Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát: Chuyển mạnh sang giám sát đầu ra và kết quả cuối cùng của chính sách

Quang cảnh Diễn đàn. Ảnh: Phạm Thắng

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ:
Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giám sát trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng

Tôi đánh giá cao chủ đề "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI" của Diễn đàn. Đây là một thông điệp rất rõ ràng và cụ thể.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Sau Diễn đàn lần thứ nhất, Quốc hội đã thông qua Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025; đồng thời, đổi mới tư duy rất mạnh mẽ trong giám sát. Qua đó, hoạt động giám sát đã đạt được những kết quả tích cực. Tôi tin tưởng, sau diễn đàn lần này, hoạt động giám sát của Quốc hội sẽ có những bước chuyển biến mạnh mẽ theo hướng thực chất, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

Thời gian qua, nhiều chính sách đã được ban hành tương đối đầy đủ, nhiều chương trình, đề án đã được bố trí nguồn lực đáng kể và nhiều chỉ tiêu hành chính được hoàn thành theo kế hoạch. Tuy nhiên, mức độ thụ hưởng của người dân và hiệu quả cuối cùng của chính sách ở một số lĩnh vực vẫn chưa được như kỳ vọng. Đây chính là khoảng cách giữa chính sách được thực hiện và chính sách tạo ra kết quả.

Vì vậy, để hoạt động giám sát thực sự có chuyển biến trong thực tiễn, theo tôi, phải thay đổi từ tư duy cho đến phương thức giám sát. Cần tập trung, quyết liệt chuyển mạnh từ giám sát đầu vào sang giám sát đầu ra và kết quả cuối cùng của chính sách. Vấn đề quan trọng là sau giám sát thấy được chính sách đã tạo ra sự thay đổi gì trong cuộc sống của người dân.

Đồng thời, cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giám sát trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng. Nếu như trước đây giám sát chủ yếu dựa trên việc đi kiểm tra và nghiên cứu báo cáo giám sát của cơ sở, của địa phương thì giờ đây phải tăng cường đối chiếu dữ liệu, khảo sát tại thực địa, tham vấn chuyên gia, lắng nghe ý kiến người dân và đặc biệt là ứng dụng công nghệ để sớm phát hiện ra những vấn đề phát sinh. Nếu làm được điều này, chúng ta sẽ phân tích vấn đề kịp thời; hoạt động giám sát sẽ khách quan, chính xác hơn và có khả năng cảnh báo chính sách sớm hơn. Như trong phát biểu chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội đã nhấn mạnh rất rõ, đó là ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh hơn nữa chuyển đổi số trong hoạt động giám sát.

Cùng với đó, cần nâng cao hiệu quả việc thực hiện các kiến nghị giám sát và thực hiện sau giám sát; chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu; quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì giám sát.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà:
Tăng cường kết nối dữ liệu, ứng dụng công nghệ và trách nhiệm thực thi

Đã đến lúc hoạt động giám sát cần chuyển mạnh từ tư duy theo dõi quy trình sang đánh giá kết quả, từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu. Giám sát không chỉ dừng ở việc theo dõi tiến độ xử lý từng kiến nghị mà phải đánh giá kết quả thực hiện trách nhiệm của từng chủ thể.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Muốn làm được điều đó, phương thức giám sát phải được đổi mới trên nền tảng dữ liệu số. Đây không phải đơn thuần là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà là sự đổi mới trong tư duy quản trị. Chuyển đổi số không chỉ giúp làm nhanh hơn những việc đang làm mà đang giúp chúng ta làm những việc trước đây chưa thể làm được.

Theo tôi, Quốc hội khóa XVI cần tập trung nâng cao chất lượng phân loại và xử lý kiến nghị ngay từ khi tiếp nhận. Với những kiến nghị liên quan nhiều ngành, nhiều cấp cần phải xác định rõ cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm. Đổi mới cách thức trả lời kiến nghị cử tri; mỗi văn bản trả lời không chỉ đúng quy trình mà phải chỉ rõ giải pháp, lộ trình thực hiện và kết quả cam kết. Những kiến nghị đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát cần có cơ chế theo dõi đến cùng. Đồng thời nghiên cứu các biện pháp công khai minh bạch đối với những cơ quan chậm trễ hoặc không thực hiện nghiêm túc, qua đó nâng cao trách nhiệm giải trình.

Quốc hội nên nghiên cứu ban hành nghị quyết chuyên đề về giám sát việc giải quyết kiến nghị cử tri sau mỗi kỳ họp. Nghị quyết cần xác định rõ những nhiệm vụ còn tồn đọng, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành làm căn cứ để Quốc hội và cử tri tiếp tục theo dõi và giám sát. Bên cạnh đó, đã đến lúc cần phải xem kết quả giải quyết kiến nghị cử tri là một tiêu chí quan trọng trong việc lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do Quốc hội bầu và phê chuẩn.

Khi dữ liệu được kết nối, công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ và trách nhiệm được thực thi đến cùng, hoạt động giám sát sẽ ngày càng thực chất, hiệu quả hơn; không chỉ giải quyết tốt hơn những vấn đề hôm nay mà còn góp phần dự báo hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật. Đó cũng là hướng đi tất yếu để xây dựng một nền quản trị hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm, xứng đáng với niềm tin mà Nhân dân đã và đang gửi gắm vào Quốc hội.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh:
Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển. Đây cũng chính là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại, nơi hoạt động giám sát trở thành một phần rất quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài Chính Phạm Thúy Chinh phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tôi đề nghị, giám sát tập trung vào 3 trọng tâm: Thứ nhất, giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng. Từ góc độ của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, tôi nhận thấy, hoạt động giám sát cần hướng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công. Chỉ khi nguồn lực được được khơi thông và sử dụng đúng nơi đúng lúc thì mục tiêu của các chủ trương phát triển mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng. Đối với các dự án quan trọng quốc gia, điều quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà là đồng vốn đó có tạo ra tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế hay không.

Thứ hai, giám sát các động lực tăng trưởng mới. Hoạt động giám sát cần tập trung đánh giá hiệu quả thực hiện các chủ trương chính sách về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, phát triển thị trường vốn, thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, giám sát việc triển khai các cơ chế đặc thù, các mô hình thí điểm và các chính sách nhằm thúc đẩy những ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Ở đây, giám sát không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần tạo lập môi trường thuận lợi để các động lực tăng trưởng mới, phát triển.

Thứ ba, cần đổi mới chính hoạt động giám sát. Tiếp tục đổi mới phương thức giám sát dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại để nâng cao chất lượng đánh giá và dự báo chính sách. Cần thí điểm mô hình giám sát số, khai thác dữ liệu thời gian thực đối với một số chuyên đề giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, như chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại phát biểu khai mạc Diễn đàn.

Cùng với đó, cần tăng cường sử dụng kết quả kiểm toán, thanh tra và kết luận kiến nghị của các cơ quan có chức năng kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả giám sát. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc kiểm tra về thực hiện các kiến nghị sau giám sát, bảo đảm các kết luận, kiến nghị, nghị quyết giám sát cần được thực hiện nghiêm túc, tạo chuyển biến thực chất trong công tác quản lý, điều hành và hoàn thiện chính sách pháp luật. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát, đồng thời khẳng định vai trò của Quốc hội trong tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy phát triển.