'Điểm uốn' Thuế TTĐB 2027: Dây chuyền CKD truyền thống trước bài toán sống còn

Sức ép chuyển đổi

Theo khuôn khổ pháp lý hiện hành, giai đoạn ưu đãi thuế TTĐB cực đại dành cho xe điện thuần túy (BEV) dưới 9 chỗ ngồi ở mức 3% sẽ chính thức khép lại vào tháng 2/2027, trước khi chuyển sang chu kỳ thuế 11% áp dụng cho giai đoạn tiếp theo.

Cùng lúc đó, các rào cản thuế phí đối với xe sử dụng động cơ đốt trong (ICE) tiếp tục duy trì ở mức cao từ 35% đến 150% tùy thuộc vào dung tích xi-lanh. Sự thay đổi trong cơ cấu ưu đãi thuế không chỉ tác động trực tiếp đến bài toán giá lăn bánh của phương tiện mà còn đặt các tập đoàn sản xuất ô tô liên doanh sở hữu nhà máy lắp ráp trong nước (CKD) vào một tình thế bắt buộc phải tái cấu trúc toàn diện dây chuyền sản xuất trước khi quá muộn.

Song song với lộ trình thuế TTĐB, yếu tố thể chế thúc đẩy làn sóng điện hóa tại Việt Nam vừa ghi nhận một bước tiến quan trọng khi Bộ Công Thương chính thức đề xuất dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trạm sạc xe điện.

Việc thiết lập một bộ quy chuẩn kỹ thuật thống nhất trên phạm vi toàn quốc bao gồm các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn điện, đo lường năng lượng, khả năng tương thích của súng sạc, cổng sạc và tính sẵn sàng kết nối lưới điện quốc gia được đánh giá là mảnh ghép hạ tầng còn thiếu để hoàn thiện hệ sinh thái phương tiện xanh.

Trước đây, sự thiếu vắng của một chuẩn chung khiến nhiều hãng xe ngoại khối ngại ngần trong việc đầu tư trạm sạc hoặc phân phối các dòng xe điện hóa quy mô lớn do lo ngại rủi ro hạ tầng bị phân mảnh. Việc Bộ Công Thương chuẩn hóa hạ tầng trạm sạc không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo an toàn lưới điện mà còn giải phóng nút thắt tâm lý cho các doanh nghiệp ô tô. Khi hạ tầng trạm sạc có hành lang pháp lý rõ ràng và tính khả thi mở rộng cao, rào cản chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện càng bị thu hẹp, tạo thêm sức ép dịch chuyển nhu cầu tiêu dùng và buộc các hãng xe phải đẩy nhanh tiến độ đưa xe điện hóa vào dây chuyền sản xuất nội địa.

Sức ép từ lộ trình thuế 2027 và sự hoàn thiện của thể chế hạ tầng trạm sạc đang phơi bày thế kẹt chiến lược của các hãng xe truyền thống vốn đã đầu tư hàng trăm triệu USD vào các nhà máy lắp ráp xe xăng CKD tại Việt Nam.

Trong hàng thập kỷ đã qua, mô hình sản xuất CKD dựa trên việc nhập khẩu bộ linh kiện xe động cơ đốt trong về hàn, sơn, lắp ráp và kiểm định tại các trung tâm công nghiệp đã mang lại nguồn lợi nhuận ổn định. Tuy nhiên, khi sản lượng xe xăng sụt giảm mạnh dưới tác động của xe điện và xe Hybrid nhập khẩu (CBU), tỷ lệ lấp đầy công suất của các nhà máy CKD truyền thống đang đối mặt với những thách thức. Việc vận hành một dây chuyền công nghiệp đồ sộ dưới mức công suất tối ưu khiến chi phí khấu hao trên mỗi đầu xe tăng vọt, bào mòn sạch sẽ biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng sau các đợt giảm giá kích cầu kéo dài.

Bài toán hóc húa nằm ở chỗ, việc chuyển đổi một dây chuyền CKD thuần túy động cơ đốt trong sang lắp ráp xe điện hoặc xe Hybrid không đơn giản là thay đổi quy trình lắp máy. Động cơ điện, bộ biến tần, quản lý nhiệt và đặc biệt là khối pin dung lượng cao đòi hỏi quy trình kiểm soát an toàn cháy nổ, thiết bị thử nghiệm điện áp cao và dây chuyền tự động hóa hoàn toàn khác biệt.

Nếu không tiến hành cải tạo dây chuyền CKD sớm, các hãng xe truyền thống sẽ phải đối mặt với nguy cơ kép từ năm 2027: dòng xe xăng CKD mất dần sức cạnh tranh giá do gánh thuế TTĐB cao, trong khi các dòng xe điện hoặc Hybrid nhập khẩu CBU lại chịu sự khống chế của thuế nhập khẩu ngoài khối hoặc chi phí vận chuyển tăng cao.

Bước đệm Hybrid/EREV và lộ trình điện hóa nội địa

Để ứng phó với viễn cảnh này, các tập đoàn ô tô hàng đầu tại Việt Nam đang gấp rút triển khai chiến lược tái cấu trúc dải sản phẩm theo hai giai đoạn rõ rệt. Trong ngắn hạn đến trước mốc năm 2027, giải pháp khả thi nhất được nhiều hãng xe Nhật và Hàn lựa chọn là đẩy mạnh phân phối các dòng xe Hybrid tự sạc (HEV), Hybrid sạc ngoài (PHEV) và xe điện mở rộng phạm vi (EREV) làm cầu nối.

Nhờ khả năng tiết kiệm nhiên liệu vượt trội, cắt giảm phát thải nhưng lại không tạo áp lực quá lớn lên hạ tầng sạc công cộng trong giai đoạn đầu, các dòng xe lai điện đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng doanh số ấn tượng. Việc phân phối các dòng xe Hybrid dưới dạng nhập khẩu CBU thời gian qua đã giúp các hãng đo lường chính xác độ phản hồi của thị trường trước khi đưa ra quyết định rót vốn nâng cấp dây chuyền CKD.

Theo Nghị định 360/2025 của Chính phủ ban hành cuối tháng 12/2025 hướng dẫn hai cách xác định tỷ trọng xăng sử dụng không quá 70% số năng lượng sử dụng của xe. Hai cách này đều so sánh tỷ lệ mức tiêu thụ nhiên liệu (xăng) theo chu trình kết hợp của xe HEV với mức tiêu thụ nhiên liệu (xăng) trung bình của ôtô động cơ đốt trong (ICE) sử dụng thuần xăng, cùng dung tích xi-lanh, gọi tắt là R. Nếu tỷ lệ R không quá 70%, các mẫu HEV được áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) 70% so với xe ICE cùng loại theo quy định của Chính phủ. Trước đây, ưu đãi tương tự chỉ dành cho xe hybrid sạc ngoài (PHEV).

Trong cuộc đua giảm giá thành cho các mẫu xe Hybrid, Toyota hay Honda cũng đã có những bước chuyển trong việc lắp ráp các mẫu xe Hybrid tại Việt Nam và nâng cấp nhà máy CKD.

Ở bước đi dài hạn hơn, việc chuyển giao công nghệ để nội địa hóa khâu lắp ráp pin và hệ truyền động điện tại Việt Nam đã không còn là lựa chọn mang tính hình thức mà đã trở thành yêu cầu sinh tồn.

Các thương hiệu tiên phong như VinFast đã chứng minh hiệu quả kinh tế quy mô của việc làm chủ chuỗi sản xuất xe điện nội địa, giúp hãng làm chủ mức giá sàn và chiếm lĩnh thị phần. Bài học này đang buộc các liên doanh xe truyền thống phải đàm phán với tập đoàn mẹ để đưa các nền tảng xe điện hóa thế hệ mới về lắp ráp CKD tại Việt Nam.

Việc chủ động lắp ráp xe xanh trong nước trước thời điểm điều chỉnh thuế TTĐB năm 2027 sẽ giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa các chính sách ưu đãi đầu tư công nghiệp hỗ trợ, duy trì việc làm cho lực lượng lao động hiện hữu và bảo vệ thị phần trước sự tấn công dồn dập của các thương hiệu mới.

Có thể thấy mốc thời gian 2027 không đơn thuần là một cột mốc mang tính chất quản lý tài chính hành chính, mà chính là đường ranh giới phân định sinh tử cho năng lực cạnh tranh của các nhà sản xuất ô tô tại Việt Nam. Sự kết hợp giữa lộ trình điều chỉnh thuế TTĐB và khung pháp lý chuẩn hóa trạm sạc do Bộ Công Thương đề xuất đang tạo ra động lực hai chiều mạnh mẽ: vừa đẩy các dòng xe động cơ đốt trong truyền thống ra khỏi vùng an toàn về chi phí, vừa trải thảm xanh cho các phương tiện điện hóa cất cánh.