN quốc gia.

Những con số ấy rất đáng trân trọng, nhưng điều làm nên giá trị của chúng không nằm ở những thống kê. Đó là những người mẹ có thêm hy vọng, những người vợ thôi mòn mỏi ngóng chờ, những người con biết cha mình đang nằm ở đâu, là những gia đình cuối cùng cũng có thể gọi đúng tên người thân trong ngày giỗ.

Bởi vậy, với những người làm công tác tri ân, mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là một kết quả của chiến dịch, đó là một cuộc đoàn tụ, một lời hứa được thực hiện. Và là minh chứng rằng, khi cả một dân tộc cùng chung một nhịp tim hướng về những người đã hy sinh, thì thời gian dù khắc nghiệt đến đâu cũng không thể làm mất đi lòng biết ơn. Đó chính là sức mạnh bền bỉ nhất của Việt Nam. Sức mạnh của một dân tộc không bao giờ bỏ quên những người đã làm nên Tổ quốc.

Có những cuộc chiến đã kết thúc từ rất lâu nhưng có những hành trình chưa bao giờ được phép dừng lại. Hành trình đi tìm những người đã ngã xuống vì Tổ quốc là một hành trình như thế. Mỗi hài cốt được tìm thấy là một cuộc đoàn tụ. Mỗi danh tính được xác định là một lời tri ân được trọn vẹn. Và phía sau mỗi cuộc trở về là sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng tấm lòng của hàng triệu người dân Việt Nam dành cho những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương và cả cuộc đời mình vì độc lập, tự do của dân tộc. Có thể sẽ còn những người lính chưa kịp trở về, nhưng sẽ không có người lính nào bị lãng quên. Bởi đất nước này luôn biết cúi đầu trước sự hy sinh. Và sẽ tiếp tục giữ trọn lời hứa thiêng liêng với những người đã làm nên dáng hình Tổ quốc hôm nay.

Các anh sẽ trở về trong vòng tay của đồng đội, trong tình yêu của nhân dân. Và mãi mãi trong lòng đất Mẹ.

Nội dung: NHÓM PHÓNG VIÊN
Ảnh: Báo Quân đội nhân dân, XUÂN CƯỜNG, HUYỀN TRANG, THANH TÚ
Kỹ thuật, đồ họa: TÔ NGỌC