Diễn biến 'nóng'

Bình luận quốc tế

Tuy nhiên, các cuộc tiến công nhằm vào căn cứ của Mỹ và liên quân ở Iraq tiếp tục gây căng thẳng quan hệ Mỹ - Iran và làm phức tạp "hồ sơ hạt nhân" của Tehran.

Nghị quyết của Hạ viện Mỹ được phê chuẩn sau khi Thượng viện cũng có quyết định tương tự. Ðộng thái này diễn ra trong bối cảnh căn cứ An Ta-gi, nơi có binh sĩ nước ngoài đồn trú ở phía bắc thủ đô Baghdad của Iraq, bị trúng 10 quả rốc-két, khiến ba người chết và nhiều người bị thương. Tuy không công bố danh tính, song theo các nguồn tin, ba người chết là công dân Mỹ và Anh. Ðây là vụ tiến công đẫm máu nhất nhằm vào các lực lượng nước ngoài ở Iraq trong vài năm gần đây, gây thiệt hại lớn cho liên quân. Chưa có lực lượng nào thừa nhận thực hiện vụ tiến công, song chính quyền Mỹ cáo buộc lực lượng bán quân sự thân Iran ở Iraq là thủ phạm. Nhằm đáp trả, máy bay chiến đấu được cho là của liên quân do Mỹ đứng đầu đã oanh tạc vị trí của lực lượng bán quân sự tại khu vực phía Syria giáp biên giới với Iraq khiến ít nhất 18 tay súng chết. Ngay sau vụ việc, hai Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ và Anh đã có cuộc điện đàm nhằm thảo luận các "diễn biến nóng".

Mặc dù Quốc hội lưỡng viện của Mỹ nhiều lần đưa ra các nghị quyết nhằm ngăn chặn bùng nổ một cuộc "chiến tranh nóng" với Iran, song đây chỉ là các động thái "cơm sôi bớt lửa". Nghị quyết có thể bị Tổng thống D.Trump dùng quyền phủ quyết, trong khi "liên minh" giữa phần lớn các nghị sĩ đảng Dân chủ với một nhóm nhỏ nghị sĩ đảng Cộng hòa không có đủ số phiếu để lật ngược tình thế. Trong khi đó, trên thực tế, quan hệ Mỹ - Iran vẫn "căng như dây đàn" bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ đã giáng đòn mạnh vào nền kinh tế Iran. Nền kinh tế của quốc gia Hồi giáo đã sụt giảm 9,5% trong năm 2019, với tỷ lệ lạm phát lên tới 35%, trong khi xuất khẩu dầu mỏ, nguồn thu chủ lực của Tehran, giảm mạnh từ 2,1 triệu thùng/ngày hồi năm 2016 xuống chỉ còn khoảng vài trăm nghìn thùng/ngày hiện nay. Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo, kinh tế Iran sẽ không tăng trưởng trong năm nay, nhất là khi Iran đang phải gồng mình chống chọi với dịch Covid-19.

Trong khi đó, "hồ sơ hạt nhân" của Iran gây không ít hoài nghi sau khi Tehran cắt giảm nhiều cam kết trong thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA). Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) R.Grô-xi kêu gọi Iran hợp tác ngay lập tức và đầy đủ với cơ quan này sau khi có một số nghi vấn liên quan nguyên liệu hạt nhân và các hoạt động hạt nhân tại ba địa điểm mà Iran chưa công bố. IAEA đã tìm cách tiếp cận hai trong số ba địa điểm này, song Tehran không cho phép và cũng không có những trao đổi cần thiết để làm sáng tỏ những hoài nghi. Theo IAEA, tính đến ngày 3-3, Iran dự trữ 1.510 kg u-ra-ni đã làm giàu, cao gấp hơn năm lần so với giới hạn 300 kg đề ra trong thỏa thuận hạt nhân.

Các bước thu hẹp cam kết của Iran nhằm đáp trả việc Mỹ rút khỏi JCPOA và áp đặt lại các lệnh trừng phạt Tehran, trong khi các đối tác châu Âu chưa thực thi biện pháp cụ thể nào bảo vệ lợi ích của Iran để cứu vãn thỏa thuận. Mặc dù Tổng thống H.Ru-ha-ni tuyên bố Iran "không đóng cánh cửa" đối thoại với Liên hiệp châu Âu (EU) để duy trì thỏa thuận hạt nhân, song nhà lãnh đạo Iran phàn nàn rằng, hơn 21 tháng qua kể từ khi Oa-sinh-tơn rút khỏi JCPOA, EU đã không có được những biện pháp hiệu quả, phù hợp với quan hệ song phương và hoàn thành những cam kết của khối này theo JCPOA. Tổng thống Iran khẳng định, sự có mặt của lực lượng nước ngoài ở vùng Vịnh dưới danh nghĩa những liên minh khác nhau không đóng góp gì cho an ninh khu vực, đồng thời cho rằng, điều đó cùng với những chính sách của Mỹ chính là nguyên nhân gây ra tình trạng bất ổn ở khu vực.

Việc Mỹ và Iran cáo buộc lẫn nhau tiến hành các vụ không kích ở Iraq khiến cả hai phía đều hứng chịu tổn thất về người, làm leo thang căng thẳng ở khu vực. Khó có thể tìm ra lối thoát cho bế tắc trong việc giải quyết "hồ sơ hạt nhân" Iran khi các bên tiếp tục có các động thái "ăn miếng trả miếng" lẫn nhau cả trên thực địa lẫn trong thực thi chính sách.

HÀ ĐAN