Điểm cộng IELTS và những kế hoạch vào đại học đang dang dở

Ảnh minh họa: AI

Một năng lực, hai lần lợi thế

Tại phiên chất vấn ngày 20.9, Bộ trưởng GD&ĐT giải thích sự bất hợp lý có thể xuất hiện khi chứng chỉ ngoại ngữ vừa được quy đổi thành điểm xét tuyển, vừa được cộng thêm điểm. Chi phí học và thi chứng chỉ cũng là yếu tố cần cân nhắc về cơ hội giữa các thí sinh. Bộ tiếp tục tiếp nhận ý kiến để hoàn thiện phương án.

Thông tin cần được hiểu đúng phạm vi: bỏ điểm cộng không đồng nghĩa xóa bỏ giá trị chứng chỉ hay ngừng ghi nhận năng lực ngoại ngữ. Quy đổi điểm môn ngoại ngữ và cộng thêm vào tổng điểm là hai cách sử dụng khác nhau. Nếu nhập chúng làm một, tranh luận rất dễ chuyển thành nhận định rằng công sức học tập sẽ mất trắng.

Theo phương án đang được lấy ý kiến, thay đổi điểm cộng được dự kiến từ năm 2027. Chưa thể coi đây là quyết định cuối cùng. Người học cần phân biệt đề xuất của cơ quan quản lý với quy chế chính thức và thông tin tuyển sinh áp dụng cho từng chương trình.

Điểm cộng có thể chỉ chiếm một phần trong cách tính, nhưng tác động lại nằm ở thứ tự cạnh tranh giữa những hồ sơ. Vì vậy, mỗi tiêu chí bổ sung cần có lý do rõ ràng: năng lực ấy liên quan thế nào đến yêu cầu đào tạo và vì sao xứng đáng được ưu tiên ở mức đó?

Một chương trình cần ngoại ngữ có thể đặt yêu cầu phù hợp với việc học. Tuy nhiên, việc sử dụng một chứng chỉ làm lợi thế chung cho những ngành có yêu cầu rất khác nhau cần được giải thích bằng căn cứ cụ thể. Công bằng tuyển sinh phải được nhìn từ cách lựa chọn và đo năng lực cần thiết.

Lộ trình cũng là một phần của công bằng

Sáng 21.9, xuất hiện kiến nghị lùi thời điểm áp dụng tới năm 2029 để học sinh có thêm thời gian chuẩn bị. Đây là ý kiến của chuyên gia Nguyễn Anh Đức, người đứng đầu một hệ thống đào tạo tiếng Anh, chưa phải mốc được cơ quan quản lý chấp thuận. Những ý kiến khác cũng đề nghị chú trọng giai đoạn chuyển tiếp.

Lập luận về thời gian cần được xem xét bằng dữ liệu của từng nhóm học sinh. Các em mới vào THPT và các em đang chuẩn bị xét tuyển không đứng ở cùng một điểm. Một thông báo có vẻ còn xa với người này có thể đã rất gần với người khác, nhất là khi kế hoạch học tập phải sắp xếp qua nhiều học kỳ.

Không nên vì thế mặc định mọi thay đổi đều phải trì hoãn. Một cơ chế có bất cập vẫn cần được sửa. Nhưng đánh giá tác động nên cho thấy có bao nhiêu học sinh chịu ảnh hưởng, phần chuẩn bị nào vẫn được sử dụng và phần nào cần điều chỉnh, thay vì để mỗi gia đình tự suy đoán.

Giai đoạn lấy ý kiến sẽ hiệu quả hơn nếu cơ quan soạn thảo công bố những ví dụ tính điểm trước và sau điều chỉnh. Cùng một hồ sơ, kết quả thay đổi ra sao? Chứng chỉ còn được dùng theo cách nào? Ví dụ cụ thể giúp phụ huynh hiểu chính sách tốt hơn nhiều lời giải thích khái quát.

Các trường đại học cũng cần cung cấp thông tin nhất quán. Khi phương án chưa chốt, phải ghi rõ phần nào là dự kiến. Sau khi có quy định chính thức, hướng dẫn cần đủ sớm để học sinh xây dựng kế hoạch, tránh phải dò tìm và ghép nối thông báo từ nhiều kênh khác nhau.

Giữ động lực học, giảm cuộc chạy theo lợi thế

Cùng với vấn đề điểm cộng, Bộ GD&ĐT đang dự kiến thu gọn số phương thức xét tuyển theo ngành: tối đa ba phương thức từ năm 2027 và một phương thức từ năm 2028. Lộ trình này cũng đang được xây dựng với mục tiêu tăng tính thống nhất trong đánh giá đầu vào.

Những điều chỉnh liên quan cần được trình bày trong một bức tranh chung. Nếu học sinh chỉ nhận từng mẩu thông tin về điểm cộng, phương thức và quy đổi ở những thời điểm khác nhau, rất khó hình dung đầy đủ cách chuẩn bị. Tính dễ hiểu của quy chế cũng là điều kiện để tiếp cận cơ hội bình đẳng.

Nhà trường phổ thông có thể hỗ trợ bằng những buổi hướng dẫn dựa trên thông tin chính thức, giải thích các thuật ngữ và cách đọc đề án tuyển sinh. Phụ huynh cần biết điều gì đã được quyết định, điều gì còn đang bàn và nguồn nào cần theo dõi, thay vì thay đổi lịch học của con theo từng tiêu đề.

Đối với các cơ sở luyện thi, trách nhiệm thông tin càng cần được coi trọng. Không nên dùng sự chưa rõ của chính sách để thúc đẩy người học đăng ký vội hoặc làm họ tin rằng một chứng chỉ bảo đảm được lợi thế lâu dài. Dịch vụ đào tạo phải giúp người học hiểu cả giá trị và giới hạn của mục tiêu đang theo đuổi.

Cuộc tranh luận này cuối cùng cần trở về với quyền được chuẩn bị của học sinh. Các em cần tiêu chí đánh giá công bằng và khoảng thời gian hợp lý để đáp ứng. Một chính sách tốt phải giúp người học biết mình đang phấn đấu cho năng lực nào, thay vì luôn lo rằng kế hoạch vừa xây xong đã phải làm lại.