Điện gió ngoài khơi cần chuyển mạnh từ 'xây dựng chính sách' sang 'tổ chức thực hiện'

Điểm nghẽn không còn nằm ở quy hoạch mà ở khâu tổ chức thực hiện

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, điện gió ngoài khơi đã vượt ra khỏi phạm vi của một nguồn năng lượng tái tạo mới để trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển kinh tế biển, xây dựng ngành công nghiệp - năng lượng ngoài khơi và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Những định hướng này đã được khẳng định trong các nghị quyết của Trung ương, Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Vì vậy, theo ông, câu hỏi hiện nay không còn là "có phát triển điện gió ngoài khơi hay không" mà là "làm thế nào để các dự án đầu tiên được triển khai thành công và đúng tiến độ".

TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam: Câu hỏi hiện nay không còn là "có phát triển điện gió ngoài khơi hay không" mà là "làm thế nào để các dự án đầu tiên được triển khai thành công và đúng tiến độ".

Tuy nhiên, giữa chủ trương và thực tiễn vẫn còn khoảng cách khá lớn. Mặc dù hành lang pháp lý từng bước được hoàn thiện, đến nay Việt Nam vẫn chưa có dự án điện gió ngoài khơi quy mô thương mại nào phục vụ hệ thống điện quốc gia bước vào giai đoạn xây dựng. Phần lớn các dự án mới dừng ở bước khảo sát, nghiên cứu hoặc chuẩn bị đầu tư.

Theo Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, nếu không có giải pháp mang tính đột phá trong giai đoạn 2026-2027, mục tiêu đưa những dự án đầu tiên vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035 sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

TS Nguyễn Quốc Thập cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở quy hoạch hay chủ trương phát triển. Sau nhiều năm xây dựng hệ thống định hướng và cơ sở pháp lý, vấn đề nổi lên là năng lực tổ chức thực hiện.

Một dự án điện gió ngoài khơi phải trải qua nhiều bước liên tiếp như khảo sát biển, lập báo cáo tiền khả thi, lựa chọn nhà đầu tư, lập báo cáo khả thi, thu xếp vốn, đầu tư lưới truyền tải và xây dựng công trình. Khi quá nhiều cơ quan, nhiều chủ thể cùng tham gia, nguy cơ kéo dài tiến độ, phân tán trách nhiệm và thiếu sự điều phối thống nhất là rất lớn.

"Thách thức hiện nay là quản trị thực thi, chứ không còn chủ yếu là quy hoạch hay định hướng phát triển", TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh.

Đánh giá về Nghị định số 272/2026/NĐ-CP, ông cho rằng đây là bước tiến rất quan trọng khi lần đầu tiên tạo lập hành lang pháp lý cho hoạt động khảo sát, chuẩn bị đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư các dự án điện gió ngoài khơi sau nhiều năm chờ đợi.

Tuy nhiên, do nghị định mới có hiệu lực và chưa được kiểm nghiệm qua các dự án cụ thể, nhiều nội dung như cơ chế khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư, giá điện, hợp đồng mua bán điện, đầu tư lưới truyền tải, phân bổ rủi ro hay cơ chế phối hợp giữa các cơ quan vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện thông qua thực tiễn.

Không chờ thể chế hoàn thiện mới triển khai dự án

Một trong những kiến nghị quan trọng nhất được TS Nguyễn Quốc Thập đưa ra là cần thay đổi tư duy quản lý đối với lĩnh vực điện gió ngoài khơi.

Theo ông, đây là ngành công nghiệp hoàn toàn mới, có quy mô đầu tư rất lớn, thời gian chuẩn bị kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu tiếp tục quản lý theo hướng chia nhỏ từng thủ tục hành chính thì rất có thể từng cơ quan đều hoàn thành phần việc của mình nhưng dự án vẫn không thể triển khai.

Cần chuyển mạnh từ "xây dựng chính sách" sang "tổ chức thực hiện" để phát triển điện gió ngoài khơi.

Vì vậy, cần chuyển mạnh từ quản lý theo thủ tục sang quản lý theo mục tiêu, tiến độ và kết quả cuối cùng của dự án. Mỗi dự án cần có một đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt từ khảo sát, chuẩn bị đầu tư đến xây dựng và vận hành, thay vì phân tán trách nhiệm cho nhiều cơ quan khác nhau.

Đồng thời, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cũng cho rằng, không nên chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống thể chế mới triển khai dự án. Với một lĩnh vực hoàn toàn mới như điện gió ngoài khơi, nhiều vấn đề về kỹ thuật, tài chính và pháp lý chỉ có thể được nhận diện đầy đủ trong quá trình thực hiện.

Nếu tiếp tục chờ đợi cơ chế hoàn chỉnh mới triển khai thì sẽ rất khó tích lũy kinh nghiệm thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chính sách. Do đó, cần lựa chọn một số dự án thí điểm với cơ chế kiểm soát phù hợp để vừa triển khai, vừa đánh giá, hoàn thiện khung pháp lý.

"Thực tiễn phải trở thành động lực của quá trình hoàn thiện thể chế", TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh.

Ông cũng đề xuất phát huy vai trò của các doanh nghiệp nòng cốt quốc gia trong giai đoạn đầu phát triển điện gió ngoài khơi. Theo đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) có lợi thế về hệ thống điện, truyền tải, đấu nối và điều độ, trong khi Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) có nhiều kinh nghiệm về khảo sát biển, công trình ngoài khơi, cơ khí chế tạo, logistics và quản trị các dự án năng lượng biển. Hai tập đoàn cần được giao nhiệm vụ cụ thể trong các dự án thí điểm, đồng thời mở rộng hợp tác với các nhà đầu tư quốc tế có năng lực về công nghệ, tài chính và kinh nghiệm.

Để tạo bước đột phá trong giai đoạn 2026-2027, TS Nguyễn Quốc Thập kiến nghị Chính phủ sớm ban hành chương trình quốc gia phát triển điện gió ngoài khơi giai đoạn 2026-2035 gắn với danh mục dự án và tiến độ cụ thể; lựa chọn ngay từ 2-3 dự án thí điểm do Petrovietnam, EVN cùng các liên danh quốc tế làm nòng cốt; áp dụng mô hình "một dự án - một đầu mối - một trách nhiệm xuyên suốt"; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế về khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư, giá điện, hợp đồng mua bán điện, đầu tư lưới điện và phân bổ rủi ro.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, điện gió ngoài khơi là cơ hội chiến lược để Việt Nam hình thành một ngành công nghiệp - năng lượng mới có giá trị gia tăng cao, nâng cao năng lực tự chủ năng lượng và phát triển kinh tế biển. Để hiện thực hóa các mục tiêu đến năm 2030, 2035 cũng như mục tiêu phát thải ròng bằng "0", điều quan trọng nhất hiện nay là chuyển từ tư duy "xây dựng chính sách" sang tư duy "tổ chức thực hiện", từ quản lý theo thủ tục sang quản lý theo kết quả và từ chờ thể chế hoàn thiện sang hoàn thiện thể chế ngay trong quá trình triển khai các dự án. Đây cũng là kiến nghị cấp bách mà Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng cần sớm được hiện thực hóa để tạo nền tảng cho sự ra đời của ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi tại Việt Nam.