Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Việt Nam chủ động cùng ASEAN định hình tương lai chung

Các đại biểu dự Hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN trong khuôn khổ AFF 2026. Ảnh: VGP

Đối thoại cởi mở, thực chất

AFF 2026 diễn ra trong bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục chứng kiến nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và khoảng cách phát triển đang đặt ra cho ASEAN nhiều yêu cầu mới. Trong bối cảnh ấy, việc Việt Nam tiếp tục tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN có ý nghĩa quan trọng, góp phần tạo thêm một kênh đối thoại cởi mở, linh hoạt, bổ trợ cho các cơ chế chính thức của ASEAN.

Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, diễn đàn năm nay nhấn mạnh ba trụ cột có ý nghĩa nền tảng đối với ASEAN. Hòa bình là điều kiện tiên quyết để phát triển; thịnh vượng là mục tiêu chung của các quốc gia thành viên; còn lấy người dân làm trung tâm là tinh thần xuyên suốt của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Từ đó, các thảo luận tại diễn đàn không chỉ dừng ở tầm chiến lược, mà còn hướng tới việc đưa các vấn đề lớn của khu vực đến gần hơn với đời sống người dân.

Một trong những điểm nổi bật của AFF 2026 là quy mô tham dự với hơn 1.200 đại biểu đến từ nhiều quốc gia, tổ chức khu vực và quốc tế. Con số này cho thấy sức hút ngày càng lớn của diễn đàn sau ba năm tổ chức, đồng thời phản ánh sự quan tâm của cộng đồng khu vực và quốc tế đối với vai trò, triển vọng và tương lai phát triển của ASEAN. Trong hai ngày diễn ra, các phiên thảo luận tập trung vào nhiều nội dung trọng tâm, từ củng cố đoàn kết nội khối, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, tăng cường tự cường khu vực, phòng ngừa xung đột, quản trị trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo đảm an ninh năng lượng đến tìm kiếm các mô hình phát triển mới trong bối cảnh chuyển dịch toàn cầu. Các nội dung này đều gắn trực tiếp với những thách thức và cơ hội mà ASEAN đang đối mặt.

Tại các phiên thảo luận về tự cường và gắn kết ASEAN, các đại biểu nhấn mạnh, tự cường không đồng nghĩa với khép kín hay tự lực đơn độc. Trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc, tự cường của ASEAN cần được xây dựng trên nền tảng đoàn kết, kết nối, chia sẻ nguồn lực, phối hợp chính sách và mở rộng mạng lưới hợp tác. Một ASEAN tự cường là một ASEAN biết biến kết nối thành sức mạnh, biết phát huy vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực mở, bao trùm, cân bằng và dựa trên luật lệ.

Ở nội dung phòng ngừa xung đột và xây dựng lòng tin, các đại biểu cho rằng, ASEAN cần tiếp tục phát huy văn hóa đối thoại, tham vấn, đồng thuận và tôn trọng luật pháp quốc tế. Trong môi trường chiến lược nhiều biến động, việc duy trì các cơ chế đối thoại, thúc đẩy lòng tin và giảm thiểu nguy cơ hiểu lầm, tính toán sai lầm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực.

An ninh năng lượng cũng là một chủ đề quan trọng của AFF 2026. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của khu vực tiếp tục tăng, trong khi yêu cầu chuyển đổi xanh, giảm phát thải và ứng phó biến đổi khí hậu ngày càng cấp bách, các đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy hợp tác khu vực về năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, kết nối lưới điện, phát triển hạ tầng năng lượng bền vững và bảo đảm khả năng tiếp cận năng lượng công bằng cho người dân.

Một điểm mới quan trọng khác là Hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN, do thành phố Hà Nội phối hợp với Bộ Ngoại giao tổ chức. Hội nghị thu hút sự tham dự của đại diện nhiều thành phố và địa phương trong khu vực, tập trung thảo luận về quản trị đô thị, chuyển đổi số, phát triển xanh, hạ tầng bền vững, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sống của người dân. Việc đưa các đô thị ASEAN vào tiến trình đối thoại cho thấy cách tiếp cận ngày càng thực chất của diễn đàn, bởi các thành phố chính là nơi hội tụ dân cư, nguồn lực, đổi mới sáng tạo và cũng là nơi chịu tác động trực tiếp của nhiều thách thức phát triển. Bên cạnh đó, các hoạt động dành cho thanh niên, đối thoại về tiểu vùng Mê Công, thảo luận về quản trị AI và kết nối doanh nghiệp-học giả-nhà hoạch định chính sách đã góp phần làm phong phú thêm nội dung của diễn đàn.

Các đại biểu dự phiên khai mạc AFF 2026. Ảnh: VGP

Vị thế và tiếng nói của Việt Nam

AFF 2026 một lần nữa cho thấy vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong ASEAN và trên các diễn đàn đa phương khu vực. Từ một sáng kiến được Việt Nam đề xuất, Diễn đàn Tương lai ASEAN đã từng bước trở thành một nền tảng đối thoại có uy tín, được các nước ASEAN, đối tác và giới học giả quốc tế quan tâm, ủng hộ. Việt Nam lựa chọn chủ đề “Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm” không chỉ phù hợp với ưu tiên của ASEAN, mà còn phản ánh nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển của Việt Nam.

Vai trò chủ nhà của Việt Nam tại AFF 2026 được thể hiện trên nhiều phương diện. Trước hết, Việt Nam chủ động đề xuất chương trình nghị sự bao quát các vấn đề dài hạn, mới nổi, có ý nghĩa chiến lược đối với ASEAN. Thứ hai, Việt Nam tạo lập một không gian đối thoại bao trùm, nơi tiếng nói của nhiều chủ thể được lắng nghe. Cùng với các nhà lãnh đạo và quan chức chính phủ, diễn đàn có sự tham gia của học giả, chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, chính đảng, địa phương và thanh niên. Thứ ba, Việt Nam góp phần thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực. Trong bối cảnh nhiều cơ chế, sáng kiến và liên kết mới xuất hiện, vai trò trung tâm của ASEAN không phải là điều tự nhiên có sẵn, mà cần được củng cố bằng đoàn kết nội khối, tự chủ chiến lược và năng lực kiến tạo chương trình nghị sự chung.

Đáng chú ý, việc nhiều lãnh đạo cấp cao các nước trong khu vực đến Việt Nam tham dự diễn đàn và kết hợp các hoạt động song phương cho thấy sự coi trọng của các nước đối với sáng kiến của Việt Nam, đồng thời phản ánh niềm tin vào vai trò kết nối của Hà Nội. Các hoạt động tiếp xúc, hội đàm, hội kiến bên lề diễn đàn góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ giữa Việt Nam với các nước láng giềng và đối tác, qua đó tạo thêm xung lực cho hợp tác song phương cũng như hợp tác ASEAN. Dấu ấn Việt Nam còn thể hiện ở việc gắn chương trình nghị sự khu vực với những ưu tiên phát triển của đất nước. Các nội dung như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh, an ninh năng lượng, đô thị thông minh, nâng cao năng lực quản trị và phát triển lấy người dân làm trung tâm đều là những lĩnh vực Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ trong tiến trình phát triển mới.

Sau ba lần tổ chức, Diễn đàn Tương lai ASEAN đã chứng minh giá trị của một sáng kiến do Việt Nam khởi xướng. Diễn đàn góp phần làm phong phú thêm hệ sinh thái đối thoại của ASEAN, tạo kênh kết nối giữa tư duy chiến lược và khuyến nghị chính sách, giữa các cơ chế chính thức và các sáng kiến xã hội, giữa chính phủ và người dân. Với AFF 2026, Việt Nam tiếp tục gửi đi thông điệp mạnh mẽ về một thành viên ASEAN chủ động, trách nhiệm, sáng tạo và đáng tin cậy. Từ Hà Nội, tiếng nói Việt Nam hòa cùng tiếng nói chung của khu vực: Xây dựng một ASEAN hòa bình, đoàn kết, tự cường, thịnh vượng, phát triển bền vững và thực sự lấy người dân làm trung tâm. Đây không chỉ là mục tiêu của một diễn đàn, mà còn là cam kết lâu dài của Việt Nam đối với tương lai chung của Cộng đồng ASEAN.